σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

Να είμαστε ελεύθεροι για την απελευθέρωση ;

fuma e spara[4]Essere liberi per la liberazione?
di Anselm Jappe
blackblog francosenia

Να είμαστε ελεύθεροι για την απελευθέρωση ;

Το κείμενο που ακολουθεί το πήραμε από ένα ντοκουμέντο που παρουσιάστηκε στο Μεξικό, στο San Cristobal de las Casas (Messico), στη διάρκεια του «Secondo seminario internazionale di riflessione ed analisi: Pianeta Terra, movimenti antisistemici» (30 dicembre 2011 – 2 Gennaio 2012) – ‘Δεύτερο διεθνές σεμινάριο προβληματισμού και ανάλυσης. Πλανήτης Γη, αντισυστημικά κινήματα’ – που εορτάζει τη 18η επέτειο της ζαπατίστικης εξέγερσης, γεγονός που εξηγεί κάποιες αναφορές και παραπομπές.

Υπάρχουν δύο νέα. Το καλό είναι πως ο παλιός μας εχθρός, ο καπιταλισμός, μοιάζει να βρίσκεται σε βαριά κρίση. Το κακό είναι πως, μέχρι στιγμής, καμία μορφή κοινωνικής χειραφέτησης φαίνεται πραγματικά χρήσιμη, και δεν υπάρχει τίποτα που να εγγυάται πως το πιθανό τέλος του καπιταλισμού θα μας φέρει σε μια καλύτερη κοινωνία. Είναι σαν η φυλακή, όπου παραμένουμε φυλακισμένοι για πολύ καιρό, έχει πάρει φωτιά και ο πανικός έχει κυριεύσει τους φύλακες, οι πόρτες όμως παραμένουν αμπαρωμένες. Θα ήθελα να ξεκινήσω με μια προσωπική ανάμνηση που αφορά το Μεξικό. Επισκέφτηκα την χώρα σας το 1982, όταν ήμουν 19 χρονών, και το σακίδιο. Τότε ζούσα στη Γερμανία. Παρόλο το γεγονός πως εκείνη την εποχή μιλούσαμε για τον ‘Τρίτο κόσμο’ και για τη φτώχεια του, το να τον γνωρίζεις πραγματικά και να αναμετριέσαι με τα μωρά που επαιτούν με γυμνά τα πόδια τους, ήταν το κάτι άλλο. Στο Μεξικό ζούσα σε ένα είδος ξενώνα νεότητας που διαχειρίζονταν ελβετοί, και ένα βράδυ, επιστρέφοντας, συγκλονισμένος από τη φτώχεια που έβλεπα στην πόλη, βάλθηκα να διαβάζω ένα τεύχος του γερμανικού περιοδικού, Der Spiegel, που είχε πέσει στα χέρια μου. Έπεσα επάνω σε ένα μεγάλο ρεπορτάζ πάνω στην κατάσταση της γερμανικής κοινωνίας, που εκείνο τον καιρό έμοιαζε να βρίσκεται στο απόγειο της. Η περιγραφή ήταν οδυνηρή στον υψηλότερο βαθμό : τίποτα άλλο από κατάθλιψη και εθισμό σε αντικαταθλιπτικά, οικογένειες αποδομημένες, νέοι χωρίς κίνητρα και κοινωνική υποβάθμιση. Ένιωθα βυθισμένος σε άβυσσο. Τότε, είχα ήδη μια μακριά εμπειρία της θεωρητικής και πρακτικής κριτικής του καπιταλισμού, για τον οποίο ήδη σκεφτόμουν όλα τα δυνατά κακά.Ποτέ όμως μέχρι τότε δεν είχα νιώσει τόσο δυνατά σε τι κόσμο ζούμε, ένα κόσμο στον οποίο οι μεν ψοφάνε στην πείνα και όπου οι άλλοι, εκείνοι που θεωρούμε πως ζουν στην κορυφή της αλυσίδας, είναι τόσο δυστυχισμένοι ώστε να παραγεμίζονται με ναρκωτικά που τους σκοτώνουν. [Οι αναμνήσεις μου απ’ τη ζωή στην Γερμανία επιβεβαιώνουν πλήρως εκείνο το ρεπορτάζ]. Είχα ακούσει πως οι φτωχοί είναι δυστυχισμένοι και πως και οι ‘πλούσιοι’ το είναι, και γι αυτό ο