ένοπλη πάλη, lotta armata · διεθνισμός, internazionalismo

Αλγέρι, λιμάνι των επαναστάσεων [4] α] μέρος

Leila Khaled 1969-2006Algeri, porto delle rivoluzioni (4)
autor dementio memoriae
Di ambasciatori e di aeroplani presi in prestito
Αλγέρι, λιμάνι των επαναστάσεων [4]

Η απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων σε αντάλλαγμα προσωπικοτήτων που συνελλήφθησαν από αντάρτικες οπλισμένες ομάδες, όπως η περίπτωση των banidos [εξόριστοι] βραζιλιάνων που αποβιβάστηκαν στο Αλγέρι που διηγηθήκαμε σε προηγούμενο κείμενο, ήταν μια μορφή δράσης που βρήκε το απώγειο της το 1970. Όπως είπαμε, στις 4 σεπτεμβρίου 1969, στην Βραζιλία, απήχθη ο πρέσβης των ηνωμένων πολιτειών Charles Burke Elbrick, για του οποίου την απελευθέρωση αφέθησαν ελεύθεροι 15 πολιτικοί κρατούμενοι. Η ενέργεια ελήφθη σαν υπόδειγμα και επανελήφθη από αρκετές ομάδες ένοπλες, που την θεώρησαν μορφή αγώνα ικανού να εκφράζει συμβολικά τη ριζοσπαστικότητα της σύγκρουσης με την εξουσία, τοπική και διεθνή, και την ίδια στιγμή να κατακτάται η ελευθερία πολιτικών κρατουμένων.
Μια συνοπτική ανασκόπηση μας αποδίδει τις διαστάσεις του φαινομένου :

– 1 μαρτίου 1970, Γουατεμάλα : Alberto Fuentes Mohr, υπουργός εξωτερικών, απήχθη από τις Fuerzas Armadas Rebeldes (FAR), Ένοπλες Εξεγερμένες Δυνάμεις και ανταλλάχθηκε με έναν πολιτικό κρατούμενο.

– 6 μαρτίου 1970, Γουατεμάλα : Sean Michael Holly, διπλωμάτης USA, απήχθη από τις FAR και ανταλλάχθηκε με 2 πολιτικούς κρατούμενους, που αφέθησαν από Costa Rica και Messico.

– 16 μαρτίου 1970, Βραζιλία : Nobuo Okuchi, γιαπωνέζος σύμβουλος στο San Paolo, απήχθη από την Vanguarda Popular Revolucionaria (VPR), Λαϊκή Επαναστατική Πρωτοπορία, και ανταλλάχθηκε με πέντε πολιτικούς κρατούμενους, που αφέθησαν στην Χιλή.

– 24 μαρτίου 1970, Δομινικανή Δημοκρατία : ο συνταγματάρχης Donald Crowley, ακόλουθος USA, απαγάγεται και ανταλλάσεται με 20 πολιτικούς κρατούμενους, που αφήνονται στο Μεξικό.

– 28 μαρτίου 1970, Αργεντινή : Joaquin Waldemar Sanchez, διπλωμάτης της Paraguay, απήχθη στο Buenos Aires από τις Fuerzas Argentinas de Liberación (FAL), Αργεντινές Δυνάμεις για την Απελευθέρωση. Ελευθερώνεται άνευ όρων στη συνέχεια για ανθρωπιστικούς λόγους. Οι αντάρτες ζητούσαν από την κυβέρνηση να αναγνωρίσει πως κρατούσε και βασάνιζε δύο μαχητές. Σε αντίποινα, μια ομάδα της άκρας δεξιάς Mano, που περιλαμβάνει έναν επιθεωρητή της αστυνομίας, προσπαθεί να απαγάγει τον σοβιετικό διπλωμάτη Jurij Pivowarov.

– 31 μαρτίου 1970, Γουατεμάλα : ο κόντης Karl von Spreti, γερμανός πρέσβης, απαγάγεται από τις FAR και εκτελείται στις 5 απριλίου μιας και η ανταλλαγή με τους πολιτικούς κρατουμένους απορρίφθηκε.

– 29 μαίου 1970, Αργεντινή : απαγωγή του πρώην αργεντινού προέδρου στρατηγού Pedro Aramburu, που εκτελείται στη συνέχεια στις 6 ιουλίου από τους Montoneros.

– 12 ιουνίου 1970, Βραζιλία : ο Ehrenfried von Holleben γερμανός πρέσβης, απήχθη και ανταλλάχθηκε με 40 κρατουμένους που αφέθησαν στην Algeria (xxx);
– 10 ιουλίου 1970, Κολομβία : Fernando Londoño, πρώην υπουργός εσωτερικών, απαγάγεται και ελευθερώνεται 10 μέρες μετά.

– 21 ιουλίου 1970, Βολιβία : δύο γερμανοί τεχνικοί απαγάγονται από το Ejército de Liberaciòn Nacional (ELN) , Εθνικός Απελευθερωτικός Στρατός, στην Teoponte, ανταλλάσονται με 10 πολιτικούς κρατούμενους που αφήνονται στην Cile.

