ιστορία

Η Ιταλία και η μπάντα Καβαλλέρο L’Italia del boom e la banda Cavallero

του Marc Tibaldi

BologniniΣυνέντευξη  στον Claudio Bolognini, συγγραφέα του μυθιστορήματος I ragazzi della Barriera Τα παιδιά του Φράγματος

Από τα χρονικά στο μυθιστόρημα, από την έμπνευση στην ανταπόκριση και το χρονικό τα σύνορα είναι φευγαλέα, συχνά ανεπαίσθητα. ο Claudio Bolognini προσπαθεί να περπατήσει πάνω σε αυτό το σύνορο στο βιβλίο του που μιλά για την ιστορία της μπάντας Καβαλλέρο, I ragazzi della barriera. La storia della banda Cavallero (Agenzia X, 219 σελίδες, 14 ευρώ), μυθιστόρημα που διατρέχει τις προσωπικές και πολιτικές υποθέσεις κάποιων ανδρών και για τις συνθήκες και τις περιστάσεις που έκαναν αυτούς μια μπάντα ληστών. Μια υπόθεση που θα ήταν αδιανόητη και ανεπανάληπτη στην κοινωνία του ελέγχου, ανάμεσα σε τηλεκάμερες και συσκευές ασφάλειας, που μπορεί όμως να μας προσκαλέσει να σκεφτούμε αναλογίες και διαφορές μεταξύ των δυο εποχών, να διατρέξουμε με κριτικό τρόπο την πρόσφατη ιστορία της Ιταλίας του οικονομικού. Στο μυθιστόρημα διερευνάται, όπως κανείς δεν έχει κάνει μέχρι σήμερα, για τις πολιτικές και οικονομικές αιτίες αυτών των υιών της φορντικής Torino. Ο αναγνώστης συνοδεύεται, βήμα βήμα, να ακολουθήσει την ζωή αυτών των ληστών μέχρι τον τραγικό επίλογο αίματος και φυλακής. Στις 25 σεπτεμβρίου 1967 στο Milano διαμείφθηκε η τελευταία αιματηρή ληστεία της μπάντας, το νέο αναπήδησε σε όλα τα δελτία ειδήσεων και τα χρονικά εκείνου του καιρού ασχολήθηκαν επί μακρόν για εκείνη που αποκαλέστηκε η μπάντα, la banda Cavallero. Αυτό που εκείνες οι εκθέσεις παρέλειψαν να μας πουν ήταν πως εκείνοι οι άνδρες έφτασαν στο σημείο να πράξουν εκείνες τις ληστείες, και πάνω απ’ όλα το γιατί. Και είναι εκεί που γεννιέται αυτό το μυθιστόρημα.

Γιατί αποφασίσατε να αφιερώσατε ένα μυθιστόρημα στην banda Cavallero?

Πριν ένα χρόνο περίπου, στην διάρκεια των ερευνών για το στήσιμο του μυθιστορήματός μου »Ψηλά τα χέρια»,  Mani in alto, αφιερωμένο στην banda Casaroli, μια μπάντα ληστών που έδρασε στην Bologna στα χρόνια Πενήντα, συχνά έπεφτα επάνω σε άρθρα για την μπάντα Cavallero και ύστερα από μια διεξοδική εμβάθυνση παρατήρησα με δυσαρέσκεια πως την ιστορία τους την είχαν διηγηθεί με τρόπο πάντα διαστρεβλωμένο, ξεχνώντας τελείως τα αρχικά πολιτικά ιδανικά που είχαν οδηγήσει στην δράση αυτούς τους νεαρούς προλετάριους. Εργάστηκα πολύ για να συλλέξω υλικό αρχείου, μελετώντας τις φωτογραφίες της εποχής που αποδίδουν την ατμόσφαιρα εκείνων των χρόνων καλύτερα από πολλά άρθρα, τριγυρίζοντας τους δρόμους της συνοικίας.  Σημαντική υπήρξε επίσης η άποψη του Il Bandito della Barriera, »Ο Ληστής του Φράγματος», ενδιαφέροντος ντοκυμαντέρ για τον  Pietro Cavallero, του Maurizio Orlandi, με πολλές συνεντεύξεις προσώπων που τον είχαν γνωρίσει.  Ανακάλυψα ξανά ένα βιβλίο που είχα διαβάσει από παιδί, ήτοι το L’evasione impossibile του Sante Notarnicola, »Η αδύνατη απόδραση» (που δημοσιεύτηκε το 1972 από τον εκδοτικό οίκο Feltrinelli). Σε εκείνο το βιβλίο, πριν περάσει στον αγώνα των κρατουμένων στον οποίον υπήρξε πρωταγωνιστής, ο Notarnicola μιλά για την τορινέζικη μπάντα. Ξεκίνησα από εκείνες τις σελίδες.

Ρεαλιστικό και αληθινό. Στο τέλος του μυθιστορήματος υπάρχει ένα προσάρτημα πολύ όμορφο αφιερωμένο στην συνάντησή σου με τον Sante Notarnicola.

Ναι, στον Sante άρεσε πολύ το γραπτό μου, η δική του υπήρξε μια μαρτυρία που κάνει το μυθιστόρημα ακόμη πιο μυθιστόρημα και την ιστορία πιο αληθινή. Για να το γράψω χρησιμοποίησα μια προσωπικότητα φανταστική, έναν αδελφικό φίλο που θα ξέρει να κοιτάξει την υπόθεση από μέσα και απ’ έξω, μη προδίδοντας ποτέ τους συντρόφους του, μα που όταν η ομάδα αρχίζει τον κύκλο των ληστειών αποφασίζει να μην πάρει μέρος.

Tο μυθιστόρημα είναι επίσης μια διατομή της Ιταλίας του οικονομικού boom, της ανθρωπολογικής μετατροπής που αναλύθηκε εκείνα τα χρόνια από τον Pasolini. Mα ενώ ο Pasolini – παρά την οξεία ευαισθησία του και την κουλτούρα του – σταματά στην ανάλυση της κοινωνικής κατάστασης, η banda Cavallero – καλώς ή κακώς – δρα.

Προσπάθησα να διηγηθώ την Ιταλία των χρόνων ’60, την κληρονομιά των ιδανικών της Αντίστασης και την ζωή στα στέκια του κομουνιστικού κόμματος  PCI – που ήταν τα ηθικά θεμέλια των μελών της μπάντας. Και στην συνέχεια η μετανάστευση από τον Νότο, οι εργατικές συνοικίες και η σκληρή δουλειά στο εργοστάσιο, μα και οι γιορτές, η μουσική, το ποδόσφαιρο. Τόσο ο  Pasolini όσο και τα παιδιά της banda Cavallero – όπως και στην συνέχεια πολλοί άλλοι νέοι των χρόνων ’70 – αισθάνθηκαν προδομένοι από το Κκι,  dal Partito Comunista. Οι αντιδράσεις υπήρξαν διαφορετικές, είναι αλήθεια πως ο Pietro Cavallero ήταν πολύ πολιτικοποιημένος πριν από τον σχηματισμό της ομάδας, αλλά είναι επίσης αλήθεια πως στην banda έλειψε τελείως ένα πολιτικό σχέδιο. Η banda Cavallero είναι μια εμπειρία προ-πολιτική. ο Notarnicola στα επόμενα χρόνια, στην φυλακή, διασχίζοντας τους αγώνες, ωρίμασε παραπέρα την δέσμευσή του, την στράτευση και την αγωνιστικότητά του.

