διεθνισμός, internazionalismo

Αλγέρι, λιμάνι των επαναστάσεων [3] α]

depardon 2Algeri, porto delle rivoluzioni (3)
autor dementio memoriae

Αλγέρι, λιμάνι των επαναστάσεων [3]

È arrivato un aereo carico di banditi
Έφτασε ένα αεροπλάνο γεμάτο ληστές

Μόνο λίγους μήνες πριν την ά20080610-11 de junho de 1970. - blogφιξη στο Αλγέρι του Tim Leary, του ψυχεδελικού αποδράσαντα, μια προσγείωση ακόμη περισσότερο εντυπωσιακή πολιτικών κρατουμένων δραπετών τραβούσε την διεθνή προσοχή του διεθνούς Τύπου στο αεροδρόμιο του Dar-el-Beida. Στις 15 ιουνίου 1970, 40 κρατούμενοι είχαν απελευθερωθεί από την βραζιλιάνικη κυβέρνηση, σε ανταλλαγή του γερμανού πρεσβευτή που είχε συλληφθεί στην Βραζιλία από τους αστικούς αντάρτες. Επισήμως χαρακτηρίστηκαν ‘banidos’, δηλαδή απαγορευμένους, σύμφωνα με νόμο που επέτρεπε στο καθεστώς να απελαύνει τους πολίτες του, και που σήμερα έχει απαγορευτεί από το νέο βραζιλιάνικο Σύνταγμα.
Μια εικοσαριά εκείνων των εξαιρετικών επιβατών του αεροπλάνου της Varig που προσγειώθηκε στο Αλγέρι, ήταν αγωνιστές της Vanguardia Popular Revolucionaria (VPR), Λαϊκής Επαναστατικής Πρωτοπορίας, οι υπόλοιποι προέρχονταν από άλλες αντιπολιτευόμενες η επαναστατικές οργανώσεις, όπως το Επαναστατικό Κίνημα 8 Οκτώβρη, Movimento Rivoluzionario 8 de outubro (MR-8), που είχε επιχειρήσει την πρώτη απαγωγή πρεσβευτή στην ιστορία του ένοπλου αγώνα.

Ανάμεσα σε αυτούς τους ‘banidos’, εμφανίζονταν μερικοί μαχητές συλληφθέντες μετά από εκείνη την ενέργεια : Cid de Queiroz Benjamim, Daniel Aarão Reis, Fernando Paulo Nagle Gabeira και η Vera Sílvia Araújo Magalhães.
Ένα μικρό βήμα προς τα πίσω για να πλαισιώσουμε αυτή την ιστορία μας μεταφέρει στον αύγουστο του 1969, αμέσως με το τέλος του Παναφρικανικού Φεστιβάλ στο Αλγέρι, Festival Panafricano ad Algeri.
Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στο Ρίο ντε Τζανέϊρο, δύο παράνομες ομάδες αποφάσισαν να προσπαθήσουν μια πράξη από κοινού για να ελευθερώσουν πολιτικούς κρατούμενους και για να σπάσουν την λογοκρισία που το δικτατορικό καθεστώς επέβαλε. Η υπογραφή MR-8 επανέρχεται στη ζωή, επειδή επρόκειτο για ομάδα που είχε αποδεκατιστεί λίγο μετά την εμφάνιση της, από τους αγωνιστές της Dissidencia Guanabara (DI-GB), στην πλειοψηφία τους νεαροί, φοιτητές και διανοούμενοι της μεσαίας τάξης, που ζήτησαν τη βοήθεια της ALN, l’Açao Libertadora Nacional που οδηγούσε ο Carlos Marighella που αποτελούνταν από αγωνιστές παλαιάς κομουνιστικής παράδοσης, με εμπειρία στην παρανομία. Η ALN αναλαμβάνει την στρατιωτική καθοδήγηση της επιχείρησης , καταφέρνοντας να συλλάβει τον πρεσβευτή των Ηνωμένων Πολιτειών Charles Burke Elbrick, και προτείνοντας αμέσως την ανταλλαγή του με 15 πολιτικούς κρατούμενους, που θα μεταφέρονταν στην Χιλή, στην Αλγερία ή το Μεξικό.
Η εντύπωση που δημιουργήθηκε ήταν τεράστια, η ανακοίνωση που υπέγραφαν οι ALN και MR-8 διαδόθηκε, όπως ζητήθηκε, από ραδιόφωνο και τηλεόραση, και οι ίδιοι οι κρατούμενοι το έμαθαν από τις ειδήσεις. Πολλά χρόνια μετά ο Jaguar, σκιτσογράφος και συγγραφέας του σατυρικού περιοδικού Pasquim, που είχε φυλακιστεί μαζί με όλη του την συντακτική ομάδα δίχως συγκεκριμένη κατηγορία, θυμάται εκείνη την στιγμή :