– 28 ιουλίου 1970, Ουρουγουάη : Dan Mitrione, αξιωματούχος της CIA, απαγάγεται από τους Tupamaros (Movimiento Liberacion Nacional-T), Κίνημα Εθνικής Απελευθέρωσης, και εκτελείται μετά την άρνηση διαπραγματεύσεων από την κυβέρνηση στις 10 αυγούστου.

– 31 ιουλίου 1970, Ουρουγουάη : ο Aloisio Dias Gomide, πρέσβης της Brasile απαχθής από τους Tupamaros ελευθερώνεται στις 21 φεβρουαρίου 1971.

– 7 αυγούστου 1970, Ουρουγουάη : ο Claude Fly, σύμβουλος USA, απαγάγεται από τους Tupamaros αντιμετωπίζει καρδιακό πρόβλημα; οι Tupamaros στη συνέχεια απαγάγουν έναν ειδικό καρδιολόγο ο οποίος το επιβεβαιώνει , έτσι αφήνουν και τους δύο στις 2 μαρτίου 1971.

– 5 οκτωβρίου 1970, Καναδάς : ο James Cross, βρεταννός πρέσβης, απαγάγεται στο Montreal από το Front de Libération du Québec (FLQ), Μέτωπο Απελευθέρωσης του Κεμπέκ, που ζητά την απελευθέρωση 5 πολιτικών κρατουμένων στην Cuba ή στην Algeria; θα ελευθερωθεί στις 5 δεκεμβρίου.

– 10 οκτωβρίου 1970, Καναδάς : Pierre Laporte, υπουργός Μεταφορών, απαγάγεται από το FLQ και εκτελείται στις 17 οκτωβρίου.

– 1 δεκεμβρίου 1970, Ισπανία : ο Eugen Beihl, επίτιμος πρόξενος γερμανός στο San Sebastian, γίνεται στόχος της πρώτης απαγωγής της βασκικής οργάνωσης Euzkadi Ta Askatasuna (ETA) σε απάντηση για την δίκη στο Burgos; ελευθερώνεται, δίχως όρους, στην Δυτική Γερμανία στις 24 δεκεμβρίου.

– 7 δεκεμβρίου 1970, Βραζιλια : Giovanni Bucher, ελβετός πρέσβης, απαγάγεται από την Vanguardia Popular Revolucionària (VPR), Λαϊκή Επαναστατική Πρωτοπορία, και ανταλλάσεται με 70 πολιτικούς κρατούμενους που αφήνονται στην Χιλή.

– 8 ιανουαρίου 1971, Ουρουγουάη : ο Geoffrey Jackson, βρεταννός πρέσβης απαγάγεται από τους Τουπαμάρος, ελευθερώνεται στις 9 σεπτεμβρίου.
couvertureΌχι πως οι δράσεις απαγωγείς άρχιζαν ή τελείωναν εδώ [αυτή η λίστα δεν έχει εξαντληθεί, αναφέρθηκαν ειδικότερα οι περιπτώσεις που έκαναν διεθνώς μεγαλύτερη εντύπωση] : οι ουρουγουανοί Τουπαμάρος είχαν ήδη εγκαινιάσει τη μέθοδο στις 8 αυγούστου 1968 αρπάζοντας τον Ulysses Pereira Reverbel. Με την απαγωγή ‘ανθρώπων-κλειδιά του καθεστώτος, μπάτσων της καταστολής και ξένων εκπροσώπων’, οι Τουπαμάρος στόχευαν κυρίως να τους κατηγορήσουν δημόσια, να εξασφαλίσουν έγγραφα και πληροφορίες, «los chanchos» , τα γουρούνια, ήταν το όνομα που δόθηκε στην επιχειρησιακή γραμμή που υιοθετήθηκε με αυτά τα κριτήρια το 1970, σύμφωνα με την οποία οργάνωσαν εκείνες που ονομάστηκαν ‘φυλακές του λαού’ στις οποίες κατάφερναν να κρατήσουν επί μακρόν τους ομήρους. Η απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων διαμέσου ανταλλαγής δεν είχε ρόλο κυρίαρχο εν προκειμένω, μιας και οι Τουπαμάρος καταφέρνουν να οργανώσουν μαζικές αποδράσεις από τις φυλακές του καθεστώτος. Η περίπτωση της απαγωγής του Dan Mitrione, πράκτορα της CIA, παραμένει πιθανότατη η γνωστότερη (και τίθεται στη σκηνή στο film του Costa-Gavras «Stato d’assedio» , ‘υπό κατάσταση πολιορκίας’, με τον Yves Montand, και αποκαλύπτει στον κόσμο την ανάμιξη των βορειοαμερικανών στη συστηματική οργάνωση των βασανιστηρίων.

Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις που αναφέραμε πιο πάνω, οι αντιδράσεις των τοπικών αρχών χωρίζονταν στις δύο κλασσικές κατηγορίες των ‘γερακιών’ υποστηρικτών σκληρής καταστολής, και ‘περιστεριών’ που ήταν υπέρ των διαπραγματεύσεων, συχνά για λόγους τακτικής, σε δύσκολη θέση και αμήχανοι στη σχέση τους με τις ξένες δυνάμεις των οποίων τους εκπροσώπους δεν είχαν καταφέρει να προστατεύσουν. Από τα γενικότερα αποτελέσματα φαίνεται πως η περίπτωση των γερακιών, ΄δηλαδή με την αποδοχή διαπραγματεύσεων οι επιχειρήσεις αυξάνονται, είναι αβάσιμη. Η ήττα των αντάρτικων οργανώσεων ήταν όντως ανεξάρτητη από τις Κρατικές αιτιάσεις οι οποίες ανέφεραν πως ‘με τους τρομοκράτες δεν διαπραγματευόμαστε’.

Στα 1970 υπήρξε λοιπόν αυτή η πυρκαγιά απαγωγών διπλωματών, η οποία, αν και όχι συντονισμένη και που δεν επανελήφθησαν τα επόμενα χρόνια, διαβάζεται και πλαισιώνεται σαν παγκόσμιο δημόσιο πρόβλημα. Για τον διπλωμάτη ισχύει η αρχή της αμοιβαιότητας στις διπλωματικές σχέσεις, ‘αυτό που κάνεις στον εκπρόσωπό μου εγώ μπορώ να το κάνω στον δικό σου’.
Οι ενέργειες είχαν παγκόσμια απήχηση, και όπως άλλες εφημερίδες, έτσι και η le Nouvel Observateur τις έκαναν πρωτοσέλιδο, τονίζοντας πως ένας από τους στόχους που κατάφεραν τα διάφορα κινήματα ήταν εκείνος του να παρουσιάσουν την ύπαρξη τους, εκεί όπου το δικαίωμα στην εθνική ύπαρξη-επιβίωση [του βασικού λαού, αυτού του Κεμπέκ ή του παλαιστινιακού] ή της πολιτικής ύπαρξης-επιβίωσης [στις χώρες της Λατινικής Αμερικής] απαγορεύεται. Αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να διαπραγματευτούν,
τα μαχητικά κινήματα δυναμιτίζουν την νομιμότητα τους, αποδεικνύοντας πως το δίκαιο είναι ζήτημα ισορροπίας δυνάμεων. Η ανάλυση του γαλλικού περιοδικού, που αναπτύσσεται σε αριστερή προοπτική [του είδους, με το ένοπλο αγώνα εντάξει, φτάνει να μην γίνεται εδώ] δεν στέκεται στην θεώρηση πως η απαγωγή ομήρων είναι απλή πράξη διεθνούς προπαγάνδισης. Πάνω στο παράδειγμα της ‘πρώτης’ απαγωγής – εκείνης του πρέσβη ΗΠΑ στην Βραζιλία – αναρωτιέται εάν η άγρια καταστολή που επακολούθησε, διαλύοντας τις οργανώσεις, και αποδεκατίζοντας τα στελέχη, διοικητές και μαχητές, ξεκινώντας με την δολοφονία του Carlos Marighella, δεν είχε κόστος πολύ υψηλό, είτε από βολονταρισμό, ή από ανυπομονησία να κατακτηθεί μια τακτική επιτυχία η οποία τελικά απέφερε μια στρατηγική ήττα.
cause du peuple 1971Η εσωτερική συζήτηση στα κινήματα, λέει η NouvelObs, σε ότι αφορά την πολιτική προετοιμασία των δράσεων, η δυνατότητα να τις καταστήσεις πολιτικά επικερδείς, καθώς εκεί που υπάρχει ένα καθεστώς αστυνομικής και στρατιωτικής βίας, ή ένοπλη δράση είναι από μόνη της απαραίτητη και επαρκής, όντας ανυπόφορη για το καθεστώς.
