ένοπλη πάλη, lotta armata

Κριτικές : ανήσυχη αργή κίνηση μιας επίθεσης στον ουρανό : Maelstrom, Σκηνές ανταρσίας και ταξικής αυτοοργάνωσης στην Ιταλία από το 1960 στο 1980, του Salvatore Ricciardi

maelsBrigate rosse, una storia che viene da lontano. Il libro di Salvatore Ricciardi
Posted on luglio 5, 2011 di contromaelstrom
http://insorgenze.wordpress.com/2011/07/04/brigate-rosse-una-storia-che-viene-da-lontano-il-libro-di-salvatore-ricciardi/
Recensioni: Inquieto ralenti di un assalto al cielo: Maelstrom, Scene di rivolta e autorganizzazione di classe in Italia dal 1960 al 1980, di Salvatore Ricciardi, DeriveApprodi 2011

Marco Clementi
il manifesto 3 luglio 2011
Brigate rosse, μια ιστορία που έρχεται από μακριά. Το βιβλίο του Salvatore Ricciardi
Κριτικές : ανήσυχη αργή κίνηση μιας επίθεσης στον ουρανό : Maelstrom, Σκηνές ανταρσίας και ταξικής αυτοοργάνωσης στην Ιταλία από το 1960 στο 1980, του
Salvatore Ricciardi
Γράφει ο Marco Clementi στο manifesto στις 3 ιουλίου 2011

Το βιβλίο είναι ένα πήδημα στην κοινωνική και πολιτική ιστορία της χώρας μας με τα μάτια αυτού που, για μια δεκαπενταετία, προσπάθησε να μεταβάλει τις θεσμικές και οικονομικές δομές της. Ο υπότιτλος είναι επεξηγηματικός : πρόκειται για ‘σκηνές εξέγερσης και ταξικής αυτοοργάνωσης στην Ιταλία, από το 1960 μέχρι το 1980’. Ο Ricciardi υπήρξε αγωνιστής των Ερυθρών Ταξιαρχιών, το δικό του όμως δεν είναι το νιοστό βιβλίο αναμνήσεων για την ένοπλη οργάνωση, ‘η εκδοχή του μαχητή’ που διηγείται σε πρώτο πρόσωπο τη διαδρομή του. Ο συντάκτης προσπαθεί να ανασκευάσει, διαπλέκοντας έρευνα ιστορική και κοινωνιολογική, τη διαδρομή τουλάχιστο δύο γενεών, βρίσκοντας στα χρόνια Εξήντα τους πρόδρομους εκείνου που στη συνέχεια θα συνέβαινε την επόμενη δεκαετία, πράγμα που πολύ συχνά μέχρι σήμερα αποφεύγεται από αυτούς που βάλθηκαν να ασχοληθούν με τα αποκαλούμενα ‘χρόνια του μολυβιού’.

Σε πολλές έρευνες, η πολυπλοκότητα των κοινωνικών και ταξικών σχέσεων πράγματι θυσιάστηκε στο όνομα της ανοικοδόμησης που περνά από το ένα αιματηρό γεγονός στο επόμενο περιοριζόμενη στην ανάλυση της προσωπικής ώθησης και χρησιμοποιώντας μια κατηγορία, εκείνη της πολιτικής βίας, που δεν έχει τίποτα το ιστορικό και λίγο κοινωνιολογικό. Το Maelstrom αντιθέτως τρέχει σε διπλή διαδρομή, εκείνη της εμπειρίας στις φυλακές, δεμένη με την απαγωγή του δικαστή d’Urso που έφεραν σε πέρας οι Br το 1980 και την εξέγερση που ακολούθησε στην «speciale» φυλακή του Trani, όπως και εκείνη των κοινωνικών αγώνων που άγγιξαν την Ιταλία ξεκινώντας από την οικονομική κρίση του λεγόμενου οικονομικού boom. Κρίση στην οποία η άρχουσα τάξη δεν βρέθηκε σε θέση να αντιδράσει και που ενεργοποίησε μια σειρά ανέκδοτων φαινομένων που άλλαξαν την εικόνα της χώρας, από τον συνδικαλισμό βάσης στις φοιτητικές ανταρσίες, μέχρι την περίοδο των σφαγών, που χαρακτηρίζονται από τον τραγικό δεκέμβρη 1969. Ήταν η απώλεια της αθωότητας, αναρωτιέται ο Ricciardi? Η απάντηση έρχεται απευθείας : ‘στη χώρα και στην Ευρώπη δεν υπήρχε ίχνος αθωότητας. Μετά τη σφαγή του πολέμου εμφανίστηκε η άλλη σκηνή, εκείνη της ανακατασκευής. Ο εγωιστικός καριερισμός, η αποθησαύριση δίχως κανένα φόβο, η κερδοσκοπία επί των νεκρών, η μαύρη αγορά, η λιμοκτονία και η υπερεκμετάλλευση, ο πλουτισμός στις πλάτες αλλονών […] Ήταν αυτό εκείνο που οι προηγούμενες γενιές μας είχαν αφήσει προίκα. Που βρίσκονταν η αθωότητα ;’ Δεν είναι η μοναδική περίπτωση που ο συγγραφέας αντιστρέφει τη σημασία των όρων που εισέρχονται σήμερα στο συλλογικό φαντασιακό με μια συγκεκριμένη έννοια. Για παράδειγμα, η ΄μνήμη’ για έναν κρατούμενο είναι κάτι για να αποφευχθεί : ‘φτάνει με τις σκέψεις για το παρελθόν, και εάν έχεις μακριά ποινή ή τα ισόβια, και εκείνες για το μέλλον’. Η ‘σύγκρουση των πολιτισμών’, έκφραση που έγινε γνωστή χάρη στο βιβλίο του Samuel Huntigton, αντιμετωπίζεται από τον Ricciardi σαν αντίθεση ανάμεσα σε αυτόν που ήταν εκμεταλλευόμενος και σε αυτόν που εκμεταλλεύονταν. Όπως και η έκφραση ‘λευκοί θάνατοι’, που χρησιμοποιείται για τους νεκρούς στην εργασία, αναποδογυρίζεται. Η ανάμνηση ενός νεότατου συνάδελφου που έπεσε από τη σκαλωσιά, ξερό το χτύπημα που του σπάει τη πλάτη και το αίμα που απλώνεται στη γη [μια φορά που βγήκε δεν ξαναμπαίνει μέσα ποτέ], δίνουν μια αίσθηση ακούγοντας αυτή τη φράση : πρόκειται για την υποκρισία αυτού που θέλει να γλυκάνει το συμβάν, ενώ η αλήθεια είναι πως είναι πρόσωπα σκοτωμένα, ‘δολοφονημένα’.
Όπως επίσης και η έννοια των αντίθετων άκρων υφίσταται κριτική. Άλλο από ‘κόκκινους και μαύρους’ : εκείνα τα χρόνια, για τον συγγραφέα, διακυβεύονταν η προλεταριακή επανάσταση, να αποκαθηλώσουμε τον καπιταλισμό και να χτίσουμε μια διαφορετική κοινωνία, δίχως τις φυλακές, το επιλεκτικό σχολείο, τα εργατικά ατυχήματα, τις ιεραρχίες και τους πολέμους. Οι ‘μαύροι’, οι φασίστες, μπαίνουν σε αυτή τη δυναμική ‘με τον ίδιο ρόλο που έχουν οι μπράβοι στις εισόδους των νυχτερινών κέντρων : να επιτίθενται σε όποιον δεν συμμορφώνεται με τους κανονισμούς και στην υπάρχουσα τάξη, στις ιεραρχίες και την ιδιοκτησία.’ Από την Piazza Statuto στους νεκρούς της Reggio Emilia, από την σφαγή στην piazza Fontana στην βόμβα του σταθμού της Bologna, το βιβλίο διατρέχει τα δάκρυα που έχει υποστεί η Ιταλία με την απόσπαση του λόγιου, δίχως να ψάχνει δικαιολογίες για τις επιλογές του συγγραφέα, για τη δέσμευση του στο αντάρτικο, το κάτοπτρο πρώτα στην αύξουσα και μετά ανηλεώς φθίνουσα πορεία της οργάνωσης στην οποία ανήκε.
Όμως ο Ricciardi δεν διηγείται την ιστορία των Ετ, αλλά την τοποθετεί μέσα σ’ εκείνη της ιταλίας, αποφεύγοντας να πέσει στην παγίδα που έχει απλωθεί από χρόνια στους ιταλούς αναγνώστες από τους συνωμοσιολόγους, που βλέπει σε εκείνη την ένοπλη οργάνωση το εκτελεστικό χέρι μιας μεγάλης συνωμοσίας με στόχο να εμποδίσει την είσοδο στη κυβέρνηση του Pci. Και όμως το ιταλικό κομουνιστικό Κόμμα σε εκείνη την κυβέρνηση υπήρξε, από το 1944 στο 1947, είχε συμβάλλει στην ανοικοδόμηση της χώρας, είχε κυβερνήσει σημαντικές πόλεις και περιφέρειες, υποστήριξε, τέλος, χρηστιανοδημοκρατικά εκτελεστικά στα μισά των χρόνων του Εβδομήντα σε αντάλλαγμα της προεδρίας σε κοινοβουλευτικά συμβούλια. Και όχι διότι υπήρχαν οι Ερυθρές Ταξιαρχίες αλλά διότι, όπως είπε σε περισσότερες από μια περιπτώσεις ο Άλντο Μόρο, από τις κάλπες το 1976 είχαν βγει δύο νικητές, η Dc και το Pci. Δεν επρόκειτο για τον ιστορικό συμβιβασμό του Μπερλιγκουέρ, που βλέπει ο Ricciardi σαν ‘σημείο άφιξης μιας στρατηγικής που επεξεργάστηκε το Κκι αμέσως μετά το τέλος του πολέμου’, αλλά για μια ρεαλιστική άποψη της πολιτικής πραγματικότητας.Η χΔ δεν μπορούσε να κυβερνήσει από μόνη και είναι η στήριξη των κομουνιστών, που διατηρούνται όμως εκτός κυβερνήσεως, που εγγυάται εκείνη την απαραίτητη σταθερότητα για πολιτικές θυσιών σε μια χώρα με δηψήφιο αριθμό πληθωρισμού. Ο ταξιαρχισμός προσπαθεί να χωρέσει σε εκείνη την διαλεκτική με την απαγωγή του Άλντο Μόρο, δεν φτάνει όμως στον σκοπό του που είναι η διαπραγμάτευση με τα κόμματα της πλειοψηφίας, που βρίσκονται ενωμένα στο να καταστήσουν ακίνδυνες τις λέξεις που ο αρχηγός της χριστιανοδημοκρατίας έγραφε από την αποκαλούμενη ‘φυλακή του λαού’. Ήταν μια μεγάλη ήττα πολιτική για τις Ετ και η εκτέλεση του ομήρου κατάφερε, ίσως, να καθυστερήσει την αποσύνθεσή τους για ένα-δύο χρόνια. Για τον Ricciardi, το 1967 είναι έτος mirabilis, ο χρόνος των θαυμάτων. Διότι σκοτώνεται ο Che, διότι το Ισραήλ κερδίζει τον πόλεμο των έξι ημερών, διότι in Grecia, στην Ελλάδα, ένα εργαλείο συνταγματαρχών ανατρέπει την δημοκρατία, θεσπίζοντας ένα τρομοκρατικό καθεστώς, αν και όχι φασιστικό και στις 2 Ιουνίου στο Δυτικό Βερολίνο η αστυνομία σκοτώνει τον φοιτητή Benno Ohnesorg στη διάρκεια των διαμαρτυριών για την επίσκεψη του πέρση πραξικοπηματία Reza Pahlavi. Το Pci δεν καταφέρνει να απαντήσει περιεκτικά σε όλο αυτό και συνθήματα που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν σημαίες καταντούν φθαρμένα. Όταν ο νεαρός Ricciardi ανακαλύπτει την εξαπάτηση του ψεύτικου μύθου της προδομένης Αντίστασης, η απογοήτευση του είναι τεράστια. Είχε διαβάσει πολλές φορές μαζί με άλλους συντρόφους πως το Κκι, στη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα δεν θέλησε να φέρει σε πέρας μια κοινωνική επανάσταση αλλά συνεργάστηκε με τις άλλες αντιφασιστικές δυνάμεις για τη γέννηση μιας καινούργιας Ιταλίας. Ήταν όλα αληθινά : κανείς δεν είχε ποτέ την πρόθεση να μετατρέψει εκείνο τον αγώνα σε κάτι διαφορετικό, να κάνει όπως ο Τίτο στην Γιουγκοσλαβία, και ο μύθος που γεννήθηκε με την έκρηξη του ψυχρού πολέμου προήρχετο αποκλειστικά από την επιλογή να διατηρηθούν σχέσεις προνομιακές με την Σοβιετική Ένωση : μια όμορφη ιστορία για να διηγείται στους νέους, τίποτα παραπάνω. Οι απαντήσεις λοιπόν έρχονται από έξω : στο Viet-Nam οι αμερικανοί, συναντώντας μια απίστευτη αντίσταση , ενώ στην Κίνα, ο Mao Tze Dong ξεκινά την πολιτιστική επανάσταση. Στην Ιταλία όλο αυτό μεταφράζεται στην αναζήτηση της ανεξαρτησίας από το σύστημα του κεφαλαίου και στην απομάκρυνση ακριβώς από την πολιτική του κομουνιστικού κόμματος. Όλα μπαίνουν σε κίνηση και γεννιούνται, μέσα σε λίγα χρόνια από εκεί, πολλές οργανώσεις, άλλες ένοπλες, άλλες όχι. Σημειώνει ο Ricciardi μόνο πως ανάμεσα στην ανάπτυξη σχεδόν ραγδαία των Ετ και την απότομη πτώση τους περνούνε λίγα χρόνια, αλλά μοιάζουν δεκαετίες. Το Κράτος αντιδρά με ειδική νομοθεσία, έκτακτης ανάγκης και, σε ορισμένες περιπτώσεις που περιγράφονται και κρίθηκαν απ’ τη δικαιοσύνη, με βασανιστήρια. Μετά έρχονται οι πρώτες καταγγελίες, το φαινόμενο των μετανιωμένων και εκείνο της διάστασης, μια ‘διάρροια διαστάσεων’ την αποκαλεί ο Ricciardi. Οι διαστάσεις ήταν που έδωσαν το τελικό χτύπημα στην οργάνωση, αφαιρώντας μαζί με τους πρωταγωνιστές και τις ιστορίες τους που κομμάτι κομμάτι κατεδάφισαν την ιστορική αλήθεια και την μνήμη εκείνης της εμπειρίας. Για να πει όχι σε όλο αυτό λοιπόν ο Salvatore Ricciardi ένιωσε την ανάγκη συνθέτει την βιογραφία του, τοποθετώντας την με ακρίβεια σαν αποτέλεσμα μιας έρευνας για το παρελθόν του και εκείνο της χώρας του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s