καπιταλισμός είναι δυστυχία για όλους. Αντιλαμβανόμουν πως αυτό το σύστημα, τελικά, δεν είναι χρήσιμο για κανέναν, και το να ‘αναπτύξουμε’ τους φτωχούς για να τους καταντήσουμε όπως τους πλούσιους είναι άχρηστο, και πως η κοινωνία των αγορών είναι ο εχθρός του ανθρώπινου είδους. Την ίδια όμως στιγμή, αυτό το σύστημα έμοιαζε να είναι δυνατό, πολύ δυνατό, το 1982, και μας πίεζε πολύ το γεγονός όταν εξετάζαμε τις ισορροπίες δυνάμεων ανάμεσα σε αυτούς που ήθελαν, με τον ένα τρόπο ή τον άλλο, να αλλάξουν αυτό το σύστημα, και τις δυνάμεις που αυτό το σύστημα είχε στη διάθεσή του, συμπεριλαμβανομένης της συναίνεσης που διεγείρει παρ’ όλα αυτά μαζί με τα υλικά οφέλη που ακόμα δύναται να μοιράζει. Σήμερα, φαίνεται πως η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά. Αυτές τις μέρες έχουν προκληθεί στην Ευρώπη, ανάμεσα στους πολιτικούς και στα μεγάλα Μέσα, καταστροφικά σενάρια, αργεντίνικου γένους. Εδώ δεν είναι απαραίτητο να σταθώ στο γεγονός ότι παντού γίνεται αντιληπτή κρίση του καπιταλισμού πολύ σοβαρή, που διαρκεί τουλάχιστον από το 2008. Είχατε την ευκαιρία να διαβάσετε το άρθρο μου όπου προσπαθώ να φανταστώ τι θα συμβεί στις ευρωπαϊκές κοινωνίες εάν το χρήμα, όλο το χρήμα, χάσει τον ρόλο του μετά από χρηματιστική και οικονομική κατάρρευση. Δημοσιεύτηκε στην Le Monde και πολλοί αναγνώστες το σχολίασαν : Ωστόσο σκέφτομαι, ότι θα χρειαστεί ακόμη λίγος χρόνος, ή θα ταξινομηθώ κι εγώ στην ίδια κατηγορία μαζί με εκείνους που βλέπουνε τα UFO…
Ωστόσο, και αυτή είναι μια πρώτη παρατήρηση σημαντική που πρέπει να κάνουμε, αυτή η κρίση του καπιταλισμού δεν οφείλεται στις δράσεις των αντιπάλων του. Όλα τα μοντέρνα επαναστατικά κινήματα, και σχεδόν όλη η κοινωνική κριτική, σκέπτονταν πάντα πως ο καπιταλισμός θα εξαφανιστεί γιατί νικημένος από τις οργανωμένες δυνάμεις που αποφάσισαν να τον καταργήσουν και να τον αντικαταστήσουν με κάτι καλύτερο. Η δυσκολία ήταν εκείνη της κατεδάφισης της τεράστιας εξουσίας του καπιταλισμού, που κατοικεί τόσο στις κάννες των τουφεκιών όσο βαθιά ριζωμένη στα ίδια τα μυαλά. Μα εάν τα κατάφερνε, η εναλλακτική λύση περίμενε στην γωνία : πράγματι, ήταν η ίδια η ύπαρξη εναλλακτικού σχεδίου κοινωνίας που θα είχε προκαλέσει, σε τελική ανάλυση, τις επαναστάσεις. Colinet et Scutenaire[4]Εκείνο που βλέπουμε σήμερα είναι η κατάρρευση του συστήματος, η αυτοκαταστροφή του, η εξάντλησή του, η αυτοβύθιση του.Στο τέλος συνάντησε τα ίδια του τα όρια, τα όρια της αξιοποίησης της αξίας στην οποία με λίγα λόγια οδηγούσε από την αρχή. Ο καπιταλισμός κατ’ ουσίαν είναι δημιουργία αξίας, που αντιπροσωπεύεται από το χρήμα. Μόνο εκείνο που αποδίδει χρήμα ενδιαφέρει στην καπιταλιστική παραγωγή. Αυτό δεν οφείλεται ουσιαστικά στην απληστία των κακών καπιταλιστών. Το γεγονός είναι πως μόνο η εργασία αποδίδει αξία στα εμπορεύματα. Αυτό σημαίνει