σύγχρονη σκέψη

Τα φαντάσματα του Βερολίνου I fantasmi di Berlino – του Paolo Caffoni

Διαμορφώσεις της κρίσης στην Ευρώπη. Από το Βερολίνο, ένα σύντομο αλλά αποτελεσματικό σχόλιο του Paolo Caffoni: η εξωτερική γερμανική πολιτική έχει σαν πρώτο σκοπό εκείνο του να ελέγξει τον δικό της πληθυσμό? Το προπύργιο του τευτονικού welfare βασίζεται στην ρητορική των θυσιών που και οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν.  Εντυπώσεις επάνω στην σιωπή του αριστερού γερμανικού εκλογικού σώματος, μεταξύ αισθήματος πολιτιστικής κατωτερότητας, μνήμες ενός τρομερού παρελθόντος, φόβοι και εμμονές

*****

Η πρώτη θεώρηση που σίγουρα πρέπει να γίνει, είναι πως το ελληνικό ζήτημα δεν έχει καταστεί μέχρι στιγμής ένας παράγοντας ενεργοποίησης πολιτικής για μιαν μεγάλη φέτα του αριστερού εκλογικού σώματος στην Γερμανία (επιτρέψτε μου να περάσω τον ατυχή όρο). Το πρόβλημα της ελληνικής κρίσης είναι μακρινό, οι γερμανοί δεν το »νιώθουν στο πετσί τους». Εάν το κίνημα των προσφύγων,  Se il movimento dei rifugiati  είναι μια πραγματικότητα ορατή που έχει οδηγήσει σε μιαν οργάνωση διασταυρούμενη και σε μιαν διαδεδομένη κριτική των θέσεων της κυβέρνησης, η λιτότητα είναι ένας όρος πολύ αφηρημένος για τους κατοίκους του γερμανικού  welfare,  και με αυτό εννοώ εκείνη την ασάφεια μεταξύ προστασίας και ελέγχου που γνωρίσαμε σαν κυριότερη μορφή κυβέρνησης στον XX αιώνα, και που στην Γερμανία φαίνεται να διατηρεί ακόμη ένα προπύργιο του οποίου οι πολίτες ακόμη θριαμβολογούν.  Και η προπαγάνδα επίσης των εφημερίδων εργάζεται πολύ για να μειώσει την ελληνο-γερμανική σύγκρουση σε ζήτημα καθαρά οικονομικό, και σε αυτή την έννοια καλλιεργεί αίσθημα μη ευθύνης στους γερμανούς δηλώνοντας πως  “από την επανένωση χτίσαμε ξανά την οικονομική μας δύναμη διαμέσου μεταρρυθμίσεων και θυσιών (βλέπε μεταρρυθμίσεις Hartz της αγοράς εργασίας), τα άλλη κράτη της Ένωσης πρέπει να κάνουν το ίδιο”. Ξέρουμε πως όλο αυτό δεν είναι αλήθεια. Αναρωτιέμαι εάν η εξωτερική πολιτική της Γερμανίας δεν έχει για σκοπό τελευταίο ακριβώς εκείνο του να διαφυλάξει in extremis την δική της μορφής διακυβέρνησης, δηλαδή τον έλεγχο που ασκεί στον ίδιο της τον πληθυσμό.

Στο κέντρο του Βερολίνου, σχεδόν 500 μέτρα απόστασης από το Μουσείο της Περγάμου, όπου διατηρείται μια από τις συλλογές  (κλεμμένες) ελληνικής τέχνης από τις σημαντικότερες στον κόσμο, ολοκληρώνεται η ανακατασκευή του Berliner Stadtschloss, του αυτοκρατορικού κάστρου, σήμερα ονομαζόμενου Humboldt-Forum, που υπήρξε η χειμερινή κατοικία του βασιλιά της Πρωσίας και μετά την ένωση της Γερμανίας, κύρια κατοικία των γερμανών αυτοκρατόρων.  Το παλάτι είχε βομβαρδιστεί στην διάρκεια του Δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και στην θέση του είχε κτιστεί το Palast der Republik της DDR, που τελικά κατεδαφίστηκε το 2008. “Για να χτιστεί ξανά γραμμικότητα στο cityscape της πρωτεύουσας” η Bundestag αποφάσισε το 2002 να υπερπηδήξει την ιστορία του XX αιώνα (την ναζιστική μνήμη όπως και εκείνη την σοσιαλιστική) για να επανασυνδέσει την Immagine του Βερολίνου ευρωπαϊκής πρωτεύουσας με εκείνην της αυτοκρατορίας. Η Angela Merkel έχει δημόσια δεσμευτεί πως η ανακατασκευή του κάστρου θα έχει ολοκληρωθεί μέσα στην τελευταία της θητεία (για να σταματήσουν οι φωνές που ήθελαν αυτό το σχέδιο σε απευθείας σύνδεση με το σκάνδαλο του νέου αεροδρομίου του Berlin-Brandeburg, εδώ και δυο χρόνια τελειωμένου και όχι ακόμη ανοιχτού).