Η  banda Cavallerò διέγειρε εκείνη την εποχή ένα ενδιαφέρον από τα μέσα επικοινωνίας πολύ δυνατό. Και από την μπάντα Carlo Lizzani εμπνευστήκατε σαφώς για το δικό σας  “Banditi a Milano”, ‘Ληστές στο Μιλάνο’. Το τέλος της μπάντας και η μιλανέζικη δίκη στην ίδια αποτελούν την καμπή ανάμεσα στο πριν και το μετά του ’68. οι Pietro Cavallero, Sante Notarnicola και Adriano Rovoletto – μετά την ανάγνωση της απόφασης που τους καταδίκαζε σε ισόβια – σηκώθηκαν όρθιοι και με την γροθιά σφιγμένη ψηλά τραγούδησαν το τραγούδι »Τα παιδιά του συνεργείου», Figli dell’officina, πολύ γνωστό ύμνο αναρχικό της εργατικής παράδοσης. 

Λίγους μήνες πριν την δίκη υπήρξε ο παρισινός Μάης, είναι πιθανόν πως εκείνα τα γεγονότα αναβίωσαν τις πεποιθήσεις καταγωγής της ομάδας. Ενώ αντιθέτως – πάντα λίγο χρόνο πριν τη δίκη – βγήκε το Banditi a Milano, Ληστές στο Μιλάνο με πρωταγωνιστές τους Gian Maria Volontè και Tomas Milian. Μεταξύ της σύλληψης και της δίκης περνούν μόνο λίγοι μήνες, οπότε σύντομα υπήρξε ένα πραγματικό istant-film, που δημιουργήθηκε και γυρίστηκε μέσα σε πολύ λίγο χρόνο από τον Lizzani, που σαν καλός διανοούμενος οργανικός στο PCI – έμμεσα ή άμεσα υπό την επήρεια των ηθικιστικών μηχανισμών του Κόμματος, που εκείνα τα χρόνια φοβάται και τις νεανικές εξεγέρσεις – διαγράφει τα αρχικά ιδεώδη της μπάντας και την ενεργή στράτευσή τους στην έδρα Banfo του κόμματος και υποβιβάζει τις δράσεις των στελεχών της σε απλή συνέπεια των οικονομικών και κοινωνιολογικών αλλαγών της περιόδου. Πάντως πέντε χρόνια πριν το Κόμμα είχε ήδη διαχωρίσει την θέση του σε σχέση με τα γεγονότα της  Piazza Statuto, όταν χαρακτήρισε “ανεξέλεγκτα στοιχεία”, “scalmanati” e “ανεύθυνους” τους πρωταγωνιστές εκείνης της εξέγερσης, πόσο μάλλον να μπορούσε με κάποιον τρόπο να αντιληφθεί και να δικαιολογήσει την χρήση πιστολιών και ληστειών. Παρεπιπτόντως, θυμάμαι πως ήταν πάνω από χίλιοι οι εργάτες που συνελήφθησαν και καταγγέλθηκαν, και ακόμα περισσότεροι πήραν μέρος στις συγκρούσεις.  Το film του Lizzani – που έχει επίσης τα πλεονεκτήματά της – ήταν έτσι κι αλλιώς μια ταινία αυθεντική, πρωτότυπη που έκανε την αρχή σε ένα επιτυχές είδος, το αστυνομικό αλλ ιταλιάνα (θα ακολουθήσουν La Polizia ringrazia, Milano violenta, La polizia ha le mani legate, etc).

Ένα από τα συνδετικά νήματα της γραφής σου είναι η μνήμη.

Συχνά ξεκίνησα από αποσπάσματα μνήμης που στην συνέχεια διάρθρωσα με μορφή βιογραφίας, μυθιστορήματος, διήγησης, από τα αθλητικά έργα του Pierino Ghetti, ποδοσφαιριστού της Bologna των χρόνων ’70, σε εκείνες του Dante Canè, πρωταθλητού πυγμαχίας, από τα παιχνίδια των παιδιών στην βιογραφία των κινουμένων σχεδίων (με τα σχέδια του Fabrizio Fabbri) του Giorgio Morandi. Εγώ αρκούμαι να μιλώ για τις υποθέσεις προσπαθώντας να βρω διαφορετικές οπτικές, τα βιβλία μου περισσότερο από μια εργασία πλοκής είναι η παρουσίαση διαφορετικών απόψεων. Προσπαθώ να καταστήσω ελκυστική την πραγματικότητα των γεγονότων, συνομιλώντας με την ιστορία και – με κάποιον τρόπο – με την επικαιρότητα. Για παράδειγμα, όταν για να ενημερωθώ επισκέφτηκα τις γειτονιές του Torino, αντιλήφθηκα πως, εάν σε εργατικό επίπεδο είχαμε υποστεί μια μετατροπή τεράστια, η κατάσταση των μεταναστών από τον Νότο του κόσμου που τώρα ζουν σε εκείνους τους δρόμους είναι παρόμοια με εκείνη των νότιων εσωτερικών μεταναστών των χρόνων ’60, να λοιπόν πως μπόρεσα να πλάσω καλύτερα κάποιες καταστάσεις για να δημιουργήσω σχέσεις-διασυνδέσεις που να μπορούν να μας κάνουν να σκεφτούμε και να διαλογιστούμε ακόμη και σήμερα.

Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε ένα είδος “δικτατορίας του vintage”. Μπορούμε να παρατηρήσουμε τάσεις που ανακτούν στυλ των περασμένων δεκαετιών και τα μυθοποιούν, σχεδόν μια παράλυση έμπνευσης που αρνείται να δημιουργήσει και να φανταστεί νέα σενάρια. Είναι ένα φαινόμενο που υπογραμμίζει την ανικανότητά μας να διαβάσουμε και να αναλύσουμε το παρόν. Σε αυτή την δικτατορία “dittatura del vintage” διατρέχουν τον κίνδυνο να μείνουν μπλεγμένοι και οι συγγραφείς που διηγούνται και μυθοποιούν φιγούρες επαναστατών και κινημάτων του παρελθόντος. Το μυθιστόρημά σου μου φάνηκε πως δεν διατρέχει αυτό τον κίνδυνο, δεν μυθοποιεί τίποτα παρά το ότι διηγείται με τρόπο συμμετοχικό τα συμβάντα της  banda Cavallero.

Ναι, προσπάθησα να μην δώσω έμφαση, να μην κάνω κρίσεις, διακινδυνεύοντας μάλιστα μιαν σχετική δημοσιογραφική περιγραφικότητα και ψύχρα, τέλος πάντων μιαν γραφή αποστασιοποιημένη αλλά που την ίδια στιγμή συμμετείχε σε αυτά που περιέγραφε. Το εγώ-αφηγητής, όπως συχνά συμβαίνει γι αυτόν που γράφει, έχει στο βάθος και κάποια σημάδια βιογραφικά. Επίσης υπάρχει ένα είδος φιλικής κατανόησης, δίχως όμως γι αυτόν τον λόγο να δημιουργεί ήρωες, που δεν θα χρειάζονταν τόσο στην ιστορία όσο και στην επικαιρότητα.

ο Claudio Bolognini δημοσίευσε πολλά βιβλία αφηγήσεων και μυθιστορήματα, ανάμεσα στα οποία  “Apache”, “Mani in alto”, “Tana libera tutti”. Μαζί με τον Fabrizio Fabbri έγραψε την βιογραφία με κινούμενα σχέδια του Giorgio Morandi.

I ragazzi della barriera. La storia della banda Cavallero

Agenzia X, 219 pagine, 14 euro

Agenzia X, via Giuseppe Ripamonti 13, 20136 Milano tel. + fax 02/89401966
www.agenziax.it – info@agenziax.it facebook.com/agenziax – twitter.com/agenziax

L’Italia del boom e la banda Cavallero

http://contropiano.org/rdc/documenti/item/33963-l-italia-del-boom-e-la-banda-cavallero

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Η Ιταλία και η μπάντα Καβαλλέρο L’Italia del boom e la banda Cavallero

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s