Όπως για την Βραζιλία, το ίδιο ισχύει και για τις άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Ασίας, Της Αφρικής, της Ευρώπης [η αναφορά γίνεται για την Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα, χώρες που εκείνη τη στιγμή κυβερνούνται από δικτατορικά καθεστώτα], όπως και για την Παλαιστίνη : η ερώτηση που τίθεται δεν αφορά στην ανάγκη ή την καταλληλότητα της ένοπλης δράσης, αλλά της αναγκαιότητας-καταλληλότητας να εμπλέξεις σημαντικούς πόρους σε ενέργειες που απευθύνονται στον ‘εξωτερικό’ κόσμο, που δεν κινητοποιούν στο εσωτερικό, που λίγο συμβάλλουν στην πολιτικοποίηση του λαού. Σε χώρες όπου το καθεστώς δεν βασίζεται μόνο στην αστυνομική και στρατιωτική βία, στο Κεμπέκ, στις ΗΠΑ και στις αστικές δημοκρατίες γενικότερα, η ένοπλη δράση δεν επαρκής από μόνη της, άλλες μορφές δράσης και οργάνωσης πρέπει να προηγούνται και να την συνοδεύουν. Στις ΗΠΑ, οι επιθέσεις με εκρηκτικά των παράνομων ομάδων δεν καταφέρνουν να αποδείξουν πως το Κράτος είναι ήδη φασιστικό, η παρανομία δικαιολογείται μόνο όταν δεν υπάρχει άλλος τρόπος να κινητοποιήσεις τις μάζες, και οι αστικές δημοκρατίες έχουν τη δυνατότητα και το λούσο της ανοχής και ανεκτικότητας στην καταπίεση και στην επιλεκτική καταστολή, που, παρότι δυσφημίζει το Κράτος για την αστυνομική αυθαιρεσία και την παραβίαση των νόμων του, παραμένει ξεχωριστή από τη γενικευμένη καταστολή και καταπίεση. Οι ΗΠΑ, διαχωρίζει το άρθρο που υπογράφει ο Michel Bosquet (ήταν το ψευδώνυμο του André Gorz ενός διανοούμενου στενά δεμένου με την ιταλική ‘νέα αριστερά’ , όπως και με τους Sartre και Marcuse: δες το αφιέρωμα του Yann Moulier), δεν συγκρίνονται με την Γαλλία : εάν στην Αμερική για την καταφυγή στα εκρηκτικά υπάρχει το κίνητρο της απόγνωσης των αγωνιστών για την κινητοποίηση μιας εργατικής τάξης που ‘ενσωματώθηκε στο σύστημα’, στην Γαλλία οι επαναστάτες αγωνιστές δεν έχουν ανάγκη ούτε εκρηκτικών ούτε απαγωγών για να πιστοποιήσουν την ύπαρξη τους.
Στην Γαλλία είναι οι ίδιοι οι εργάτες που απαγάγουν τα αφεντικά τους : το άρθρο ανακαλεί το επεισόδιο στις 14 μαίου 1968, όταν οι εργάτες της Sud-Aviation στη Nantes-Bouguenais κλείδωσαν τον διευθυντή τους και ξέσπασε ένα κίνημα δίχως προηγούμενα, και εκείνο το παρόμοιο που συνέβη στη Ferodo, υποδεικνύοντας τα σαν παραδειγματικές δράσεις διότι όχι παράνομες αλλά μαζικές, που μπορούν άμεσα να τις μιμηθούν οι εργάτες. Αυτές οι δράσεις είναι δυνατές, καταλήγει, διότι η Γαλλία είναι αστική δημοκρατία που δεν μπορεί να επιτρέψει γενικευμένη καταστολή.
Να ‘συνοδέψει’ αυτές τις δράσεις υπήρξε η Gauche Prolétarienne, Προλεταριακή Αριστερά, της οποίας η εφημερίδα La Cause du Peuple, η Αριστερά του Λαού, εξαπολύει : ‘Να πάρουμε ομήρους τα αφεντικά είναι δικαιοσύνη’, ‘Έχουμε δίκιο να απαγάγουμε τα αφεντικά’ .[στις φωτογραφίες πρωτοσέλιδα του 1971 και του 1969].
cause du peuple 1969Operai Ignis Trento mettono fascisti alla gogna 30.7.1970
Στην Ιταλία, στις 30 ιουλίου 1970, στις εγκαταστάσεις Ignis di Gardolo ύστερα από επεισόδιο όπου μια ομάδα φασιστών επιτέθηκε σε εργάτες τραυματίζοντας με μαχαίρια δύο από αυτούς, εργαζόμενοι και φοιτητές συλλαμβάνουν δύο στελέχη του φασιστικού κόμματος Movimento Sociale Italiano (MSI),
Τους Andrea Mitolo και Gastone Del Piccolo, υποχρεώνουν να βαδίσουν μέχρι το Τρέντο με τα χέρια δεμένα πίσω από το σβέρκο και μια καρτέλα κρεμασμένη στο λαιμό με την επιγραφή : ‘Είμαστε φασίστες, Σήμερα μαχαιρώσαμε τρεις εργάτες της Igniς Αυτή είναι η πολιτική μας υπέρ των εργατών’.
Ένας αγωνιστής της Lotta Continua, που τον έψαχναν για το επεισόδιο, βρήκε καταφύγιο στους χώρους του κινήματος στην Γερμανία.