Varoufakis ha dichiarato  Ο Βαρουφάκης έχει δηλώσει πως η πίεση της troika για το ελληνικό χρέος δεν έχει αιτίες καθαρά οικονομικές αλλά συμβολικές. Το ελληνικό χρέος δεν θα έμοιαζε να βαραίνει υπερβολικά στα γερμανικά ταμεία, αλλά σκοπός είναι να κατακτήσει παραχωρήσεις από την ιταλική και γαλλική κυβέρνηση στον καθορισμό της νέας ευρωπαϊκής  governance,  για να δώσει στην συνέχεια το παράδειγμα. Από την μια, αυτή η δήλωση του  V., από πολιτικής άποψης, έχει σίγουρα πολύ νόημα, εκείνο δηλαδή του να θεωρηθεί το ελληνικό ζήτημα σαν ζήτημα όλων, ίσως και σαν ένα »κάλεσμα στα όπλα» για τους ιταλούς και τους άλλους, μια γενίκευση της σύγκρουσης στην αναζήτηση συμμαχιών; από την άλλη αποποιείται μια ιδιαιτερότητα, εάν θέλετε μικρότερου ενδιαφέροντος αυτή την στιγμή, που ωστόσο όμως δεν πρέπει να υποτιμηθεί, που κατοικοεδρεύει στην ιστορική σχέση ανάμεσα στον γερμανικό και ελληνικό πολιτισμό. Οι κλασικές σπουδές εισήχθησαν στις πρώτες περιοχές της γερμανικής γλώσσας με την προτεσταντική μεταρρύθμιση. Από τον Winkelmann και μετά ο νεοκλασικισμός υπήρξε η φέρουσα δομή της γερμανικής σκέψης, ιδιαίτερα του ιδεαλισμού (σχετικά με αυτό το πολιτιστικό χρέος κάποιος μίλησε για »τυραννία της Ελλάδας επί της Γερμανίας,  “tirannia della Grecia sulla Germania”).  Μέχρι τον ναζισμό που με την εισβολή της Ελλάδας μετρούσε, ανάμεσα στα άλλα, να κατοχυρώσει την πολιτιστική της ανωτερότητα στον κόσμο… Τώρα δεν θέλω να καταλήξω σε φροϋδικά θέματα που δεν αγαπώ, όμως η μανία των Schäuble & Co. απέναντι στην Ελλάδα έχει κάτι το παράλογο και εκδικητικό που, μου φαίνεται, θα έπρεπε να εμβαθυνθεί… κυρίως σε αντίθεση με την ψεύτικη τεχνική και ορθολογικότητα των προτάσεων υποστηρίχθηκαν διαμέσου των ΜΜΕ. Ο Karl Heinz Roth έχει δίκιο να υπογραμμίζει το αίσθημα κατωτερότητας των γερμανών. Στην Γερμανία διεξάγεται μια μάχη πρώτ’ απ’ όλα ενάντια στην ιστορία, στην οποίαν τα δυο κόμματα  CDU και SPD είναι οι μεγάλοι σύμμαχοι. Το γερμανικό πνεύμα περιγράφεται σαν μια γραφειοκρατική μηχανή, αλλά αυτή η πανοπλία καλύπτει μονάχα τις βαθιές του φοβίες και τους ψυχολογικούς καταναγκασμούς.

Μια άλλη μικρή παρατήρηση αφορά στις επανακλήσεις στον διεθνισμό του φοιτητικού κινήματος , i richiami all’internazionalismo  στην Δυτική Γερμανία των χρόνων του Εβδομήντα. Αναφέρονται, πιστεύω, στην αναγκαιότητα μιας συναλλακτικής προοπτικής των αγώνων, αλλά και μια έμμεση υπενθύμιση στους γερμανούς για να τους πει “oh, γιατί δεν δραστηριοποιείστε όπως και τότε?!”. Κι εγώ αναρωτήθηκα για το ίδιο. Όμως πιστεύω πως αυτή η πρόταση, έγκυρη ωστόσο, είναι φρούτο μιας μερικής ανάγνωσης. Μολονότι είναι αλήθεια πως στα χρόνια Εβδομήντα  στην Γερμανία τα κινήματα αντλούν πολλά από »μακρινές» εμπειρίες και τα κάνουν κινητήριο δύναμη, η μηχανή πολιτικής ενεργοποίησης γεννιέται περισσότερο από μια γενεαλογική σύγκρουση, ανάμεσα στους φοιτητές και την γενιά των πατέρων, γιατί αυτοί που κάθονταν στους θεσμούς του δημοκρατικού κράτους (από το κοινοβούλιο στην υγεία) ήταν μέρος της ίδιας γενιάς που είχε γνωρίσει και πάρει μέρος στο ναζιστικό καθεστώς. Η από-ναζιστικοποίηση της Γερμανίας, υπήρξε μια διαδικασία που συζητήθηκε επί μακρόν  αλλά δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ.  Μια σύγκρουση »ενδοοικογενειακή» λοιπόν, είτε σε ατομικό επίπεδο είτε κρατικό, που είχε λίγα να κάνει με τον τριτοκοσμισμό, ή τουλάχιστον μόνο εν μέρει. Οπότε αρκετά παραδόξως το Βιετνάμ του τότε ήταν πολύ πιο »κοντινό» και το αισθάνονταν περισσότερο απ’ την Ελλάδα του σήμερα.

Τελευταία παρατήρηση, λίγο λαχανιασμένη. Η αναφορά στην »μακρά πορεία διαμέσου των θεσμών», Il riferimento alla “lunga marcia attraverso le istituzioni” που προσπάθησε ο Σύριζα βρήκε επιβεβαίωση μόνο στις αποτυχίες του, που συνέβησαν όμως με αντίθετο τρόπο σε σχέση με την απορρόφηση των πρασίνων στο κοινοβούλιο: οι Grünen είχαν με τον καιρό αποβάλει δα χίπικα ρούχα, ενώ το δερμάτινο μπουφάν του Varoufakis εμποδίστηκε στην είσοδο ( fashion)αλληγορία. Παραμένει ωστόσο το γεγονός πως το εργαλείο του δημοψηφίσματος αποδείχθηκε μια ανεπαρκής στρατηγική άρνησης  (φαντάστηκα στο εκλογικό κέντρο, για μια στιγμή, εκείνη την κυριακή 5 ιουλίου).  Στους καιρούς των Hohenzollern οι δημοκρατικές πρακτικές δεν ήταν αναγνωρισμένες, σήμερα που η Γερμανία μοιάζει να θέλει να προτείνει εκ νέου στην Ευρώπη εκείνο τον πολιτικής τύπο οργάνωσης, νιώθω μάλλον να θέλω να ακολουθήσω την πρόταση του Μπίφο να σκεφτούμε μαζί στρατηγικές μποϋκοτάζ,   seguire il suggerimento di Bifo a pensare assieme strategie di boicottaggio.  Επίσης η ιδέα της Anna Curcio να κάνουμε να συγκλίνει μια κριτική για »την φυλή και την εργασία» είναι ενδιαφέρουσα αλλά θα προσέθετα τα μεταναστευτικά και οικονομικά ρεύματα  (ξεκινώντας επίσης από την τετριμμένη θεώρηση πως και οι δυο αυτή την στιγμή στοχεύουν προς την Γερμανίαa), σε μια μοναδική προοπτική ανάλυσης: αυτός μου φαίνεται ο δρόμος που θα μπορούσε να φέρει σε συμμαχίες προθέσεων με τα κινήματα πέρα από τα σύνορα όπως εκείνο των προσφύγων, συμμαχίες που με άλλον τρόπο θα ήταν δύσκολες να γίνουν αισθητές,  αυτή την στιγμή. Ίσως ήδη κάτι να κινείται ξεκινώντας από το Πεδίον του Άρεως όπως μας δείχνει η  Francesca Coin, θα άξιζε τον κόπο να μιλήσουμε κι άλλο…

Print Friendly

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers:
Αρέσει σε %d bloggers: