σύγχρονη σκέψη

Πρέπει να μάθουμε να ζούμε παρόλες τις αποτυχίες , της Κριστίνα Μορίνι – Fallire ma imparare a vivere – di Cristina Morini

Ο πολιτιστικός και πολιτικός αναχρονισμός των τελευταίων ετών μαζί με την έλλειψη προόδου στην σύνδεση ανάμεσα σε τοπικές και παγκόσμιες πραγματικότητες -καταστάσεις είναι για εμάς τα κουραστικότερα και πιο ανυπόφορα στοιχεία.  Αν λάβουμε υπ’ όψιν μας την κρίση του κράτους- έθνους, που δεν έχει επιστροφή, σε πείσμα του πως θα έπρεπε να είναι τα πράγματα, αυτή η ασφυξία έχει τη  τάση  να εκφράζεται σαν νοσταλγική αναδρομή στο παρελθόν, λυπημένη νοσταλγία που πατά πάνω σε εθνικά σύνορα, εθνική ταυτότητα, αρχαία εθνικά νομίσματα. Σκέψεις και συλλογισμοί δεξιόστροφων εγκεφάλων.  Στο μεταξύ πρέπει να βρούμε, με συνέπεια, τρόπους για καινούριες μορφές αυτοοργάνωσης , με χαρακτήρα υπερεθνικού συντονισμού, ώστε να απομακρυνθούμε από την «έρημο», και να περάσουμε σε μια νέα διάσταση της ιστορίας.

 Αυτό που αποδεικνύεται κουραστικότερο για να το αποδεχτούμε, κατά τα τελευταία χρόνια, είναι ο πολιτιστικός και πολιτικός αναχρονισμός με τον οποίον βρισκόμαστε αντιμέτωποι μαζί με την έλλειψη εξέλιξης της σχέσης ανάμεσα σε τοπικά και παγκόσμια περιβάλλοντα. Παρόλο του ότι δεν θα έπρεπε να είναι έτσι, με δεδομένη την μη αναστρέψιμη κρίση του κράτους-έθνους, αυτή η ασφυξία τείνει να εκφραστεί, σε τελική ανάλυση, σαν νοσταλγική αναπόληση του παρελθόντος, με εκφράσεις λύπης που θεμελιώνονται επάνω σε σύνορα, εθνικές ταυτότητες, αρχαία κρατικά νομίσματα. Δεξιά σκεπτικά. Εν τω μεταξύ, δεν αναλαμβάνεται σε όλο της το βάθος, συγκεκριμένα, η ανάγκη να φανταστεί κανείς και να ασκήσει νέους τρόπους αυτο-οργάνωσης, συντονισμένους σε υπερεθνικό επίπεδο, για να προσπαθήσει να μας οδηγήσει έξω από αυτές τις ξέρες, σε μια διαφορετική διάσταση της ιστορίας.    ]                                                                                                                                                                                Παραμορφώσεις, όπως είναι  οι συνεχιζόμενες παρανοήσεις που αφορούν στο πραγματικό ερώτημα του ελληνικού δημοψηφίσματος , ερώτημα που δεν αφορούσε μια κρίση σχετικά με την ευρώπη και το ευρώ. Παρόλα αυτά παραμένει το γεγονός ότι η τρόικα κατάφερε αυτό που επεδίωκε, δηλαδή ένα πολιτικό αποτέλεσμα που να επιβεβαιώνει την απόλυτη κυριαρχία της.                                                                                                                                                                                                                                      Θα ήθελα να σας προτείνω μια ανάγνωση της ελληνικής περιπέτειας όχι υπό το πρίσμα των οικονομικών ψευδών που την σημάδεψαν, ούτε να μιλήσω για την εκπληκτική βία των χρηματοοικονομικών μηχανισμών της Ευρώπης που δείχνουν βαθιά περιφρόνηση για την ανθρώπινη ζωή από την οποία εξάλλου τρέφονται. Ούτε για την κριτική που αφορά το αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης {κατά την προσωπική μου γνώμη κάκιστο}, ούτε  εντέλει να κρίνω σε ηθικό επίπεδο την ελληνική ηγεσία που διαπραγματεύτηκε ή την «διαφορετική τους στρατηγική». Θέλω να προσπαθήσω να δω με τα μάτια των υποκειμένων,  τα συμπεράσματα που μπορεί κανείς να βγάλει από το μπρα ντε φερ ανάμεσα σε θεσμούς και Ελλάδα , τα συμπεράσματα που μπορεί τελικά να βγάλει ο κόσμος που σε παγκόσμιο επίπεδο παρακολούθησε με άγχος, ελπίδα και ενθουσιασμό, θυμό, απογοήτευση το τέλος της αυταπάτης, αυτήν την εξέλιξη-εμπλοκή της διαπραγμάτευσης.