‘Είμαι στη φυλακή και στις 4 το πρωί ανοίγουν την πόρτα. Ο τύπος λέει : ‘Ακούστε ένα λεπτό, ετοιμάστε τα πράγματα σας γιατί θ’ ανταλλαχτείτε με τον πρέσβη που απήγαγε ο Gabeira και δεν ξέρω ποιοι άλλοι, θα σας ανταλλάξουν και και φύγετε για Αλγερία μέσα στις επόμενες δύο ώρες’. Με το που τ’ ακούω σηκώνομαι και λέω : ‘Άκουσε ένα λεπτό, εγώ θα κουνηθώ μόνο εάν με πάρεις με τις μπαστουνιές, πρέπει να με σκοτώσετε. Γαμώτο, εγώ είμαι εδώ και αύριο θα βρεθώ να καβαλάω μια καμήλα στην έρημο της Σαχάρα, άντε και γαμηθείτε!’, γυρίζω από την άλλη και κάνω να κοιμηθώ. Τότε ήταν που κέρδισα το παρατσούκλι του ‘φύτουλα’.
[η συνέντευξη στο περιοδικό Universo Masculino]

Αντιθέτως προορισμός ήταν το Μεξικό. Το στρατιωτικό-αστικό καθεστώς της βραζιλίας δεν θέλησε να ρισκάρει να προσβάλλει την μεγάλη υπερδύναμη των ηνωμένων πολιτειών, που ήταν ο πρώτος υποστηριχτής και σύμμαχος του, και αποδέχτηκε, όχι δίχως αντιθέσεις, να μεταφέρει τους 15 φυλακισμένους που απαιτούνταν στην Πόλη του Μεξικού, όπου στις 5 σεπτεμβρίου 1969 τους υποδέχτηκε ένα εορταστικό πλήθος.
Στο Ρίο, οι αντάρτες ελευθερώνουν τον Elbrick, σε πολύ καλή κατάσταση.

Η καταστολή αναδιοργανώνει αμέσως, τις τεχνικές της, ξεκινώντας από τα βασανιστήρια, που γίνονται πιο επιστημονικά, και τα αποτελέσματα που ελήφθησαν χρησιμοποιήθηκαν στην προπαγάνδα. Ήδη δύο μήνες αργότερα κατάφεραν να εντοπίσουν και να σκοτώσουν τον Κάρλος Μαριγγέλα, όπως επίσης οι μαχητές που είχαν απαγάγει τον Elbrick συνελλήφθησαν ή σκοτώθηκαν.
Διηγήθηκε την ιστορία από τα μέσα με ένα βιβλίο που έκανε επιτυχία, δέκα χρόνια μετά, είναι την πρώτη φορά ο Fernando Gabeira, που ήταν δημοσιογράφος και που είχε νοικιάσει το σπίτι στο οποίο είχαν κρατήσει φυλακισμένο τον πρέσβη USA.
Το βιβλίο του ‘O que è isso, companheiro?’ (Τι σου συμβαίνει σύντροφε, ed. Feltrinelli, 1981) τελειώνει ακριβώς στο αεροπλάνο που αναχωρεί για την Αλγερία και για την μακρά εξορία :