επίσης πς οι τεχνολογίες δεν προσθέτουν αξία πρόσθετη στα εμπορεύματα. Όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται μηχανήματα και άλλες τεχνολογίες, τόσο λιγότερη αξία υπάρχει σε κάθε εμπόρευμα. Όμως ο ανταγωνισμός σπρώχνει δίχως σταματημό τους ιδιοκτήτες κεφαλαίων να χρησιμοποιούν τεχνολογίες που αντικαθιστούν την εργασία. Έτσι, το καπιταλιστικό σύστημα δυναμιτίζει τα ίδια του θεμέλια, και το έκανε ευθύς εξ αρχής. Μόνο η συνεχής αύξηση της παραγωγής εμπορευμάτων μπορεί να αντισταθμίσει το γεγονός πως κάθε εμπόρευμα όλο και λιγότερη ‘αξία’, και ως εκ τούτου υπεραξία, που μεταφράζεται σε χρήμα. Είναι γνωστές οι οικολογικές και κοινωνικές συνέπειες αυτής της τρελής κούρσας παραγωγικότητας. Είναι όμως άλλο τόσο σημαντικό να υπογραμμίσουμε πως αυτή η πτώση της μάζας της αξίας δεν μπορεί να αντισταθμίζεται αιωνίως και πως στο τέλος οδηγεί σε μια κρίση συσσώρευσης του ίδιου του κεφαλαίου. Τις τελευταίες δεκαετίες, η συσσώρευση που λείπει αντικαταστάθηκε πλατιά από την προσομοίωση διαμέσου της χρηματοδότησης και της πίστωσης. Τώρα, αυτή η θεραπεία τίθεται ‘υπό μετάγγιση’ το κεφάλαιο έχει, και αυτή, συναντήσει τα όρια της, και η κρίση του μηχανισμού αξιοποίησης μοιάζει πλέον μη αναστρέψιμη. Αυτή η κρίση δεν είναι, όπως κάποιοι θέλουν να πιστεύουν, μια πονηράδα των ίδιων των καπιταλιστών, ένας τρόπος για να περάσουν μέτρα ακόμη πιο δυσμενή για τους εργαζόμενους και για όλους εκείνους που απολαμβάνουν την δημόσια συνδρομή, για να κατεδαφίσουν τις δημόσιες υπηρεσίες και να αυξήσουν τα κέρδη των τραπεζών και των υπέρ-πλούσιων. Είναι αναμφισβήτητο πως κάποιοι οικονομικοί παίκτες καταφέρνουν ακόμη και σήμερα να κερδίζουν τεράστια οφέλη από την κρίση, αυτό όμως θέλει να πει μόνο πως μια όλο και μικρότερη τούρτα τεμαχίζεται σε όλο και μεγαλύτερα κομμάτια για ένα νούμερο που συρρικνώνεται συνέχεια ανταγωνιστών. Είναι ξεκάθαρο πως αυτή η κρίση ξεφεύγει από οποιονδήποτε έλεγχο και απειλεί την επιβίωση του καπιταλιστικού συστήματος σαν τέτοιο. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα πως παρακολουθούμε την τελευταία πράξη ενός δράματος που ξεκίνησε 250 χρόνια πριν. Το γεγονός πως ο καπιταλισμός έφτασε στα όρια του – σε επίπεδο οικονομικό, οικολογικό, ενεργειακό – δεν σημαίνει πως θα καταρρεύσει απ’ το πρωί εως τη νύχτα, αν και αυτό δεν μπορεί να αποκλειστεί. Μάλλον, μπορούμε να προβλέψουμε μια μακρά περίοδο παρακμής της καπιταλιστικής κοινωνίας, με νησίδες που βρίσκονται διασκορπισμένες παντού, συνήθως περικυκλωμένες από τοίχους, όπου η καπιταλιστική αναπαραγωγή θα εργάζεται ακόμη, και με απέραντες εκτάσεις καμένης γης όπου τα μετά-αγοράς υποκείμενα θα ψάχνουν να επιβιώσουν όπως δύνανται. Η διακίνηση ναρκωτικών, και η ανακύκλωση απορριμάτων είναι δύο από τα εμβληματικά πρόσωπα αυτού του κόσμου που περιορίζει το ανθρώπινο είδος σε ‘απορρίματα’-‘σκουπίδια’, και του οποίου το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι πλέον η εκμετάλλευση, αλλά αυτό του να είναι πλέον »περιττό» από την πλευρά της οικονομίας της αγοράς, δίχως να υπάρχει η δυνατότητα επιστροφής σε μορφές προ-καπιταλιστικές οικονομίας επιβίωσης στην γεωργία και στην βιοτεχνία. Εκεί όπου ο καπιταλισμός και ο κύκλος παραγωγής και κατανάλωσης του δεν θα λειτουργούν πλέον, θα είναι απλά δυνατή η επιστροφή σε αρχαϊκές μορφές κοινωνίας, όμως ο κίνδυνος θα είναι να εισέλθουμε σε καινούργιες μορφές που θα συνδυάζουν τα χειρότερα στοιχεία των άλλων κοινωνικών σχηματισμών. Είναι σίγουρο πως αυτοί που ζουν σε περιοχές που ακόμη ‘είναι ενεργές’ – ‘εργάζονται’, θα θέλουν πάντα να υπερασπίζονται τα προνόμια τους με νύχια και με δόντια, με τα όπλα και τεχνικές επιτήρησης όλο και πιο εξελιγμένες. Αν και θηρίο που ξεψυχάει, ο καπιταλισμός είναι σε θέση να δημιουργεί όλεθρο και καταστροφές φοβερές, όχι μόνο προκαλώντας βία και πολέμους κάθε είδους, προκαλώντας επίσης ζημιές ανεπανόρθωτες σε οικολογικό επίπεδο, με την διάδοση OGM, νανοσωματιδίων, κλπ. Ως εκ τούτου, η κακιά υγεία του καπιταλισμού είναι μόνο μια ‘κατάσταση απαραίτητη’ για την έλευση μιας απελευθερωμένης κοινωνίας, δεν είναι με τίποτα ‘κατάσταση επαρκή’, με φιλοδοφικούς όρους. Το γεγονός πως η φυλακή καίει δεν χρησιμεύει σε τίποτα εάν η πόρτα δεν ανοίγει, ή ανοίγει μονάχα πάνω σε ένα γκρεμό.
Αυτό συνιστά μια μεγάλη διαφορά σε σχέση με το παρελθόν : για πάνω από έναν αιώνα, το καθήκον των επαναστατών ήταν εκείνο του να βρουν τον τρόπο γαι να μπορέσουν να νικήσουν το τέρας. Εάν το κατάφερναν, θα ήταν αναπόφευκτο πως ο σοσιαλισμός, η ελεύθερη κοινωνία – ή όποιο όνομα της δώσουμε – θα επακολουθούσε. Σήμερα, το καθήκον αυτών που κάποτε ήταν οι επαναστάτες παρουσιάζεται με τρόπο διαφορετικό : σε σχέση με τις καταστροφές που παράγονται από τις συνεχείς επαναστάσεις ποτ γίνονται από το κεφάλαιο, πρέπει να ‘διατηρήσουμε’ κάποιες κατακτήσεις θεμελιώδεις της ανθρωπότητας και να προσπαθήσουμε να τις αναπτύξουμε προς μια ανώτερη μορφή. Αυτή την στιγμή, δεν είναι πια απαραίτητο να προβάλεις το εύθραυστο του καπιταλισμού, που έχει εξαντλήσει την ιστορική δυναμική του – και αυτό είναι το καλό νέο. Δεν είναι πλέον απαραίτητο – και αυτό είναι ένα ακόμα καλό νέο – να συλλάβουμε την εναλλακτική στον καπιταλισμό κάτω από μορφές που μάλλον τον συνεχίζουν. Θα έλεγα πως σήμερα υπάρχει πολύ περισσότερη σαφήνεια στους στόχους του αγώνα, από αυτήν που υπήρχε σαράντα χρόνια πριν. Για καλή μας τύχη, δυο τρόποι ν’ αντιλαμβανόμαστε τον μετά-καπιταλισμό – δύο τρόποι γενικότερα πάντα διασταυρούμενοι – που κυριάρχησαν για όλο τον εικοστό αιώνα, τελευταία έχουν χάσει αρκετή από την αξιοπιστία τους, αν και δεν έχουν με τίποτα εξαφανιστεί. Από την μία πλευρά, το σχέδιο υπέρβασης της αγοράς χάρη στο Κράτος, ο συγκεντρωτισμός, ο εκσυγχρονισμός της ανάκτησης του, και η εμπιστοσύνη στον αγώνα για να φτάσουμε σε οργανώσεις μαζικές που θα οδηγούνται από αξιωματούχους. Όλος ο κόσμος να τίθεται σε κατάσταση εργασίας ήταν ο τελικός σκοπός, στόχος για εκείνες τις μορφές ‘υπαρκτού σοσιαλισμού’, πρέπει να θυμηθούμε πως για τον Λένιν όπως και τον Γκράμσι, το εργοστάσιο του Χένρι Φορντ ήταν το μοντέλο για την κομουνιστική παραγωγή. Είναι αλήθεια πως η κρατική επιλογή συνεχίζει να έχει τους οπαδούς της, τόσο κάτω από τη μορφή ενθουσιασμού για τον ηγέτη Τσάβες, όσο και επικαλούμενοι περισσότερο κρατική παρέμβαση στην Ευρώπη. Γενικότερα, ο λενινισμός, σε όλες τις παραλλαγές του, μετά από 30 χρόνια χρειάστηκε να αφήσει, ως επί το πλείστον την επιρροή στα κινήματα διαμαρτυρίας, και αυτό είναι καλό.
Ο άλλος τρόπος να συλλαμβάνουμε την υπέρβαση από τον καπιταλισμό, κάτω από μορφή που μοιάζει μάλλον με εντατικοποίηση και εκσυγχρονισμό του, είναι η τυφλή πίστη στα οφέλη που προκαλούνται απ’ την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και της τεχνολογίας. Και στις δυο περιπτώσεις, η κομουνιστική κοινωνία κλπ συλλαμβάνεται ουσιαστικά σαν μια πιο δίκαιη διανομή των φρούτων της ανάπτυξης της καπιταλιστικής κι βιομηχανικής κοινωνίας σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη. Η ελπίδα πως η τεχνολογία και οι μηχανές μπορούν να λύσουν όλα μας τα προβλήματα υπέστη σοβαρά κτυπήματα τα τελευταία σαράντα χρόνια, τόσο εξ αιτίας της γέννησης μιας συνείδησης οικολογικής, όσο και οι παράδοξες επιπτώσεις στο ανθρώπινο είναι, στο ανθρώπινο γένος γίνονται όλο και πιο εμφανείς, [θέλω εδώ να επικαλεστώ τον Ivan Illich, παρά τις πολλές επιφυλάξεις που μπορώ να έχω για κάποιες πλευρές του έργου του, που είχε μεγάλη συμβολή στο να κάνει εμφανής αυτές τις παράδοξες πτυχές και να αναταράξει την πίστη στην ‘εξέλιξη’]. Το να πιστεύουμε πως η τεχνολογική εξέλιξη θα αποφέρει την ηθική εξέλιξη και την κοινωνική, εάν δεν παρουσιάζεται περισσότερο σαν έξαρση στα πυρηνικά ‘σοσιαλιστικά’ κέντρα ή στην σιδηρουργία, ή στον άνευ όρων έπαινο της παραγωγικότητας, βρήκε εντούτοις ένα νέο τρόπο στην συχνά αλλόκοτη ελπίδα που επανατοποθετεί στην πληροφορική και στην ‘άυλη παραγωγή’ – για παράδειγμα, στη διάρκεια της τρέχουσας συζήτησης για την οικειοποίηση – στην οποία συγγενεύει εδώ και κάποιο διάστημα τον όρο του ‘κοινού’ και του ‘κοινού καλού’ [αγαθού-όφελους]
Είναι αλήθεια πως ολόκληρη η ιστορία, και η προϊστορία, του καπιταλισμού ήταν ιστορία ιδιωτικοποίησης των πόρων που προηγούμενα ήταν κοινοί, ξεκινώντας από την παραδειγματική περίπτωση των ‘περιφράξεων’ στην Αγγλία. Σύμφωνα με μια προοπτική πλατιά διαδεδομένη, τουλάχιστον στους χώρους της αυτής της ίδιας πληροφορικής, ο αγώνας για την ελεύθερη-δωρεάν πρόσβαση και την απεριόριστη πρόσβαση στα ψηφιακά αγαθά θα ήταν μια μάχη που θα είχε την ίδια ιστορική σπουδαιότητα – και αυτή θα ήταν, μετά από αιώνες η πρώτη νικηφόρα μάχη των παρτιζάνων της άνευ χρημάτων πρόσβασης και της κοινής χρήσης των πόρων. Όμως, τα ψηφιακά αγαθά δεν είναι απαραίτητα αγαθά. Το να μπορείς να κάνεις δωρεάν χρήση του τελευταίου τραγουδιού ή του τελευταίου βίντεο κλιπ μπορεί να είναι συμπαθητικό, όμως η διατροφή, η θέρμανση ή η κατοικία δεν είναι φορτώνεται ούτε κατεβαίνει από το διαδίκτυο και, αντιθέτως, υπόκεινται σε μια αραίωση και εμπορευματοποίηση που αυξάνεται διαρκώς. Το μοίρασμα αρχείων, file-sharing, μπορεί να μοιάζει μια ενδιαφέρουσα πρακτική, και αποτελεί ωστόσο ένα επιφαινόμενο σε σχέση με την έλλειψη του πόσιμου νερού στον κόσμο, ή σε σχέση με την υπερθέρμανση του πλανήτη. Η τεχνοφιλία κάτω από καινούργιες μορφές μοιάζει σήμερα λιγότερο ‘φθηνή’ σε σχέση με το σχέδιο της ‘κατάκτησης της εξουσίας’ και αποτελεί ίσως ένα μεγαλύτερο εμπόδιο για την ολοκλήρωση μιας βαθιάς ρήξης με την λογική του καπιταλισμού. Ωστόσο, η διάχυση προτάσεων όπως η αποανάπτυξη, ο οικοσοσιαλισμός, η ριζοσπαστική οικολογία, η επιστροφή των γεωργικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο, κλπ, δείχνουν στην ανομοιογένεια τους και με όλα τα όρια τους, πως ένα συγκεκριμένο κομμάτι των σύγχρονων κινημάτων διαμαρτυρίας δεν θέλει να εμπιστευτεί στην τεχνική εξέλιξη το καθήκον να μας κάνει να προχωρήσουμε προς μια χειραφετημένη κοινωνία. Και αυτό είναι ακόμη ένα καλό νέο.Un-grupo-de-hombres-celebra-la-proclamación-de-la-segunda-república[5]Θα έλεγα λοιπόν πως υπάρχει αυτή τη στιγμή, κατ’ αρχήν, μεγαλύτερη σαφήνεια γύρω απ’ το περίγραμμα μιας πραγματικής εναλλακτικής στον καπιταλισμό. Ένα πρόγραμμα που υποδεικνύεται από τον Jérôme Baschet στη διάρκεια της συνάντησης του 2009 μου φαίνεται τελείως λογικό, είναι σημαντικό πάνω απ’ όλα το γεγονός που δεν αρκείται σε μια κριτική μόνο της ultra-φιλελεύθερης μορφής του καπιταλισμού, αλλά βλέπει τον καπιταλισμό ως έχει, δηλαδή την κοινωνία της αγοράς που βασίζεται στην αφηρημένη εργασία και στην αξία, στο χρήμα και στο εμπόρευμα. Αν λοιπόν είμαστε λίγο πιο σίγουροι από πριν πάνω στο γεγονός πως ο καπιταλισμός βρίσκεται σε κρίση, και αν έχουμε λίγο πιο ξεκάθαρη ματιά πάνω στις εναλλακτικές, τίθεται τώρα η ακόλουθη ερώτηση : πως θα φτάσουμε ; δεν θέλω εδώ να αφεθώ, σε στρατηγικά θέματα, ή ψευδό-στρατηγικά, αλλά να αναρωτηθώ μάλλον τι είδος ανδρών και γυναικών δύνανται να πραγματοποιήσουν τον απαραίτητο κοινωνικό μετασχηματισμό. C’est ici que gît le lièvre (Hic jacet lepus:εδώ βρισκόμαστε σε δυσκολία]. Πράγματι, για να τα πούμε όλα, έχουμε συχνά την εντύπωση πως η αληθινή ‘ανθρωπολογική οπισθοδρόμηση’ που προκαλείται από το κεφάλαιο, κυρίως τις τελευταίες δεκαετίες, έχει εξ ίσου κτυπήσει εκείνους που θα μπορούσαν ή θα ήθελαν να αντιτεθούν σε αυτό. Μια σημαντική αλλαγή την οποία δεν αντιμετωπίζουμε πάντα με την απαραίτητη προσοχή. Η οικονομία της αγοράς γεννήθηκε σε δυο τομείς πολύ περιορισμένους κάποιας χώρας μοναχά. Στην συνέχεια, στη διάρκεια δύο δεκαετιών και μισής, κατάκτησε ολόκληρο τον κόσμο, όχι μόνο με γεωγραφική έννοια, αλλά επίσης στο εσωτερικό της κάθε κοινωνίας – εκείνη που ονομάζεται η ‘εσωτερική αποικιοποίηση’. Σιγά σιγά, όλες οι δραστηριότητες, όλες οι σκέψεις, όλο το αίσθημα στο εσωτερικό των καπιταλιστικών κοινωνιών, έχει πάρει την μορφή ενός εμπορεύματος ή φάνηκε ευχαριστημένο από τα εμπορεύματα. Συχνά περιγράφονται ο αντίκτυπος της κοινωνίας του καταναλωτισμού και οι επιπτώσεις εξαιρετικά επιβλαβείς όταν εισήχθη βάναυσα σε περιβάλλοντα που ονομάζονταν ‘καθυστερημένα’ [ κι εδώ μπορούμε ξανά να μνημονεύσουμε τον Illich).
Είναι εξαιρετικά γνωστό και δεν θα κάθομαι εδώ να το επαναλαμβάνω. Δεν αντιπροσωπεύονταν επαρκώς το γεγονός πως εξ αιτίας αυτής της εξέλιξης, η καπιταλιστική κοινωνία δεν φαίνεται πλέον διαχωρισμένη απλά σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους, εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, διαχειριστές και διαχειριζόμενους, δήμιους και θύματα. Ο καπιταλισμός είναι εμφανώς όλο και περισσότερο που κυβερνάτε από μηχανισμούς τυφλούς και ανώνυμους, αυτόματους και ανεξέλεγκτους, της παραγωγής αξίας. Όλος ο κόσμος μοιάζει την ίδια στιγμή δράστης και θύμα αυτού του μηχανισμού, αν και οι ρόλοι που παίζονται και οι ανταμοιβές που λαμβάνονται δεν είναι προφανώς οι ίδιες.
Στις κλασικές επαναστάσεις, και σε υψηλότερο βαθμό στην ισπανική επανάσταση του 1936, τον καπιταλισμό μάχονταν πληθυσμοί που τον ζούσαν σαν μια εξωτερικότητα, μια επιβολή, μια εισβολή. Του αντιτίθονταν αξίες, τρόποι ζωής, αντιλήψεις για την ανθρώπινη ζωή τελείως ξεχωριστές. Αποτελούσαν, θέλοντας και μη [ακόμη και όταν δεν εξιδανικεύονταν] μια ποιοτική εναλλακτική στην καπιταλιστική κοινωνία. Και, το παραδεχόμαστε ή όχι, αυτά τα κινήματα αντλούσαν μεγάλο μέρος της δύναμης τους από το ρίζωμα σε προ καπιταλιστικές συνήθειες. Στη χαριστική συνήθεια, στη γεναιοδωρία, στη συλλογική ζωή, στην περιφρόνηση του υλικού πλούτου σαν αυτοσκοπό, σε μιαν άλλη αντίληψη για τον χρόνο …Ο ίδιος ο Μάρξ χρειάστηκε να παραδεχτεί, προς το τέλος της ζωής του, πως τα υπολείμματα της παλαιάς συλλογικής ιδιοκτησίας στη γη, στους καιρούς του ακόμη παρόντα σε πολλούς λαούς, αντιπροσώπευαν μια βάση για την κομουνιστική μελλοντική κοινωνία. Όπως γνωρίζουμε, και σήμερα, αυτά τα απομεινάρια υπάρχουν ακόμη, κυρίως στους αυτόχθονες λαούς στις Αμερικές.

– Anselm Jappe – 2012 –
fonte: Critique radicale de la valeur

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Να είμαστε ελεύθεροι για την απελευθέρωση ;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s