Ίσως αυτή η διαδικασία δεν μπορεί να σώσει τον εαυτό της από την κριτική για υποκειμενικότητα και σχετική αξία, ή από την κατηγορία ότι ακολουθεί εσωστρεφή και ατομικιστική διαδρομή. Όντως αυτός ο κίνδυνος ελλοχεύει αν αδιαφορήσει κανείς για την ευρεία σύνδεση με ένα σύμπαν κοινωνικο-οικονομικών σχέσεων, αν δει με προνομιακό τρόπο σαν πραγματικότητα μια «προσωπική ματιά» ξεκομμένη από το γενικό πλαίσιο, που προσπαθεί να  υποκαταστήσει την αλήθεια . Στην πραγματικότητα είναι πολύ  ξεκάθαρο για μένα, χωρίς να επεκταθώ ιδιαίτερα, ότι τα νέα κοινωνικο οικονομικά υποδείγματα έχουν πολύ πιο άμεσες συνέπειες πάνω στα ανθρώπινα όντα , σε τέτοιο βαθμό ώστε να τους εισάγουν -προβάλλουν χαρακτηριστικά σχήματα- πρότυπα που ισχύουν στις επιχειρήσεις { ανταγωνισμός, επάρκεια,επιτυχία…} Το να αναρωτιέται κανείς σήμερα για τα υποκείμενα σημαίνει καλύτερη κατανόηση του σύγχρονου υποδείγματος ανα-παραγωγής τους , για το απύθμενο βάθος της εκμετάλλευσης στην οποία υποβάλλεται ο ανθρώπινος παράγοντας, στην προσπάθεια να κατανοήσουμε το πως θα ξορκίσουμε την κατάρα που έχει πέσει πάνω στον άνδρα/γυναίκα-επιχείρηση. Αναφέρομαι πάντα  σε ένα  υποκείμενο που ενσαρκώνεται αγκιστρωμένο μέσα στις ρευστές ιστορικο-κοινωνικές διαδικασίες στις οποίες βρίσκεται κυριολεκτικά βυθισμένο . Επιθυμώ να διεκδικήσω την θέση που απορρίπτει κάθε έννοια αντίθεσης μεταξύ κουλτούρας και φύσης , αντίθεσης ανάμεσα στις αισθήσεις του σώματος  και την διαδικασία της σκέψης     .                                                                                                                                                                                         Απλή και απαραίτητη εισαγωγή, οφείλω να προσθέσω  ότι αυτό είναι ένα σύντομο άρθρο και πως καθένα από τα σημεία που προτείνω για συζήτηση χρειάζεται κι άλλη εμβάθυνση .

Απόσταση  από την πολιτική                                                                                                                                                                                               Το πρώτο στοιχείο που προκύπτει είναι η βεβαιότητα αποσύνδεσης κοινωνίας και πολιτικής. Όπως παρατηρεί η Ida Dominijanni που εν καιρώ στοχάστηκε πάνω σε αυτό το θέμα, το «θαύμα» που προέκυπτε με την ανακοίνωση του δημοψηφίσματος από τον Σύριζα ήταν η αναζωογόνηση της σχέσης ανάμεσα στο κοινωνικό σώμα και την ετοιμοθάνατη εκπροσώπηση λόγω της παρέμβασης του «φανατικού νεοφιλελευθερισμού» . Βέβαια το αρνητικό αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης, μέσα στην οποία ακόμη και εμείς είχαμε δει μια κάποια δυνατότητα, αν και σημειώνουμε ότι δεν θέλουμε να προσωποποιήσουμε το πρόβλημα φορτώνοντας το μόνο πάνω στον Αλέξη Τσίπρα- μας επιστρέφει στο σημείο εκκίνησης,  δηλαδή, όπως παρατηρούσε το  Effimera μια μέρα πριν το δημοψήφισμα = την παρακμή της αυτονομίας δράσης των θεσμών και των δομών της αντιπροσωπευτικής εξουσίας έναντι της βούλησης του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου , γεγονός που είτε μας αρέσει είτε όχι μας  οδηγεί σε μια αντίφαση που μοιάζει να είναι δομικό συστατικό του παρόντος . Η αποδοχή των κανονων  της αγορας μοιαζει  να είναι απαραιτητη  προυποθεση για την υπαρξη αντιπροσώπευσης. Οσες προσπάθειες κι αν γινουν ,καλη τη πιστη, με καθαρη καρδια και οπλισμένες με θάρρος ,όλα  τα παραπανω καταληγουν να καταστησουν αυτην την «πολιτικη» της παρηκμασμένης δυσης σε  απλη προσομοιωση. Τα παραπάνω εισαγάγουν στο κοινωνικό σώμα την ιδέα ότι η ευθύνη της διακυβέρνησης εξωθεί σε επιλογές και συμβιβασμούς ξεχωριστές από την εντολή, που ναι μεν έχει εκφραστεί δημοκρατικά, ή ότι η διαχείριση των κοινών πρέπει να είναι πάντα ενσωματωμένη στο σύστημα ,ή ότι στην πραγματικότητα  μιλάμε για ένα έργο που εξελίσσεται πάνω σε προκαθορισμένο σενάριο  , που δεν μπορεί να βασιστεί σε μια ξεχωριστή σφαίρα επιρροής.

Πρόκειται για μια προβληματικη κορυφωση που την βλεπουμε και στα λογια του Pablo Iglesias που προσπαθοντας να υπερασπιστεί την επιλογή του Τσιπρα ειπε » Οι κανονες που ρυθμιζουν το συστημα μας αποδεικνυουν ότι στην Ευρωπη δεν υπαρχει δημοκρατια». Αυτή η διαπιστωση δεν μπορει παρα να μας οδηγησει να επισημανουμε την νευραλγικης σημασιας αναποτελεσματικοτητα κάθε παρέμβασης που κινειται μεσα στα ορια αυτης  της αντιπροσωπευτικης «δημοκρατιας», μιλαμε για την δραματικη κριση του οικοδομήματος της πολιτικης εντος των θεσμων ετσι όπως ιστορικα την ξερουμε,μιλαμε για την πληρη ελλειψη λογικης και νοηματος στο να μπουμε σε αυτην την διαδικασια μια και κρυβει ξεκαθαρη αυθαιρεσια που δεν μπορούμε να παρακαμψουμε. Στην ουσια και οι Podemos  και ο Iglesias κινδυνευουν  να αναμετρηθουν συντομα ,με το ιδιο ελλειμα » σεβασμου προς την δημοκρατια» εκ μερους της τροικα  και των χωρων του Εurogroup  και να βρεθουν να τους «καταπινει» το ιδιο διλημμα.                                     Από την πλευρα των πολιτικων υποκειμενων   δεν μπορούμε παρα να υπογραμμίσουμε  την ελλειψη αντιπροσώπευσης ,την μη αναστρεψιμη και αμετακλητη κριση της σχεσης μεσολαβησης ,εάν διατηρηθεί στην ιδια και απαραλλακτη μορφη   που ιστορικα γνωρίσαμε. Αυτή η ελληνικη εμπειρια θα μπορουσε να αποτελεσει εφαλτηριο για την εξευρεση νεων μορφων συμμετοχης που θα βγαλουν βλαστάρια πανω σε μια ηττα  που είναι με μοναδικο δικο της τροπο ένα οροσημο. Η προσπαθεια του Συριζα υπηρξε χρησιμη διοτι  μας επετρεψε   να συσσωρεύσουμε την επιγνωση του μεγέθους του χασματος ,που είναι αγεφυρωτο . Ανανεώνοντας  το συμβολικο επιπεδο και παιρνοντας το δικαιωμα στο λογο   κατεδειξε το χασμα που υπαρχει αναμεσα  στην καταθλιπτικη πραγματικοτητα της σύγχρονης πολιτικης εντος των θεσμων και την αναγκη μας να υπαρξουμε συλλογικα στην δημοσια σφαιρα που ξαναρχεται στην επιφανεια ,παροτι κουτσουρεμενη και βομβαρδισμενη,μεταξυ ελλειψης χρονου, καταπιεσης, απογοητευσης,μηχανισμους μαζικης αποβλάκωσης, απολυτου ελεγχου της πληροφοριας,παρολα αυτά  διεκδικεί την επιθυμια να εκφραστεί . Αυτό το»αιτημα για Πολιτικη» μας υποχρεωνει να ανοιξουμε νεους δρομους. Η εκκληση για  μορφες αμεσης δημοκρατιας ,για κοινοτικη διαχειριση από τα κατω ,για  συλλογικοτητες αυτοδιοικουμενες και ομοσπονδες μπορει να  ηχει αδυναμη και ασαφης.Συλλογικοτητες που να βασιζονται πανω στην διασυνδεση και την ουσια που να μην είναι όπως λεει η Silvia  Federici στο βιβλιο της «Το σημειο μηδεν της επανάστασης»,οχι εγκλειστες πραγματικότητες ,δηλαδή μια συναθροιση ατομων με ειδικα ενδιαφεροντα χωρια από τους υπολοιπους,οπως στις κοινοτητες που   εχουν σχεση με εθνοτητα η θρησκεια. Η αναφορα στην «συλλογικοτητα» πρεπει να νοηται ως  » ποιοτητα σχεσεων,αρχες συνεργατικοτητας και σεβασμου,  μεταξυ μας και σε σχεση με την γη ,τα δάση ,τις θαλασσες, τα ζωα. Προκειται για ένα μικρο βημα ,καθοριστικο όμως ,για να μαθουμε να κυβερνιόμαστε συλλογικα και προπαντων να αρχισουμε να αντιλαμβανόμαστε την ιστορια σαν συλλογικο σχεδιο ,μια δυνατοτητα που ο νεοφιλελευθερισμος προσπαθησε να καταστρεψει με κάθε τροπο και μεσο. Αρα παντα κατά την Federici αν το commoning , η υπαρξη μεσα από το κοινο εχει καποιο νοημα πρεπει να είναι η δημιουργια του εαυτου σαν υποκειμενο μεσα στο κοινο . Μπορούμε να σκεφτουμε , πολύ σοβαρα, ότι η ελληνικη περιπετεια    επιτελους μπορει να δωσει ωθηση σε μια τετοια προοπτικη ?

Ευαλωτο                                                                                                                                                                                                                                Και τωρα ένα δευτερο θεμα,στενα συνδεδεμενο .Σε βαθος χρονου ολοι θα πεθανουμε αν και αυτό το  ειδος κυριαρχου συστηματος δεν το σκέφτεται ποτε για τον εαυτο του και καταληγει να μας κανει και μας να το πιστεψουμε,μας υπόσχεται την αθανασια,το  απειρο, την απουσια οριων,την καταργηση κάθε τι του ευθραυστου,της αδυναμίας, πτωσης μεσα από φθορα.Οι κανονιστικοι οροι των οικονομικων θεσμων επιβαλλουν την απουσια οριων,ηθικων φραγμων,ιδιοκτησιακών οριων, οριων διαρκειας της ζωης,αντίθετα καταδικνυει την αναγκη για συνεχη,αεναη υπερβαση των οριων.Το αφήγημα της ελληνικης διαπραγματευσης σε αντιθεση με όλα αυτά υπηρξε καποιου είδους αντιστιξη, με δυνατότητες που  εσπασαν αυτην την κουραστικη και ψευτικη βιτρινα την  βασισμενη σε μια δομη   δηθεν υπερανθρωπη , ηταν η περιγραφή του ευαλωτου,της αδυναμίας, των ελλειψεων, όλα αυτά είναι ουσιωδη στοιχεια για τις προπαρασκευαστικες τοποθετήσεις πριν τον αγωνα ,για την ρηξη. Η επανοικειοποιηση αυτου του ευαλωτου χαρακτήρα ,που μεταξυ αλλων ,προσδιδει ξανα νοημα στην ιστορια και τον χρονο,νοημα στην ερευνα για τα αιτια αυτης της προφανους ανισσοροπιας και εντελει ωθηση προς κοινωνικη δικαιοσύνη. Αν παρατηρήσουμε με προσοχη θα δουμε ότι μιλαμε για ένα αφήγημα πολύ ισχυροτερο από  το ωφελιμιστικο. το γεματο παθολογικούς εξαναγκασμούς  για επιδοσεις προτυπο που πνιγει με ψυχικο αλγος το νεοφιλελευθερο υποκειμενο . Αυτό το δικο μας αφήγημα σπρωχνει λοιπον προς την ενδυναμωση των δεσμών, στο να μοιραστουμε εμπειριες, την δημιουργια ενός συλλογικου σχεδιου. Το ευαλωτο και το να μπορούμε να βασιστούμε και να αλληλοεξαρτομαστε είναι νοηματα συμπληρωματικα για την ζωη και την αισθηση της υπαρξης .Για να εξηγησω αυτές τις εννοιες  καλυτερα θα χρησιμοποιησω τα λογια του Federico Zappino .    » Το ευαλωτο και η αλληλεξαρτηση είναι και αυτά οντολογικα δεδομενα του ανθρωπου ,σε αντιθεση με την φιλοδοξια για εγκριση η για  αυτοματισμο και τεινουν να περιστειλουν την κοινωνικη αναπαραγωγη  της κατάθλιψης αντι να την επαναμβανουν,διοτι ακριβως στην απουσια της ελλειψης αυτων των στοιχειων πατα η καταθλιψη για να κανει την εμφανιση της. Αυτό που πρεπει να συμπερανουμε από αυτην την επιμονη πανω στο ευαλωτο και την αλληλεξαρτηση είναι ότι η σχεση αυτή βασιζεται σε μια αναποφευκτη ασυμμετρια : όχι τοσο πανω στην διαφορετικοτητα μοναδικών χαρακτηριστικων,οσο με τις διαφορες  μορφες που αυτή η ασυμμετρια παιρνει για να αναδιαρθρωθεί μεσα στο σωμα μας και μεσα στο βλεμμα μας.Το να επιμενει κανεις πανω στην σχεση αυτή , το να προσπαθει να αφουγκραστεί κανεις τα προιοντα και τα σταθμα που πηγαζουν από τα αποβλητα των αλληλεξαρτήσεων μπορει  να καταλαβειι μεγαλο μερος του παραγωγικου μας χρονου και να μας βαλει σε  θεση  ναχτισουμε το ΚΟΙΝΟ,που χρειαζεται ευσεβή ενεργεια ,όχι καταθλιπτικη η αντιδραστικη . Ο επισφαλης χρωστάει . αλλα η ζωη του του ανηκει και εχει   αισθηση του θανατου του,ξερει  καλα τι είναι να απουσιάζει και να κανεις την απουσια του αισθητη.Εκει έγκειται η δυναμη του .Μηπως  την διαπραγματευση , την νικη στο δημοψηφισμα και την «τιμωρια» μπορούμε να τα δουμε μεσα από αυτην την οπτικη  και να βγαλουμε   συμπερασματα ;

Βια και κοινωνικο συμβολαιο                                                                                                                                                                                        Η  Maria  Muraro εγραψε πριν λιγα χρονια  στο βιβλιο της { ο Θεος   είναι βιαιος και με κακομεταχειρίζεται }    «η εξουσια είναι βιαιη και με  κακομεταχειρίζεται».Σε αυτό το γραπτο  μας υπενθυμιζει ότι » εμεις απεχουμε από κάθε νταηλικι και αυτό το γεγονος το ονομάσαμε κοινωνικο συμβολαιο «.Λεει λοιπον η Muraro «Μην αφήσουμε το νοημα και την αξια της
ζωης μας να απορροφηθει  μεσα στην αγωνια που εκπεμπουν  αψυχα πολιτικα σχηματα , σαν να βαζεις πολυτιμο νερο μεσα σ’ενα τρυπιο σκουριασμενο κουβα. Ας μετασχηματίσουμε σε πολιτικη τις μορφες αρμονικης συμβιωσης που εφαρμοζουμε καθημερινα και γινονται κινητήριος δυναμη για την κοινωνια. Και αυτή η ιδεα δενει με τις δυο προηγούμενες και τις στηριζει .Θελω όμως να αναφερθώ σε ενα ακομα απόσπασμα της Muraro ,που μας υπενθυμιζει ότι το κοινωνικο συμβολαιο,στο οποιο βασιζεται η κοινοτικη μας ζωη την συγχρονη εποχη , με την σειρα του βασιζεται πανω στην επιμελη αποκρυψη των σεξιστικών σχεσεων καθυπόταξης και των ταξικών σχεσεων εκμεταλλευσης – οσο κι αν αρχικα κανει αναφορες  σε δυνατότητες μετασχηματισμου,πανω σε θεματα δικαιωμάτων και ανισοτητων.Οι γυναικες πρωτες αμφισβητισαν το κοινωνικο συμβολαιο και το  εσπασαν ,» ειδαν τον οριζοντα να ανοιγει και τον ουρανο να ψηλωνει μεσα από την γεννηση  μιας ελευθεριας που δεν συναλλασεται και δεν αποδεχεται τους ορους που βαζει η εξουσια .  Ειδικα η αποψη  των γυναικων  κατι μπορει να διδαξει στους Ελληνες,στις Ελληνιδες,στους ευρωπαϊκούς λαους,γιατι όπως γραφει η Μuraro «ριχνει φως πανω σε πραγματικες δυνατότητες που η εξουσια με τον υπουλο τροπο που εισβαλλει στο μυαλο μας ,μας τις αποκρυπτει συστηματικα και επειδή «οι γυναικες είναι εις θεσιν να γνωριζουν την τεραστια απατη που κρυβεται μεσα στο αφήγημα του  κοινωνικου συμβολαιου και στην αρχη που υποστηριζει το μονοπολιο της κρατικης βιας».Με βαση αυτην την προσφατη ελληνικη εμπειρια πρεπει λοιπον να αναφέρουμε την αναγκη να προωθησουμε την πρακτικη και συμβολικη μας αποστασιοποιηση και ανεξαρτησια από την εξουσια και τα προταγματα της . Ειμαι σιγουρη ότι θελω να μας  θυμισω πως » εχουμε την ελευθερια της επιλογης για διαθεση των δυναμεων μας που συμβαδιζει με την συμβολικη μας απεξαρτηση από τα μεσα που χρησιμοποιει η εξουσια »  , αυτή η συμπορευση των δυο αυτων στοιχειων μας δειχνει την δυνατοτητα που εχουμε να βρεθουμε σε πρωτο προσωπο «μεσα στις εξελιξεις». Καλο θα είναι να μην το ξεχναμε αυτο  από εδώ και περα.