Ένας στρατιώτης στο πλάι μου λέει πως έχει έναν θείο κομουνιστή στη Goiàs, εγώ του απαντώ πως είχα ένα θείο με φυματίωση στη Minas. Με ρώτησε που μπορούσε να αγοράσει κάτι στην Αλγερία. Του είπα να προσέχει τη λέξη Souvenir, Sou-ve-nir, όταν έβλεπε κάπου γραμμένη εκείνη τη λέξη μπορούσε να σταματήσει και να αγοράσει. Ο χορός της κοιλιάς όχι, δεν ήξερα αν υπήρχε, στην Αλγερία. Κατά τη γνώμη μου, δεν θα έπρεπε να αισθανθεί άσχημα εάν η αλγερινή κυβέρνηση τους έστελνε κατευθείαν στο αεροδρόμιο. Όχι, δεν θα έπρεπε να στεναχωρηθεί, και στο αεροδρόμιο θα μπορούσε να βρει τη λέξη σουβενίρ και να αγοράσει κάτι τις.
Η απαγωγή του πρέσβη ΗΠΑ είχε εγκαινιάσει έναν καινούργιο δρόμο απελευθέρωσης πολιτικών κρατουμένων. Σε αυτόν ακολούθησε, τον μάρτιο του 1970 η σύλληψη από πλευράς VPR του ιάπωνα Προξένου στο Σαν Πάολο, σε ανταλλαγή του οποίου ζητήθηκε και κατακτήθηκε η απελευθέρωση 5 κρατουμένων, που μεταφέρθηκαν στο Μεξικό. Στη συνέχεια, ακριβώς τον ιούνιο του 1970 εκείνη του γερμανού πρεσβευτή Ehrefried von Holleben, από πλευράς της «Unidade de Combate Juarez Guimarães de Brito» (UC/JGB ). mapa11 de junho de 1970Το επιχειρησιακό σχέδιο της ενέργειας [θα το δεις στο σχέδιο εδώ δίπλα], με αυτοκίνητα που εμποδίζουν μπροστά και πίσω τη συνοδεία και με την ‘εξουδετέρωση’ της συνοδείας, έχει πλέον συσταθεί, και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε από την Rote Armee Fraktion (RAF) για την απαγωγή του Hans Martin Schleyer το 1977 και το 1978 dαπό τις Brigate Rosse (BR) για εκείνη του Aldo Moro.

Φυσικά ο τύπος γάβγιζε ενάντια στους τρομοκράτες, έτσι άνοιγε το κείμενο της σύνταξης της εφημερίδας Jornal do Brasil στις 13 ιουνίου 1970 : ‘Μια ακόμη άθλια ενέργεια ανατρεπτική πλήγωσε την Βραζιλία : ‘ο πρέσβης της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας απήχθη. Και στην ενέδρα που του είχανε στήσει έπεσαν δυο ομοσπονδιακοί πράκτορες, ο ένας δίχως ζωή, ο άλλος τραυματίας, δύο βραζιλιάνοι. Όλο το Έθνος αισθάνεται χτυπημένο’.
Από την πλευρά τους, οι αντάρτες αποφάσισαν να μην εφαρμόσουν πλέον την αρχή που αναλογούσε την αξία ανταλλαγής του κρατούμενου με την ‘σπουδαιότητα’ του, και ζήτησαν την απελευθέρωση σαράντα πολιτικών κρατουμένων.
η Vera
Μια ιστορική φωτογραφία αναπαριστά τους σαράντα απελευθερωμένους, με τέσσερα μωρά [ακόμη και σήμερα, ένα είδος ‘Τύπου’ μιλά για ’44 τρομοκράτες] : στα δεξιά φαίνεται ένα κορίτσι που κάθεται σε μια καρέκλα. Είναι η Vera Magalhaes, που είχε το κάτω μέρος του σώματος παράλυτο σε αποτέλεσμα των βασανιστηρίων, στη φωτογραφία από την προσγείωση στο Αλγέρι (di Gerard Depardon για την l’Express) την βλέπουμε να την μεταφέρει απ’ το μπράτσο ένας άλλος από τους ελευθερωμένους.
Η Βέρα γεννήθηκε στις 2 φεβρουαρίου του 1948 από μια οικογένεια της καλής αστικής τάξης των καριόκας. Ξεκινά πολύ νωρίς να δημιουργεί πολιτική συνείδηση, στα 15 χρόνια δραστηριοποιείται στο μαθητικό κίνημα στις μεσαίες τάξεις. Στα 20 της χρόνια βρίσκεται με την Dissidencia de Guanabara (DI-GB), μια φράξια που απομακρύνθηκε από το Partido Comunista Brasileiro (PCB) ασκώντας κριτική στην ειρηνιστική του στάση, εγκαταλείπει τις ανέσεις τις αστικής ζωής και τους φίλους για να περάσει στον ένοπλο αγώνα. Παίρνει μέρος σε δράσεις απαλλοτρίωσης σε τράπεζες, υπεραγορές και αυτοκίνητα που μετέφεραν χρήματα. Στην πρώτη της δράση, μια απαλλοτρίωση όπλων, φορά μια ξανθιά περούκα και ζητά φωτιά από έναν φύλακα ‘που ήταν τόσο αφελής ώστε ακούμπησε το πολυβόλο κατά γης!’
Γίνεται έτσι για το πολύ κοινό ‘η ξανθιά του κομάντο’, ένα κλισέ που ο Τύπος, στην Βραζιλία όπως και αλλού, θα χρησιμοποιήσει συχνά μιλώντας για αντάρτικες ενέργειες όπου παίρνουν μέρος γυναίκες.
40 presos trocadosΟι εφημερίδες την βαπτίζουν ‘Bionda 90’, ‘Ξανθιά 90’, παραθέτοντας πως χρησιμοποιεί δύο Κόλτ διαμετρήματος ’45. Αυτή τους χλευάζει : ‘είχα μόνο ένα 38άρι, που μάλιστα πάθαινε συχνά εμπλοκή. Σαν μοναδική γυναίκα στην ομάδα, έπρεπε να κατακτήσω το δικαίωμα να αποκτήσω ένα καλύτερο όπλο’.
Τον σεπτέμβρη του 1969 η συμμετοχή της ως μοναδική γυναίκα στην απαγωγή του αμερικάνου πρέσβη, την καθιστά ακόμη πιο μισητή και την πιο καταζητούμενη από την αστυνομία.
Λίγους μήνες μετά, τον φεβρουάριο του 1970, καταφέρνει να ξεφύγει της σύλληψης, αλλά βλέπει να πέφτει νεκρός ο πρώτος της σύζυγος, José Roberto Spigner, και οι δυο εικοσάρηδες. Ένα μήνα αργότερα, στη διάρκεια διανομής φυλλαδίων στην συνοικία Jacarezinho, η Vera τραυματίζεται από χτύπημα που της διαπερνά το κεφάλι, και συλλαμβάνεται.
fourΕίναι μια παρασκευή του Πάσχα, όταν η Βέρα βγαίνει από το κώμα, ένας στρατιωτικός τη ρτά το επάγγελμα της. ‘Είμαι αντάρτισσα’ απαντά. ‘Τότε θα σε βασανίσουμε σαν άνδρα’ λεν οι μπάτσοι, υπαινισσόμενοι προφανώς στον Χριστό. Έκαναν χειρότερα, και τα πάντα.
vera silvia 2Το πρόγραμμα των βασανιστηρίων περιλάμβανε ‘pau de arara’ , [κούνια δηλαδή στην οποία στην οποία ο βασανιζόμενος είναι κρεμασμένος με το κεφάλι προς τα κάτω], το ‘κάθισμα του δράκου’ [καρέκλα με ηλεκτρισμό], πνιγμό, ασφυξία, και κάθε είδος φυσικής και ψυχολογικής βίας.
Έφτασαν στο σημείο να της ξεριζώνουν τα νύχια, επικεντρώθηκαν όμως κυρίως στα γεννητικά, για τρεις μήνες, μέχρι τη στιγμή που απήχθη ο γερμανός πρέσβης.
Είναι σε εκείνο το σημείο τόσο κακοποιημένη που τον ιούνιο, όταν ανακοινώνεται πως βρίσκεται στη λίστα των φυλακισμένων που πρέπει να ανταλλαχθούν με τον γερμανό πρεσβευτή, κυκλοφορούν τη φήμη πως αρνείται να αποδεχτεί την ανταλλαγή.
Ακόμη και 35 χρόνια αργότερα, αυτή η ίδια θα σημειώσει πως αυτή η ανάμνηση της ψευτιάς παρέμεινε παράδοξα ζωντανή. Όντως, χρειάστηκε να την μεταφέρουν στο αεροπλάνο για Αλγέρι πάνω σε καροτσάκι, είχε χάσει 25 κιλά από τα 60 της, και είχε νεφρική αιμορραγία.
Η εικόνα της και μόνο διαψεύδει το καθεστώς για όλες τις επίμονες αρνήσεις του περί βασανιστηρίων.
vera silvia 3Στο Αλγέρι περνά τρεις μήνες στην κλινική, σε περίθαλψη, και συνεχίζει την εξορία της περνώντας από Κούβα, Χιλή, Αργεντινή, Γερμανία, Τσεχοσλοβακία, Ελβετία και Γαλλία, γυρνώντας στην Βραζιλία με την αμνηστία του 1979. Φέρνει όμως πίσω μαζί της, πάντα, τις φυσικές και ψυχικές συνέπειες του βασανισμού.

Τα αποτελέσματα των βασανισμών εμφανίζονται πολλά χρόνια μετά. Ήμουν πολύ εξασθενημένη. Ο μυελός μου δεν λειτουργούσε πλέον. Παρόλα αυτά δεν θεωρώ πως είμαστε θύματα. Είμαστε υποκείμενα της ιστορίας μας. Είναι έτσι που πρέπει να νιώσουμε, αυτό να εξαγοράσουμε. Δεν είμαστε ηλίθιοι. Κυρίως διότι καταφέραμε να κάνουμε και την αυτοκριτική μας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
(Correio Braziliense 4.5.2002).
Στα 2002 ήταν ο πρώτος βασανισμένος άνθρωπος που αποζημιώθηκε από το Κράτος, στο πλαίσιο για το Καραβάνι της Αμνηστίας, με μια σύνταξη που μέχρι εκείνη τη στιγμή δίνονταν μόνο στις οικογένειες των σκοτωμένων. »Είναι πολύ δύσκολο να μετατρέψεις την ταλαιπωρία σε χρήμα. Το μεγαλύτερο μέρος των συντρόφων μου δεν το ζήτησαν. Τα προβλήματά μου όμως το απαιτούσαν». Η Βέρα, εκτός από το ότι έχασε τη σταθερότητα στις γάμπες της, χρειάστηκε να αντιμετωπίσει προβλήματα στα νεφρά, καρκίνο, επιπλοκές λόγω φαρμακευτικής υπέρβασης, και πάνω απ’ όλα ψυχωτικές κρίσεις : ‘από τα βασανιστήρια κληρονόμησα μια κατάσταση πόνου. Ζω με τον πόνο. Δεν έπαψα ποτέ να βασανίζομαι. Έχω εφιάλτες ακόμη και σήμερα. Υπάρχουν βράδια που δεν κοιμάμαι. Ονειρεύομαι τους δημίους μου.’
Exilados chegando na Argelia - ASMOBΣτην μακριά της συνέντευξη-ντοκυμαντέρ που πραγματοποιήθηκε το 2004 από την TV Camara (60′, στα πορτογαλικά , που μπορείτε να κατεβάσετε εδώ, qui: avi 282 mb) η άσχημη κατάσταση της είναι εμφανής στο κορμί και στις χειρονομίες της.
Κι όμως η εξυπνάδα της, η ευαισθησία και η αυτο ειρωνία με την οποία αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών της και με την οποία αντιμετώπισε τις αντιξοότητες, υπάρχουν όλες; και αυτό κάνει το ένα ιστορικό ντοκουμέντο, απ’ όταν, στις 4 δεκεμβρίου 2007, στα 59 της χρόνια, η Vera μας άφησε.
(εδώ δίπλα, η Vera με τον Cid de Queiroz Benjamin, και πιο πάνω , στο μανιφέστο της ταινίας 4 Days in September, 4 Μέρες του Σεπτέμβρη, στην οποία η φιγούρα της αντιπροσωπεύεται από δύο χαρακτήρες.)
συνεχίζεται

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s