σύγχρονα κινήματα, movimenti contemporanei

Επιδρομές στα σύνορα του αποκλεισμού

 
Επιδρομές στα σύνορα του αποκλεισμού
Γράφει στις 5 Οκτωβρίου του’13, στο Μανιφέστο ο Βάμπιο ΡΑΊΜΌΝΤΙ, αλιεύσαμε από Μίτσια Κόρτα, Ιταλία.

Ένας προσεκτικός μελετητής των μεταναστεύσεων στην αναζήτηση μιας δημοκρατίας δίχως Κράτος, ο Τζεννάρο Αβαλλόνε και ο Σάλβο Τόρρε δημοσίευσαν ένα πολύτιμο βιβλιαράκι με τίτλο Αμπτελμαλέκ Σαγιάντ : για μια θεωρία μεταποικιακή των μεταναστεύσεων [ιλ Καρρούμπο, σελ. 128, 11 ευρώ] που, εκτός από δύο κείμενα που δεν έχουν εκδοθεί στα ιταλικά από τον μεγάλο κοινωνιολόγο από την Αλγερία, μαθητή και συνάδελφο του Πιέρ Μπουρντιέ – Pierre Bourdieu, που χάθηκε το 1998, περιέχει μια πλατιά παρουσίαση των δυο επιμελητών της πνευματικής και πολιτικής διαδρομής του Σαγιάντ – Abdelmalek Sayad, μαζί με τις παρεμβάσεις του Αχμέντ Μπουμπεκέρ και Αμπτελλαλί Χαγιάτ, Ahmed Boubeker – Abdellali Hajjat.
Ο κόμβος γύρω από τον οποίο περιστρέφονται τα υλικά που έχουμε συλλέξει εδώ είναι ο σύνδεσμος ανάμεσα σε Κράτος, έθνος και μετανάστευση, τίτλος ενός δοκίμιου του 1983 που έρχεται πριν από τα γνωστότερα ‘Η διπλή ποινή και η μετανάστευση’, ‘Προβληματισμοί σχετικά με τη σκέψη του Κράτους’ του 1996 και ‘Μετανάστευση και σκέψης του Κράτους’, του 1998 που επαναλαμβάνουν τη σκέψη του Μπουρντιέ, σύμφωνα με την οποία ‘το να αντιμετωπίσουμε τον προβληματισμό πάνω στο Κράτος σημαίνει να εκτεθούμε στο να κάνουμε δική μας μια σκέψη του Κράτους’, διότι ‘μια από της κυριότερες εξουσίες και δυνάμεις του Κράτους είναι εκείνη να κατασκευάζει [ειδικά δια μέσω του σχολείου] τις κατηγορίες της σκέψης που εφαρμόζουμε αυθόρμητα σε οποιοδήποτε πράγμα, ξεκινώντας από το ίδιο το Κράτος [πρακτικοί λόγοι].
Αυτό δεν σημαίνει ν’ αποδώσουμε στο Κράτος το μονοπώλιο της κατασκευής στις κατηγορίες της σκέψης ούτε να δηλώσουμε ότι σκεφτόμαστε μονάχα δια μέσω αυτών, αλλά σημαίνει να τονίσουμε το παραστατικό ρόλο του Κράτους στον γνωστικό τομέα, και όχι μόνο στον συμβολικό ή σε αυτόν της ισορροπίας ή σχέσης δυνάμεων. Η γαλλική αποικιακή πολιτική στην Αλγερία, προνομιακό πεδίο παρατήρησης για τον Σαγιάντ και τον Μπουρντιέ, συνιστά την ιστορική αναφορά πάνω στην οποία ακουμπούν οι σκέψεις και των δύο, αυτό που έχει σημασία λοιπόν είναι να καταλάβουμε τι απομένει ακόμη που έχει αξία σε αυτήν στην μετά-αποικιακή εποχή, μπροστά σε βαθιές εξελίξεις αναδιοργάνωσης και επαναπροσδιορισμού των προνομίων του Κράτους, που είναι περισσότερο γίγαντας με πήλινα πόδια παρά άθραυστο κρύσταλλο όπως υποστηρίζεται από κάποιους, και το ότι δεν είναι αθάνατο δεν το κάνει ήδη νεκρό.
Η ουσία του Κράτους και της εξουσίας, για τον Σαγιάντ, είναι το να σκέφτεται με σύνορα που, χωρίζοντας ανάμεσα σε ένα εσωτερικό και ένα εξωτερικό που έχουν δηλωθεί και πολιτικά [πολίτης-όχι πολίτης, πολιτικός-μη πολιτικός], γίνονται ακρογωνιαίοι λίθοι μιας τάξης βασισμένης στην ιδιότητα του μέλους, του ανήκειν [εθνικά, γεωγραφικά, γλωσσολογικά, ιστορικά,κλπ].
Έτσι όμως ο Σαγιάντ διατρέχει τον κίνδυνο, ρισκάρει να μεταατρέψει το Κράτος σε μια ανιστορική συσκευή, παρούσα, παρά την ύπαρξη ιδιαιτεροτήτων, τόσο στην Αθήνα όσο και στην Σπάρτη ή στις μεσαιωνικές και αναγεννησιακές πόλεις, σαν να ήταν ανθρωπολογική σταθερά, πολιτιγραφώντας την συσκευή που έχει το καθήκον να πολιτογραφήσει την αυθαίρετη διαίρεση ανάμεσα σε εσωτερικό και εξωτερικό : δια μέσω της ιδέας του έθνους, για παράδειγμα. Μεταξύ ένταξης και αποκλεισμού.
Η σημασία σήμερα της θεωρίας του Σαγιάντ είναι διπλή : πρώτα απ’ όλα προβάλλει την επιμονή των κατηγοριών της σκέψης του Κράτους και μετά την αποαποικιοποίηση σαν πυλώνες για την κατασκευή των μεταποικιακών Κρατών – ένα αποτέλεσμα μακράς διάρκειας που οφείλεται στην αναγκαστική αφομοίωση των γνωστικών δομών, υλικών και συμβολικών που επιβλήθηκαν απ’ τους αποικιοκράτες.
Κατά δεύτερο λόγο, όχι όμως σε σπουδαιότητα, αυτή προβάλλει την ευστροφία του Κράτους, που είναι ικανό να αναπαράγεται πέρα από την ιδέα του έθνους, διότι ‘δεν είναι απαραίτητο το διάστημα που θα υπερασπιστούμε να συμπίπτει με τα εθνικά σύνορα της παράδοσης του ‘800-‘900 : η αρχή του αποκλεισμού εφαρμόζεται στη θεσμική υπαγωγή ή αυτή των ιδανικών που αναγνωρίζεται ως τέτοια’.
Ακόμη και στην καπιταλιστική παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, όντως, μέσα και έξω από εκείνο που έχει απομείνει [ μερικές φορές πολύ] των Κρατών-εθνών [σκεφτείτε την Ευρώπη που συμπεριφέρεται σαν ένα Κράτος κι ας μην είναι επίσημα και χωρίς να είναι έθνος, ή στην επιθυμία ενός Κράτους απ’ το οποίο αναβλύζουν τα φανταστικά όρια της Παδανίας], κατασκευάζονται καινούρια τείχη και σχεδιάζονται καινούρια σύνορα κάθε είδους προσπαθώντας να κυβερνήσουμε τη σχέση ανάμεσα στον αποκλεισμό και την ένταξη. Η ιδέα που οδηγεί το Κράτος είναι ότι, μικρό ή μεγάλο, πραγματικό ή φανταστικό, γνωστικό ή συμβολικό είναι ‘έδαφος’ περιφραγμένο, υπάρχει μια ‘ιδιοκτησία’ να υπερασπίσουμε. Μια υλική ιδιοκτησία, συμβολική και γνωστική που είναι ένα και το αυτό με την ταυτότητα, φανταστική μα αληθινή, από αυτούς που την υπερασπίζονται από την απαλλοτρίωση ή την μόλυνση.
Εάν όμως από την μια πλευρά είναι αληθινό ότι οι υπερασπιστές του φαντάσματος της καθαρότητας συχνά δεν αντιλαμβάνονται πως ‘τα σύνορα πλέον έχουν ‘αναμιχθεί’ και το να μην το αναγνωρίζεις σημαίνει πως ‘είναι ξένοι της ίδιας τους της ιστορίας’ [ Μπουμπέκερ], σε άλλες περιπτώσεις είναι ακριβώς διότι είναι ενήμεροι πως ψάχνουν να επαενεργοποιήσουν τη γνωστική μηχανή, στρατιωτική και συμβολική [που λειτουργεί περισσότερο στην παράνοια παρά στον φόβο] που προσπαθεί να διαχειριστεί τα όρια και την κινητικότητα δια μέσω αυτών θεσπίζοντας ‘πως εισέρχεσαι κανονικά στο εσωτερικό του’. Το Κράτος σαν μια αίρεση, ή συμμορία, βασίζεται στην αφομοίωση μιας ταυτότητας. Μόνο δείχνοντάς την μπορείς να εισέλθεις. Να γιατί ‘ελεύθερες μεταναστεύσεις και ελεύθεροι μετανάστες είναι δυνατοί μόνο τινάζοντας στον αέρα το σκεπτικό του Κράτους’ και να γιατί οι μετανάστες είναι ‘το όριο της ευρωπαϊκής δημοκρατίας’. Όσο υπάρχουν μετανάστες, η δημοκρατία είναι ημιτελής, διότι όσο υπάρχουν σύνορα υπάρχει Κράτος. Θα χρειάζονταν λοιπόν δημοκρατία δίχως Κράτος, τελείως έξω από τη μόδα χίλιων ιδιαιτεροτήτων και χίλιων Λεβιάθαν που ξεχύνονται παντού στον κόσμο και, προχωρώντας με αποκλεισμούς ή ενσωματώσεις, ‘τελευταίο ιδεολογικό καταφύγιο της αποικιοκρατίας’, διαμορφώνουν ‘τη συνεχή διαδικασία παραγωγής και αναπαραγωγής του έθνους’.
Να αποαποικιοποιήσουμε την Ευρώπη και τα αποικιακά κράτη [καινούργια και παλιά] είναι μια ανάγκη που πηγαίνει χέρι-χέρι με την αποαποικιοποίηση αυτών που τους έχουν αποικίσει-κατακτήσει, διότι, όπως δείχνει ο Σαγιάντ, ‘από μετανάστης’, ‘ο αποικιακός χώρος’ είναι παρών και στις ‘γαλλικές πόλεις’ και τους δίνει μορφή. Η αποαποικιοποίηση δεν έχει ολοκληρωθεί, αλλά είναι ‘μια διαδικασία ανολοκλήρωτη, που συνεχίζει να εκφράζεται, συγκρουσιακά’, σε κάθε τόπο, και σε κάθε επίπεδο της μεταποικιακής κοινωνίας, όπου παλιοί και νέοι αποικιοκράτες μαζί με παλιούς και νέους αποικιοκρατούμενους έρχονται σε καθημερινή επαφή.
Το ψέμα των θεσμικών οργάνων.
Είναι αλήθεια, σημειώνουν δίκαια οι επιμελητές, ότι ‘ο Σαγιάντ δεν ενισχύει την σωματική ελευθερία των μεταποικιακών μεταναστών’, παρότι λαμβάνει υπ’ όψιν την ‘ανατρεπτική πολιτική σημασία και επίπτωση της μετανάστευσης’ [Μπουμπέκερ], όπως αποδεικνύει η προσοχή του για τους τρόπους πολιτικής οργάνωσης των αλγερινών μεταναστών στη Γαλλία [ Χαγιάτ].
Τονίζοντας την αποικιακή κληρονομιά στις συμπεριφορές και στις σκέψεις των μεταναστών, ο Σαγιάντ έχει επιβάλλει, αλλά δεν έχει ολοκληρώσει, μια ‘κοινωνιολογία της απελευθέρωσης’ που θα έπρεπε να επιτρέψει στους μετανάστες να ‘σκεφτούν τους εαυτούς τους με καινούργιους όρους’, γιατί ‘να επαναστατούν ενάντια στα κρατικά ψέματα σημαίνει να επαναστατούν εναντίον των εαυτών τους’ [Μπουμπέκερ]. Είναι ακριβώς γιατί οι μετανάστες τροποποιούν με τις μετακινήσεις τους τα εδάφη προέλευσης και προσέλευσής τους, τρυπώντας και μετατρέποντας τα σύνορα που τα προσδιορίζουν, γιατί οι κατηγορίες ένταξης και αποκλεισμού επανενεργοποιούνται, αν και διαφοροποιημένες μορφές, τόσο από την πλευρά αυτού που θα τα ήθελε πιο άκαμπτα, όσο και από εκείνη σκέφτεται με τρόπο διαλεκτικότερο. Είναι αυτή την αντίθεση που σκάβει ο Σαγιάντ και μας παροτρύνει να συνεχίσουμε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s