Να χρεωκοπεις  αλλα να Ζεις

το τελευταιο κομματι αφορα την «τεχνη της αποτυχίας» που όπως μας λεει η Judith Halbertam την σημασια της υπογραμιζει η queer υποκειμενικοτητα,σαν έναν χρησιμο τροπο αποκωδικοποιησης και αντιμετωπισης αυτων την εποχη κρισης.Για να ειμαστε καλυτερα εφοδιασμένοι για να την αντιμετωπίσουμε ,όπως πολλες φορες το εκαναν στον ιστοτοπο smaschieramenti. Να δινουμε προνομιακη θεση στο παρον , να εχουμε την αισθηση της φθορας σε αντιθεση με αυτην της μεταβιβάσεις ιδιοτήτων-ιδιοκτησιών,να υπάρχουμε μεσα στον χρονο της επισφάλειας που είναι κατακερματισμένος και δεν αξιωνει συνεχεια, να βασιζομαστε πανω στα οφέλη που πηγαζουν από την αταξια και την αποκλιση,εξω και μακρια από κάθε  κληρονομικο καταναγκασμο -αποψη, με πατριαρχικο- ματσιστικη κατευθυνση. Οποια πλεονασματικη-διαφορετικη  υποκειμενικοτητα ενταχθεί στα πλαισια που βαζει η εξουσια καταληγει να αποδυναμωθεί και να φορτωθεί έναν νέο ζυγο,αρα δεν μπορει να αποτελει  πραγματικη λυση κι ας εμοιαζε να μπορει να εχει εστω και για μια φορα διαφορετικη εξελιξη.  Μηπως οι πληθυσμοι της νοτιας Ευρώπης μπορουν να υποθεσουν ότι λογω της μη τηρησης του κανονα ισοσκελισμένων προϋπολογισμών , εξοφλησαν το ιστορικο τους χρεος με το να ζησουν στο παρον και να μην ετεροπροσδιοριστουν από μελλοντικες υποχρεώσεις ?

Η Olivia Fiorilli αντλει  ιδεες από την Judith Butler μιλα για την οικονομικη πολιτικη της Υπόσχεσης. «η κριτικη σχεση { με την νορμα } εξαρτάται και από την αποκλειστικα συλλογικη  ικανοτητα ,για να διατυπωθεί μια εναλλακτικη εκδοχή, μειοψηφικη, από κανονιστικα στηρίγματα η ιδεώδη που να επιτρεπουν -ενθαρρυνουν την δραση. Αυτην ακριβως την συλλογικη ικανοτητα ιστορικα  ανεπτυξαν,  ως μεσο  για να εξασφαλιστεί η επιβίωση τους, οι queer υποκειμενικότητες που καλλιεργούν την τεχνη της αποτυχίας σε σχεση με την δεσποζουσα νορμα. Ωστοσο  η δυνατοτητα να μην ταυτιζεται κανεις με την εννοια ταξης που δεσποζει , η δυνατοτητα να φτιαχνουμε και να αποδομουμε την δικη μας αποψη για το εφικτο-πιθανο ,εξαρτάται {και} από την συλλογικη ικανοτητα να χτιζουμε χωρους και πολιτικες  κοινοτητες που επιτρεπουν σε υλικο και συμβολικο επιπεδο την «κοινωνικη δυνατοτητα υπαρξης» εναντια στην ισχυουσα νορμα και  με ξεκάθαρα διαφορετικο αξιακο γνωμονα .
Καταληγοντας, ισως….
Σε αυτή την  συνθετη παροτι μερικη γενεαλογια ,σε αυτην την χορωδια , σε αυτην την γνωση  από την οποια μαθαινω , ξετρυπωνω τα πιθανα αντιδοτα για την θλιψη και το αγχος ,στην πτωση των ψευδαισθησεων στην ελλειψη λυσεων μετα από οσα συνέβησαν και οσα θα μπορουσαν να εχουν συμβει. Αυτές είναι καποιες πιθανες απαντησεις για το σημερα που όμως μας παραπεμπουν στην ικανοτητα μας για αυτοοργανωση. Μετα από  την υποθεση Ελλαδα όταν μιλαμε για μια άλλη Ευρωπη,μια εναλλακτικη Ευρωπη , πιστευω πως είναι πιο χρησιμο να αναφερόμαστε στην κατευθυνση της πολιτικης πρακτικης που ηδη γνωρίζουμε .που είναι μερος του γνωσιακου  οπλοστασίου του φεμινισμου και της queer σκεψης, που σημερα μπορει να επιδρασει πανω στην αναλυση που αφορα την ισχύ της κοινωνικης συνεργασίας. Τελικα συμπερασματα δεν εχω ,αλλα αν επανασυνδεθούμε με αυτή την ιστορια ,με αυτές τις ευαισθησίες θα εχουμε κανει ενα ζωτικο βημα προς τα εμπρος που μπορει να μας κανει να δουμε περα από το ζοφερο παιχνιδι της Ευρώπης σημερα . Για να συνεχισουμε να χτιζουμε στο παρον , για να μεινουμε ζωντανες και ζωντανοι .

[κλέοβης: να προσθέσω εδώ πως την μετάφραση έκανε ο εξαιρετικός φίλος Τ, τον οποίον ευχαριστώ απεριόριστα για την βοήθειά του]

Ciò che risulta più faticoso da reggere, in questi anni, è l’anacronismo culturale e politico con il quale ci confrontiamo insieme alla mancanza di evoluzione del rapporto tra contesti locali e globali. A dispetto di ciò che dovrebbe essere, vista la crisi irreversibile dello stato-nazione, questa asfissia tende a esprimersi, ultimamente, come nostalgico ripensare al passato, con rimpianti fondati su confini, identità nazionali, antiche monete statuali. Pensieri di destra. Nel frattempo, non si assume fino in fondo, concretamente, la necessità di immaginare e praticare nuove modalità dell’autorganizzazione, coordinate a livello sovrannazionale, per provare a portarci fuori da tali secche, in una differente dimensione della storia.

Distorsioni, così come lo sono gli equivoci che si prolungano sulla vera essenza della richiesta referendaria in Grecia, che non si è mai allargata a chiedere una censura rispetto a Europa ed euro. Resta, tuttavia, che la troika ha ottenuto ciò che cercava: un risultato politico che ne confermasse l’autocrazia.

Vorrei proporvi di leggere la vicenda greca non alla luce delle menzogne economiche che l’hanno contraddistinta, né della straordinaria violenza dei dispositivi dell’Europa della finanza che disprezzano profondamente la vita umana della quale si nutrono, né del giudizio che può essere espresso sul risultato della trattativa (comunque, a mio avviso, pessimo) né, infine, da quello della valutazione morale dei leader greci che l’hanno condotta e della loro diversa strategia. Vorrei tentare di guardare a tutto questo dal punto di vista dei soggetti, ovvero quello delle evidenze che la circostanza del braccio di ferro tra istituzioni e Grecia potrebbe finalmente produrre tra gli individui che, in tutte le parti del mondo, ne hanno seguito l’evoluzione-involuzione, tra ansia, speranza ed entusiasmo,rabbia, delusione e disincanto.

Questo procedimento può non sottrarsi all’accusa di soggettivismo e di relativismo, al rimprovero di assumere toni introspettivi e individualistici. Questo rischio può diventare reale qualora si trascurino i collegamenti più ampi con un universo di relazioni sociali ed economiche, privilegiando la validità di una visione singolare, avulsa da un contesto, che pretende di farsi luogo della verità. In realtà è abbastanza chiaro, e non mi dilungherò, che i nuovi paradigmi socio-economici hanno oggi più esplicite incidenze sugli esseri umani, al punto che essi introiettano modelli tipici dell’impresa (competizione; efficienza; successo…). Interrogarsi sulle soggettività oggi significa comprendere meglio anche il paradigma di ri-produzione contemporaneo e le inedite profondità dello sfruttamento a cui è sottoposto il fattore umano, provando a capire come si può rompere l’incantesimo di cui è vittima l’uomo/donna-impresa. Intendo un soggetto sempre incarnato e ancorato ai processi storici ed economici, fluidi, nei quali è immerso. Intendo anche rivendicare una postura di pensiero che rigetta ogni dicotomia tra cultura e natura, tra il sentire del corpo e quello della ragione.

Scarse premesse doverose, alle quali aggiungo che questo è solo un breve articolo e che ognuno dei punti proposti necessiterebbe un approfondimento assai maggiore.

Distanza dalla politica

Il primo elemento che emerge è costituito da una conferma del crescente scollamento tra società e politica. Come ha notato Ida Dominijanni che, nel tempo, ha molto ragionato su questo tema, un primo prodigio sortito da Syriza, con l’indizione del referendum, è sembrato consistere nella rianimazione della relazione tra corpo sociale e rappresentanza moribonda a causa del ruolo invasivo del “fanatismo neoliberista”. Ma la conclusione negativa della trattativa – nella quale anche noi avevamo visto una possibilità e aggiungendo oggi un sincero disinteresse a personalizzare il problema, accollandolo al solo Alexis Tsipras – ci riporta da capo al via e cioè a ciò che anche Effimera osservava il giorno prima del referendum: la decadenza dell’autonomia dell’agire delle istituzioni e delle strutture del potere rappresentativo di fronte ai voleri del capitale finanziario si è fatta esplicita e ci riconsegna, piaccia o meno, a un’aporia che sembra essere costitutiva del presente. L’accettazione delle regole del mercato sembra essere precondizione all’esistenza dello spazio pubblico della rappresentanza. Per quanti sforzi in assoluta buona fede si facciano, puri di cuore e armati di coraggio, tutto ciò finisce per ridurre questa “politica” del decadente occidente a simulazione. Ciò fa introiettare al corpo sociale l’idea che la responsabilità di governo obblighi a scelte e a mediazioni separate dal mandato, “democraticamente” espresso, oppure, ancora, che l’amministrazione del governo debba essere sempre integrata nel sistema, ovvero che si tratti, in realtà, di un’apparenza che si muove lungo binari già prestabiliti, non potendo contare su una separata sfera di influenza. Si tratta di un crinale problematico anche quando Paolo Iglesias, nel difendere la scelta di Tsipras, afferma: “Le norme che regolano il sistema dimostrano che non c’è democrazia in Europa”. Questa considerazione non può che portarci a stabilire allora l’inconcludenza nevralgica di interventi che si muovano nell’orizzonte delle norme di tale “democrazia” rappresentativa, dunque la crisi drammatica dell’edificio della politica istituzionale così come storicamente lo abbiamo conosciuto e la mancanza di senso che riveste l’attraversarlo poiché esso è comunque sottoposto a un puro arbitrio, non aggirabile. Effettivamente, anche Podemos e Iglesias rischiano di doversi confrontare presto per la mancanza di “rispetto democratico” della troika e dei paesi dell’Eurogruppo e dunque di trovarsi avviluppati nello stesso dilemma.

Dal punto di vista dei soggetti si ribadisce insomma, da un lato l’irrappresentabilità, dall’altro la crisi irreversibile di un rapporto di mediazione, se mantenuto nelle stesse identiche forme che storicamente conosciamo. Questa esperienza greca può imprimere slancio alla ricerca di nuove modalità di partecipazione che si faranno vive, germinando da una sconfitta che segna, a suo modo, uno spartiacque. Il tentativo di Syriza è stato utile perché ha consentito la progressiva accumulazione di consapevolezza di tale distanza, che si fa insanabile. Rinnovando i piani del simbolico e della presa di parola, ha evocato e reso visibile lo scarto che esiste tra la realtà deprimente della politica istituzionale moderna, così ridotta, e il bisogno di stare insieme nella sfera pubblica che riemerge e – pur tarpato e bombardato, tra assenza di tempo, repressione, disillusione, meccanismi di distrazione di massa, controllo dell’informazione – riconquista invece il desiderio di esprimersi. Questa “domanda di politica” obbliga a intraprendere nuove strade. L’appello a forme di democrazia diretta, a gestioni comunitarie dal basso, a cellule autogestite e federate può risultare ancora debole e vago. “Comunità” basate sul collegamento e sulla relazione che non siano, come nota Silvia Federici in Il punto zero della rivoluzione, “realtà segregate, cioè un raggruppamento di persone unite da interessi esclusivi e separate dagli altri, come nelle comunità fondate su base religiosa o etnica”. Il riferimento alla “comunità” deve essere inteso insomma innanzitutto come “qualità dei nostri rapporti, come principio di cooperazione e di rispetto: tra noi e rispetto alla terra, le foreste, i mari, gli animali”. Si tratta solo di un primo passaggio, ma essenziale, per apprendere a governarci collettivamente e soprattutto per “rincominciare a concepire la storia come progetto collettivo, una capacità che il neoliberismo ha cercato in tutti i modi di distruggere”. Dunque, sempre seguendo Federici, “se la nozione di commoning ha un significato deve essere quello di produzione di noi stessi come soggetti comuni”. Si può pensare che la vicenda greca riesca a dare, seriamente, finalmente, avvio a questa prospettiva?

Vulnerabilità

Ed ecco un secondo punto, collegato. Nel lungo periodo saremo tutti morti ma questo genere di sistema non lo pensa mai e finisce per fare credere anche a noi il contrario, promettendoci un’immortalità, un infinito, un’assenza di limite, la rimozione di ogni fragilità, debolezza, caducità. La normatività delle istituzione finanziarie impone di non avere limiti, limiti etici, limiti alla proprietà, limiti mortali, indica, anzi, la necessità di un continuo, perenne, superamento dei limiti. La narrazione della trattativa greca è stata viceversa un controcanto, capace di rompere tale faticoso e del tutto fallace impianto superominista, è stata narrazione della vulnerabilità, della debolezza, della mancanza, aspetti che sono essenziali per un posizionamento propedeutico alla lotta, al conflitto. È infatti la riappropriazione di questo elemento di vulnerabilità che restituisce, tra le altre cose, senso alla storia e al tempo, senso alla ricerca del perché dello squilibrio e con ciò anche alla spinta verso la giustizia sociale. A bene guardare, si tratta di una narrazione estremamente più potente di quella dell’autonomia solipsistica del soggetto neoliberista immerso nel disagio della richiesta compulsiva di prestazione, la quale genera solo sofferenza psichica. Essa spinge infatti verso il rinsaldamento dei legami, la condivisione di esperienze, la creazione di un progetto collettivo. Dipendenza e vulnerabilità sono infatti concetti complementari alla vita e al senso dell’esistenza. Per spiegarmi meglio userò le parole di Federico Zappino:

“La dipendenza e la vulnerabilità, infatti, sono anch’esse dati ontologici dell’umano; a differenza dell’ambizione per l’omologazione o per l’automatismo mirano a ridurre la produzione sociale della melanconia, anziché a reiterarla, poiché è proprio dalla loro forclusione che la melanconia si genera. Ciò che questa insistenza sulla dipendenza e sulla vulnerabilità deve comunicarci è che la relazione si fonda principalmente su di una immancabile asimmetria: non già sulla diversità di tratti singolari e unici, ma sulle varie forme in cui questa asimmetria si riarticola nei nostri corpi e nei nostri sguardi […]. Insistere sulla relazione, mettersi all’ascolto della misura che in essa si produce dallo scarto delle nostre reciproche dipendenze, può occupare grossa parte del nostro tempo produttivo – e disporci a costruire davvero il comune, che ha bisogno di spazi e di energie desideranti, non melanconiche, né reazionarie”.