Στην ίδια την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ούτε απαγωγές ούτε διαπομπεύσεις, όμως στις 14 μαίου 1970 ελευθερώνεται από την φυλακή με μια μαχητική δράση ο Andreas Baader; η επιστολή ανάληψης ευθύνης που στάλθηκε στην «Agit 883», ένα κινηματικό περιοδικό, θεωρείται το πρώτο δημόσιο κείμενο στην ιστορία της Rote Armee Fraktion (RAF).
Μόνο μέσα στο 1975, il Movimento 2 Giugno, Κίνημα 2 Ιουνίου, θα απαγάγει τον Peter Lorenz, διοικητικό στέλεχος της CDU (democrazia cristiana), χριστιανικής δημοκρατίας του Βερολίνου, καταφέρνοντας την απελευθέρωση δύο διαδηλωτών και 5 guerriglieri, ανταρτών, που θα μεταφερθούν στην τότε Sud-Yemen, Νότια Υεμένη.
Σε εκείνη που παραμένει η μια και μοναδική επιχείρηση απαγωγής που τελείωσε με την ανταλλαγή αιχμαλώτων. Στον λογαριασμό εισέρχεται και η Αλγερία – με την Λιβύη και την Σομαλία – σαν πιθανό τόπο απελευθέρωσης, δίχως άμεσες επαφές, καθώς από την μια μεριά για τους μαχητές που εμπλέκονται ο τόπος προορισμού είναι αδιάφορος [εάν το Κράτος δέχεται την ανταλλαγή, μπορεί επίσης να τακτοποιήσει και τα διαδικαστικά της απελευθέρωσης] και από την άλλη στην τότε στην Δημοκρατική και Λαϊκή Ρεπούμπλικα της Υεμένης συνυπολόγιζαν στην υποστήριξη ενός παλαιστίνιου διοικητή.
Είναι του 1972 η πρώτη πολιτική απαγωγή, που διήρκεσε 40 λεπτά, από την πλευρά των Ερυθρών Ταξιαρχιών, που τοποθετείται ακόμη στη λογική των εργατικών αγώνων : το διοικητικό στέλεχος της Sit-Siemens Idalgo Macchiarini συλλαμβάνεται και φωτογραφείται με μια καρτέλα και ένα πιστόλι που τον σημαδεύει [3 μαρτίου].
Σχεδόν ταυτόχρονα στην Γαλλία [8 μαρτίου 1972] η Nouvelle Résistance Populaire (NRP, Νέα Λαϊκή Αντίσταση, που προέρχεται από την Gauche Prolétarienne, που είχε επίσημα απαγορευτεί) απαγάγει τον Robert Nogrette, αρχηγό προσωπικού στη Renault; η Lotta Continua χειροκροτεί την πράξη : «η απαγωγή διευθυντών της Sit-Siemens και της Renault: η επαναστατική δικαιοσύνη αρχίζει – Ζήτω η επαναστατική δικαιοσύνη» έχει σαν τίτλο η καθημερινή εφημερίδα «Processo Valpreda», και εκείνο το άρθρο κοστίζει 11 εντάλματα σύλληψης ενάντια σε στελέχη της LC.

Οι Ετ συνεχίζουν το 1973, αρπάζουν τον Bruno Labate, του φασιστικού συνδικάτου CISNAL, που τον αφήνουν δεμένο μπροστά στα κάγκελα της FIAT (12 φεβρουαρίου), στη συνέχεια Michele Mincuzzi, διοικητή της Alfa Romeo (28 ιουνίου). Μόνο με τον Ettore Amerio, διευθυντή προσωπικού της FIAT, η απαγωγή, τον δεκέμβρη του 1973 θα είναι μακρά : οκτώ ημέρες, κι εκεί όμως δίχως απειλή θανάτου η αναζήτηση λύτρων.
Για πρώτη φορά ανταλλαγή θα ζητηθεί με την απαγωγή του γενοβέζου δικαστή Mario Sossi (18 απριλίου-23 μαίου 1974). Οι Brigate Rosse, που θα τον αποκαλέσουν πολιτικό κρατούμενο, ζητούν την απελευθέρωση «8 συντρόφων, που πρέπει να απελευθερωθούν σε μια από τις ακόλουθες χώρες όλοι μαζί : Cuba, Corea del Nord, Algeria». Η παράνομη οργάνωση δεν είχε κανενός είδους επαφή με όργανα ή εκπροσώπους αυτών των χωρών, θεωρώντας πως είναι δουλειά του Κράτους να οργανώσει το θέμα.
Μια επαφή με την Αλγερία έγινε, το 1978, με τον Francesco Cossiga, υπουργό Εσωτερικών στη διάρκεια της απαγωγής του Moro: «Ρωτήσαμε εάν υπήρχαν χώρες διαθέσιμες να φιλοξενήσουν τους τρομοκράτες σε ένα είδος ‘εξορίας’. Ζητήσαμε από την Algeria, μόνο όμως υποθετικά, διότι εγώ από την πρώτη στιγμή ήμουν αντίθετος σε οποιαδήποτε υπόθεση διαπραγμάτευσης.»
Ο ίδιος ο Aldo Moro ήταν ξεκάθαρος όσον αφορά την διαδικασία ανταλλαγής των 13 φυλακισμένων μαχητών στην Italia, με ένα γράμμα από την φυλακή :
«(…) αφού πρόκειται για πρόσωπα που έχουν δοκιμαστεί από μακροχρόνια κράτηση, που αξίζουν κάποια ανθρωπιστική αναγνώριση (εγώ αρχίζω να καταλαβαίνω τι σημαίνει φυλάκιση) και που τελικά εξουδετερώνονται από το γεγονός πως θα είναι διασκορπισμένοι σε ξένο έδαφος που, εάν υπάρχει καλή θέληση, μια και υπάρχει η φιλία μας με πολλές Χώρες (πχ. Algeria) δεν θα πρέπει να είναι δύσκολο να βρεθεί.»

Dirotta su Cuba! Αεροπειρατεία στην Κούβα!

Επικαλείται λοιπόν η Αλγερία επανειλημμένα σαν πιθανός προορισμός σε περίπτωση απελευθέρωσης πολιτικών κρατουμένων σε ανταλλαγή με κάποιον όμηρο, εκ των πραγμάτων όμως δεν επαναλήφθηκε πλέον άλλη απόβαση σαν εκείνη των βραζιλιάνων του ιουνίου του ’70.

Το φαινόμενο όμως διασταυρώνεται με ένα άλλο, διεθνών διαστάσεων περισσότερο εμφανών σε διάρκεια και προβολή : εκείνο της ‘παράνομης σύλληψης αεροσκαφών’.
Ο ακριβής ορισμός είναι εκείνος της Συνθήκης της Aja του δεκεμβρίου 1970, και λειτουργεί σαν αντίβαρο στην επιτυχία του δημοσιογραφικού ονόματος : του skyjack, η ‘απαγωγή στον ουρανό’ (που επινοήθηκε από το hijack και sky). Οι αεροπειρατεskyίες, που κορυφώνονται ποσοτικά την περίοδο 1968-1972 [362 επεισόδια με ποσοστό μιας κάθε 5,6 ημέρες], εξαπλώνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, και η διαταγή ‘οδήγησε το αεροπλάνο στην Κούβα’ ταχύτατα μετατρέπεται σε διεθνές δημόσιο σύνθημα.

Τα αμερικανικά αεροπλάνα ήταν εφοδιασμένα με σχέδια πτήσης για Κούβα, τα πληρώματα εκπαιδευμένα να δέχονται τις απειλές, γελοιογραφίες και ανέκδοτα άνθιζαν καθημερινά, και το φαινόμενο μαίνονταν επίσης σαν νέο αντικείμενο για την επιστημονική έρευνα : για το οικονομικό ενδιαφέρον των εταιρειών που έπρεπε να προστατευτούν τεχνικά τα συμφέροντα τους, το κατασταλτικό των Κρατών που έπρεπε να επεκτείνουν αποτελεσματικά τα νομικά τους δίκτυα, το πολιτικό των κυβερνήσεων όσον αφορά την αντίληψη των κοινωνικών δυναμικών. Συζητείτο σοβαρά η κοινωνική ‘μόλυνση’ από τον ‘ιό’ των αεροπειρατεSimpatizzanti di Minichiello ad Avellinoιών, προχωρώντας σε κάθε είδους κατηγοριοποίηση, κατάταξη και ερμηνεία των επεισοδίων.Η βασική διαφοροποίηση ήταν ανάμεσα σε αεροπειρατείες με σκοπό την μεταφορά ή τον εκβιασμό, και κάθε κατηγορία δημιουργούσε τους λαϊκούς της μύθους : έτσι η περίπτωση του ‘φαντάσματος’ D. B. Cooper, που, αφού κατάφερε λύτρα 200.000 δολαρίων σε νομίσματα μικρής κοπής, έπεσε με το αλεξίπτωτο με αποτέλεσμα να μη βρεθεί ποτέ, ή επίσης, το ρεκόρ μακρύτερης απόστασης
που έφερε ο πρώην ιταλο-αμερικάνος marine Raffaele Minichiello, ο οποίος μεταφέρθηκε από την California μέχρι την Roma. (Στη φωτογραφία, συμπαθούντες στο Avellino, από τα αρχεία της l’Unità).

Στο περίφημο επαναστατικό του εγχειρίδιο «Steal this book» (1971, Pirate Editions) ο Abbie Hoffmann, αφού συζητά διάφορες μεθόδους και κόλπα για να ταξιδεύεις δωρεάν, εξηγεί κάποιες τεχνικές αεροπειρατείας, που παρουσιάζει σαν δυνατότητες και επιλογές ‘one-way ride’. Είναι ένας δυνατός τρόπος να ταξιδεύεις, το skyjacking. Και σίγουρα, κάνοντας μια φορά την αρχή, είναι καλύτερα να συνεχίσεις μέχρι τέλους, σε μια εχθρική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες χώρα, θυμίζει ο Hoffmann, «Nonetheless, skyjacking appears to be the cheapest, fastest way to get away from it all».

Αυτό που ευχάριστα ξεχνιέται, είναι το γεγονός πως στην πραγματικότητα το φαινόμενο ξεκίνησε με ανάποδο τρόπο : οι αεροπειρατείες ξεκίνησαν από την Κούβα, και οι αεροπειρατές δεν γίνονταν αποδεκτοί σαν πειρατές, αλλά σαν ήρωες του αντικομουνισμού. Η κυβέρνηση Κένεντυ, απελπισμένη του γεγονότος πως στα 60 μίλια από τις ακτές της υπήρχε το κομουνιστικό νησί, ήταν έτοιμη για οτιδήποτε θα ηχούσε σαν προπαγανδιστική νίκη, και η αεροπειρατεία κουβανέζικων αεροπλάνων έμοιαζε τέτοια, ώστε να αποδέχεται τους πειρατές, να τους συγχωρεί και να επιτρέπει στα αμερικανικά δικαστήρια να παραχωρούν τα κατασχεμένα αεροπλάνα σε επιχειρήσεις ή πρόσωπα στα οποία η Κούβα χρωστούσε χρήματα.
Khider_-_Lacheraf_-_Aït_Ahmed_-_Boudiaf_-_Ben_BellaΚάνοντας έτσι μετατρέπει όμως στα μάτια του κόσμου την αεροπειρατεία σε αδίκημα- ασήμαντο, και είναι δύσκολο να φανταστούμε αυτό το φαινόμενο και τις επίσης πρόσφατες εξελίξεις δίχως αυτό το προηγούμενο.
Εξάλλου οι αεροπειρατείες γεννήθηκαν μετά τον πόλεμο ακριβώς σε αντικομουνιστική συνάρτηση, από το 1947 και μετά μετρώνται πάνω από είκοσι πολιτικά αεροπλάνα από τις χώρες της ανατολής που οδηγούνται στην ευρώπη της δύσης που παρείχαν άσυλο στους πειρατές.

Όσον αφορά τους αλγερινούς, έζησαν ένα κραυγαλέο ιστορικό προηγούμενο : στις 22 οκτωβρίου 1956, ένα DC-3 της εταιρείας Air Atlas που μετέφερε πέντε διοικητικά στελέχη του Fronte di Liberazione Nazionale algerino, αλγερινό Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης, από το Rabat, όπου είχαν μια μακρά συζήτηση με τον Sultano του Marocco Mohammed V, στο Tunisi, καταλαμβάνεται από γάλλους στρατιωτικούς, που συλλαμβάνουν και κρατούν φυλακισμένους για έξι ολόκληρα χρόνια τους Hocine Aït Ahmed, Mohamed Khider, Mohamed Boudiaf, Mostafa Lacheraf και Ahmed Ben Bella (στην φωτογραφία).
Αυτός ο τελευταίος τέσσερα χρόνια νωρίτερα απέδρασε από τη φυλακή της Blida, όπου κρατούνταν σαν μέλος του παράνομου σχηματισμού Organisation Spéciale, και επτά χρόνια αργότερα θα είναι ο πρώτος Πρόεδρος εκλεγμένος της Repubblica Algerina Democratica και Popolare, Λαϊκής Αλγερινής Δημοκρατίας. Το επεισόδιο μπορεί να χαρακτηριστεί σαν η πρώτη ‘πολιτική’ αεροπειρατεία με όλη τη σημασία της λέξης, όμως το να καταφεύγει ένα Κράτος σε παρόμοιες μεθόδους δεν ήταν καθόλου δεδομένο και έδωσε τόπο σε συζητήσεις και διενέξεις. Παρόλα αυτά, ο πρόεδρος του γαλλικού Συμβουλίου Guy Mollet ενέκρινε την πράξη και δέχτηκε μοναχά την παραίτηση του Alain Savary, ενώ ο François Mitterrand, που 25 χρόνια μετά θα είναι ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Presidente della Francia, εξέφρασε κάποιες αμφιβολίες αλλά παρέμεινε.
Ο πολιτικός χαρακτήρας των αεροπειρατειών στην Κούβα από τις ΗΠΑ δεν είχε στοιχεία πολιτικά ξεκάθαρα, σίγουρα επρόκειτο για πρόσωπα που ήθελαν να πάνε στην Κούβα με την επιθυμία να ζήσουν μια καλύτερη ζωή, ή να καταφύγουν εκεί διότι κυνηγημένοι, ποτέ όμως από οργανωμένες ομάδες που αξίωναν δημόσια το γεγονός.
Οι skyjackers που έφταναν στην Cuba δεν γίνονταν όμως δεκτοί σαν ήρωες.
Συλλαμβάνονταν, και οι συνθήκες διαβίωσής τους μπορούσαν να χειροτερεύσουν δραματικά. Είναι όντως φυσικό πως η άμυνα του μικρού επαναστατημένου νησιού, κυριολεκτικά κάτω από την βολή της πρώτης παγκόσμιας δύναμης, έπρεπε να αποτρέψει οποιαδήποτε διείσδυση, και έτσι οι άγνωστοι πειρατές των αιθέρων που αποβιβάζονταν ανακρίνονταν επί μακρόν, ελέγχονταν διεξοδικά. Μπορούμε να φανταστούμε πως η συμπεριφορά προς εκείνους που δυνητικά θα μπορούσαν να είναι κατάσκοποι δεν ήταν από τις καλύτερες.
Μας υπενθυμίζεται οι περίπτωση των τριών βραζιλιάνων πειρατών που κατέληξαν σε παρόμοια συμπεριφορά από τον Fernando Gabeira , που τον έχουμε ήδη αναφέρει στο (O crepusculo do macho), και μας ανασκευάζει η Denise Rollemberg:

Τρεις νεαροί που υποστηρίζουν τον ένοπλο αγώνα, για να αποδείξουν την δέσμευση τους στην λατινοαμερικανική επανάσταση, καταλαμβάνουν ένα αεροπλάνο των βραζιλιάνικων αερογραμμών και το οδηγούν στην Κούβα, σύμβολο όλων των ιδανικών τους. Εκεί, υποβάλλονται στη μοίρα όλων των αεροπειρατών που αποβιβάζονταν δίχως την κάλυψη γνωστής οργάνωσης που αναγνωρίζονταν από τις κουβανικές αρχές, και δίχως την προβλεπόμενη εξουσιοδότηση της κυβέρνησης : συνελήφθησαν.
Δίχως να αντιλαμβάνονται ακριβώς την κατάσταση που βρίσκονταν, προσφέρθηκαν να εργαστούν, ήθελαν να υπηρετήσουν τον σοσιαλισμό. Τους μετέφεραν λοιπόν οι κουβανοί σε ένα λατομείο, όπου αυτοί δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους στο σκληρό καθήκον, για την δόξα της επανάστασης. Με τον καιρό, αρχίζουν να βρίσκουν παράξενο πως οι άλλοι εργαζόμενοι κριτικάρουν σκληρά το σύστημα, μέχρι να αντιληφθούν με έκπληξη πως όλοι τους βρίσκονται φυλακισμένοι. Μόνο έτσι καταλαβαίνουν σε ποια κατάσταση βρισκόντουσαν, που μάλιστα χειροτέρευσε όταν πρότειναν την κατασκευή αγάλματος για τον σύντροφο Τρότσκι, από πέτρα. Πέφτουν έτσι λοιπόν σε πλήρη απαξίωση, δίχως την άδεια να φύγουν από την χώρα, δίχως έγγραφα, δίχως εισιτήρια. Μπόρεσαν να αφήσουν το νησί μήνες αργότερα, χάρη στην παρέμβαση άλλων μαχητών που είχαν φτάσει στην Κούβα για να εκπαιδευτούν στο αντάρτικο και εγγυήθηκαν πως δεν επρόκειτο για κατασκόπους ή κάτι παρόμοιο. Στα όνειρα των ‘πιλότων’, αυτό το παρατσούκλι τους είχαν δώσει οι μαχητές, η ‘ευπρόσδεκτη χώρα’ των επαναστατών της Λατινικής Αμερικής είχε μεταμορφωθεί σε έναν εφιάλτη. [D. Rollemberg “Exílio. Refazendo identidades.” Revista da Associação Brasileira de História Oral, Rio de Janeiro, 1999]

Τους skyjackers στην Cuba (και στη συνέχεια στο Αλγέρι, όπως θα δούμε) τους συνάντησε ο Eldridge Cleaver, που διηγείται πως οι ίδιοι οι κουβανοί τον ρωτούσαν συνεχώς για να έχουν πληροφορίες γύρω από τους αεροπειρατές που είχαν αποβιβαστεί , λέγοντας του να τους αποφεύγει, μάλιστα θεωρούσε πως τους κρατούσαν φυλακισμένους διότι με αυτό τον τρόπο θα είχαν καλύτερα εκτιμήσει την ζωή στην Κούβα.
Με τους αφροαμερικάνους αεροπειρατές έσφιξε σχέσεις όλο και στενότερες, και έφτασε στο σημείο να τους ‘βαπτίσει’ (ναι, στο όνομα του πατρός και του υιού και του αγίου πνεύματος) σαν μέλη του Black Panther Party κάνοντας με αυτούς σύσκεψη στο σπίτι του, όπου είχαν μάλιστα ένα πιστόλι και δύο kalashnikov. Η κριτική που μοιράζονταν αφορούσε τον ρατσισμό των κουβανών, και η αδιαλλαξία της μικρής ομάδας κινδύνεψε να φέρει την ένταση με τις τοπικές αρχές στα άκρα : ο Cleaver διηγείται πως κάποια στιγμή ετοίμασαν διαθήκη και τελευταία βούληση, στέλνοντας την ταινία στις Ηνωμένες Πολιτείες, αφού αποφάσισαν να εμποδίσουν τους Κουβανούς να ‘πιάσουν’ τον Raymond Johnson, έναν αφροαμερικάνο αεροπειρατή που μεταξύ άλλων δεν δίσταζε να καταγγείλει σε εφημερίδα των ηνωμένων πολιτειών την καταπίεση, την ρατσιστική διάκριση και τις συνθήκες ζωής στην Κούβα, (Miami Herald, 26.6.1969).
damnatio 1
συνεχίζεται

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s