Il precario è indebitato, ma ha la sua vita e ha anche il senso della sua morte, sa bene che cosa significa mancare e farsi mancare. In questo sta la sua forza. Si può prendere atto davvero – dopo la trattativa, dopo la vittoria del referendum e dopo la “punizione” – di questa visione per trarne alcune adatte conseguenze?

Violenza e contratto sociale

È violento e mi molesta, il potere, ha scritto Luisa Muraro in un piccolo libro di qualche anno fa (Dio è violent e mi molesta). In queste pagine si ricorda che noi “abbiamo rinunciato alla prepotenza e questo lo abbiamo chiamato contratto sociale”. Dice Muraro: “Non lasciamo che il significato e il valore delle nostre vite, come acqua preziosa messa in un secchio bucato dalla ruggine, siano risucchiati nell’agonia di forme politiche senza anima. Trasformiamo in politica quelle forme di convivenza che pratichiamo giorno per giorno e danno sostentamento alla società”. Anche questa idea si lega alle prime due e le sostiene. Ma voglio in particolare ricordare un passaggio, aggiunto da Muraro, che ci ricorda come il contratto sociale, che sta alle origini della vita associativa della età moderna, si basi sull’occultamento di rapporti sessisti di subordinazione e classisti di sfruttamento – per quanto alle origini contempli anche istanze di trasformazione, sul tema dei diritti e delle diseguaglianze. Le donne per prime hanno messo in discussione il contratto sociale e lo hanno rotto, “vedendo aprirsi orizzonti e alzarsi il cielo, grazie alla nascita di una libertà che non passa dalla mediazione del potere e delle sue condizioni”. Dunque, il punto di vista femminile, in particolare, può insegnare qualcosa ai greci, alle greche, ai popoli d’Europa perché, riprendendo il testo citato, fa luce su possibilità reali che l’invadenza mentale del potere sistematicamente ci nasconde e perché “le donne sono in posizione per sapere tutta la parte di frode che c’è nel racconto moderno sul contratto sociale e nel principio del monopolio statale della violenza”. Allora, va forse nominata, a partire da questa ultima importante esperienza greca, la necessità di promuovere la nostra indipendenza pratico-simbolica dal potere? Certamente, con Muraro, pure in questi momenti bui, voglio celebrare il fatto che “la libera disponibilità delle nostre forze e l’indipendenza simbolica dai mezzi del potere vanno insieme ed è questo andare insieme che ci mostra realisticamente la possibilità che abbiamo di essere in prima persona in ciò che accade”. Forse non dovremmo più scordarcene, da qui in poi.

Fallire e allora vivere

L’ultimo punto riguarda l’arte del fallimento che, su ispirazione di Judith Halbertam, ci viene indicata dalla soggettività queer come una possibilità di lettura utile per comprendere e affrontare questo tempo di crisi, per essere meglio attrezzati a fronteggiarlo, come ha fatto molte volte il laboratorio Smaschieramenti. Privilegiare il presente, avere il senso della caducità e non quello di una proprietà da trasmettere, essere nel tempo precario che è frammentato e non pretende continuità, contare sui benefici della confusione e della deviazione, fuori da ogni costrizione-convinzione ereditaria, patriarcale, maschile. L’inserimento nel contesto del potere di ogni soggettività eccedente finisce per trasformarsi in un nuovo giogo che ne genera il depotenziamento, dunque non rappresenta mai una vera soluzione, nonostante le speranze che, almeno per una volta, si concluda diversamente. Le popolazioni dei paesi dell’Europa del sud possono pensare di avere, con la mancata adesione alla norma del pareggio di bilancio, adempiuto al compito storico di vivere al presente senza farsi condizionare da obblighi futuri eterodiretti?

Un’ultima citazione, da Olivia Fiorilli, che cita a sua volta Judith Butler e parla dell’economia politica della promessa:

“‘La relazione critica (con la norma, ndr) dipende anche dalla capacità, esclusivamente collettiva, di articolare una versione alternativa, minoritaria, di sostegni normativi o ideali che mi consentano di agire’”. Una capacità collettiva che le soggettività queer che coltivano l’arte del fallimento rispetto alle norme dominanti hanno storicamente dovuto imparare per potersi garantire la sopravvivenza. Pertanto la possibilità di disidentificarci dall’ordine vigente, di “disfare e rifare” l’ordine del possibile, dipende (anche) dalla capacità di creare collettivamente spazi e comunità politiche che consentano materialmente e simbolicamente di essere “socialmente possibili” contro le norme dominanti che allocano in modo differenziale riconoscimento e “valore””.

Concludendo, forse…

In questa genealogia composita eppure parziale, in questa corale di voci, in questi saperi da cui imparo, rintraccio i possibili antidoti alla tristezza e all’ansia, alla disillusione e all’assenza di soluzioni che sembrano assediarci dopo quanto è accaduto e pensando a ciò che ancora potrebbe accadere. Queste sono alcune possibili risposte, nell’oggi, che si richiamano alle nostre capacità autorganizzative. Dopo questo affaire Grecia quando si parla di un’altra Europa, di un’Europa alternativa, penso sia sempre più utile riferirsi a indicazioni di pratica politica che già conosciamo e che fanno parte del bagaglio conoscitivo del femminismo e del pensiero queer, oggi innervato dalle analisi sulla potenza della cooperazione sociale. Conclusioni definitive non se ne offrono, ma ricollegarci a questa storia, a queste sensibilità, può già essere un passaggio cruciale, quello che può consentirci di vedere oltre il tetro gioco dell’Europa attuale. Per continuare a costruire nel presente e mantenerci vive e vivi.

Print Friendly
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers:
Αρέσει σε %d bloggers: