σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

Μέσα και ενάντια στην κανονικότητα του πολέμου. Συνέντευξη Dentro e contro la normalità della guerra. Intervista a Christian Marazzi- di Antonio Alia e Anna Curcio

Πριν ένα χρόνο προέβλεπες το άνοιγμα ενός σεναρίου πολέμου. Τώρα ο πόλεμος μοιάζει μια πραγματικότητα, ωστόσο με αβέβαια όρια-σύνορα και απατηλά, μέσα στα οποία και η μητρόπολη επίσης γίνεται πολεμικό μέτωπο. Πως διαμορφώνει ή διαμορφώνεται ο πόλεμος, σχετικά και με τις αναλύσεις επάνω στην αυτοκρατορία των τελευταίων 15 χρόνων?

Πριν απ’ όλα θα ήθελα  να πω πως, σύμφωνα με την δική μου άποψη, σήμερα παρακολουθούμε την διάλυση εκείνης που είναι η αυτοκρατορία, έτσι όπως την είχαν περιγράψει το 2000 οι Michael Hardt και Toni Negri, σαν υπέρβαση του ιμπεριαλισμού του συνδεδεμένου σε μιαν κατάσταση συσσώρευσης κεφαλαίου που (στην διάρκεια των τελευταίων τριάντα χρόνων) είχε ξεπεράσει την διαδικασία κέντρου και περιφέρειας.  Είχε επεκτείνει τις περιφέρειες προς το κέντρο και το κέντρο στις περιφέρειες, κάτω από μιαν ηγεσία και  έλεγχο διαρθρωμένο και ιεραρχικό με άξονα τις οικονομικές αγορές και τα συμφέροντα των μεγάλων πολυεθνικών σε πλανητικό επίπεδο. Μου φαίνεται πως έχω διακρίνει τους τελευταίους μήνες κάποια πρώτα σημάδια υπέρβασης αυτής της μορφής-αυτοκρατορία, σαν αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης της οικονομικής χρηματιστικής κρίσης που ξεκίνησε στις Ηνωμένες Πολιτείες στα  2007/2008, της επέκτασής της στις αναδυόμενες χώρες. Μιλώ κυρίως για την Κίνα αλλά και για τις Brics, με αναφορά στις κατολισθήσεις των αγορών αξιών και των χρηματιστηρίων στην διάρκεια του μήνα του περασμένου αυγούστου. Οπότε, μια πρώτη υποθετική προσπάθεια  απάντησης στην ερώτηση για το πως καθορίζεται ο πόλεμος, πρέπει να λάβει υπόψη ένα σενάριο διάλυσης της αυτοκρατορίας.

Ήδη εδώ και πολύ καιρό έχουμε αντιληφθεί, μέσα στην κριτική στρατευμένη σκέψη, πόσο είναι σημαντική η γεωπολιτική ανάλυση των φαινομένων επάνω στα οποία  προσπαθούμε αξιοποιήσουμε για να καθορίσουμε τις μορφές μας αγώνα, κινητοποίησης και υποκειμενικότητας. Αυτή η αναδιαμόρφωση του πολέμου περιλαμβάνει στον ρεαλισμό της μια υπέρβαση των εθνικών συνόρων ακριβώς σαν αποτέλεσμα της διάλυσης της μορφής-αυτοκρατορία.  Και ανοίγει σε μιαν αντίθεση επάνω στην οποίαν πιστεύω χρειάζεται να στοχαστούμε εις βάθος.  Από την μία, ο πόλεμος κάνει να αναδυθούν νέοι τόποι, πνεύμονες που πάλλονται, και μιλώ για το χαλιφάτο και όλο εκείνο που τριγυρνά γύρω του.  Από την άλλη, εμφανίζεται με τρόπο εγκάρσιο, σε τόπους που παλαιότερα χαρακτηρίζαμε το κέντρο της αυτοκρατορίας, σκέφτομαι την Ευρώπη και κάποιες από τις μητροπόλεις της.  Την ίδια ώρα, όμως, η αντίδραση που αναδύεται σχετικά με τον πόλεμο – και θα έλεγα πως αυτό ήταν σχεδόν αναπόφευκτο  – είναι εκείνη μιας ενδυνάμωσης καρικατούρας, σύμφωνα με τον τρόπο που εγώ βλέπω, όμως παρόλα αυτά δυνατής ανησυχητικής, εκείνου που είναι ο κρατικοκεντρικός εθνικός ορίζοντας, όπως εξάλλου φαίνεται από την αύξηση των κινημάτων της δεξιάς και της άκρας δεξιάς, σε απάντηση σε επεισόδια όπως εκείνα τα πρόσφατα στο Παρίσι.  Οπότε βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πόλεμο που κατά κάποιον τρόπο υπογράφει την διάλυση της αυτοκρατορίας, αλλά την ίδια στιγμή βρίσκεται αντιμέτωπος με την αντίθεση ανάμεσα στους εγκάρσιους  τρόπους λειτουργίας μέσα στους οποίους εκφράζεται και την αναδίπλωση στο κράτος-έθνος.

Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στην διάλυση και την ενδυνάμωση της μορφής-κράτος περνά και πιθανότατα μέσα από την λεγόμενη κρίση των προσφύγων.

Αυτός ο πόλεμος διασταυρώνεται σε κάθε περίπτωση και με όλα τα αποτελέσματα με τις τεράστιες μεταναστευτικές ροές που κατευθύνονται προς την Ευρώπη, που είναι με την σειρά τους προέλευση της αντίθεσης για την οποίαν μιλούσα. Προκαλούν την υπέρβαση αυτού που ήταν θεμελιώδες για την σταθερότητα της μορφής-αυτοκρατορία έτσι όπως την γνωρίσαμε  – σκέφτομαι για παράδειγμα στην συνθήκη Schengen, σε αυτήν του Dublino και στις άλλες συμφωνίες που είχαν συναφθεί, επεξεργαστεί και εφαρμοστεί για να εξασφαλίσουν έναν συγκεκριμένο τύπο διεθνούς καταμερισμού της εργασίας  – και την ίδια στιγμή θέτουν ξανά υπό συζήτηση, θέτουν υπό αμφισβήτηση ακριβώς την μορφή κράτος-έθνος που είχαμε σκεφτεί πως με κάποιον τρόπο ήταν ξεπερασμένο. Σε αυτό τον στοχασμό, θα έλεγα πως θα έπρεπε να συμπεριλάβουμε την κρίση ωσάν τέτοια. Mια κρίση κοσμική, στην οποίαν οι δυνάμεις των αγορών πρέπει να λογαριαστούν με την ανικανότητα  να βγουν από την ίδια την κρίση και διαμέσου νομισματικών μέτρων που είναι άνευ προηγουμένου. Πράγμα που με φέρνει στην θέση να πιστεύω πως αυτή η κατάσταση υποδεικνύει μια τάση κανονικοποίησης του πολέμου. Ελπίζω να κάνω λάθος μα πιστεύω πως αυτή η κατάσταση  έρποντα πολέμου, σίγουρα καινούργιου στην πολεμική ιστορία του καπιταλισμού, προορίζεται να καταστεί νορμάλ, φυσική, σε σημείο να μου έρχεται να πιστέψω πως αναπαράγεται σε πλανητική σκάλα εκείνο που είδαμε τα τελευταία εξήντα χρόνια στην σύγκρουση μεταξύ παλαιστινίων και ισραηλινών.  Μου φαίνεται πως έχουμε μπει σε μια φάση τέτοιου είδους. Μιλούσα πρόσφατα με έναν φίλο βάσκο που μου έλεγε πως αυτός, έχοντας ζήσει την ένοπλη πάλη, είχε φτάσει στην κατάληξη πως αυτό που αποκαλείται τρομοκρατία είχε γίνει μια μορφή ζωής που διαπερνούσε επίσης λόγους ταυτοσημίας, αποσχιστικούς ή εθνικιστικούς. Και ήταν ακριβώς αυτή η φυσικότητα που καθιστούσε την επίλυση του προβλήματος του ένοπλου αγώνα τόσο δύσκολη. Και είναι λιγάκι αυτό που συμβαίνει με τις μορφές στρατολόγησης των νέων από πλευράς ισλαμικού κράτους,  da parte dell’Isis. Έχω την εντύπωση πως στην πραγματικότητα το θρησκευτικό στοιχείο είναι δευτερεύον, δεν πιστεύω πως ο προσηλυτισμός από πλευράς του ιμάμη είναι η πραγματική αιτία της στράτευσης τόσων ευρωπαίων νεαρών. Νομίζω αντιθέτως πως είμαστε σε ένα είδος cyber-jihadismo, κυβερνοτζιχαντισμού που μάχεται ενάντια στις μητροπόλεις και τους χώρους  (όχι απαραίτητα συμβολικούς) της δύσης, με έναν στρατό κι αυτόν επίσης τύπου εξωεδαφικού.

Ας επιστρέψουμε ξανά στην φυσικότητα του πολέμου…

Και επίσης η διαρκής κατάσταση εξαίρεσης που ακολούθησε τις επιθέσεις, τα έκτακτα μέτρα ασφάλειας και το μπλόκο στις μετακινήσεις που επακολούθησαν, καθίστανται, μου φαίνεται, κάτι φυσικό, νορμάλ. Όπως φυσική, υπήρξε η αντίδραση των αγορών αμέσως μετά τις επιθέσεις του Παρισιού. Η στιγμή ανησυχίας, η δευτέρα με το εκ νέου άνοιγμα μετά την επίθεση της παρασκευής 13, κράτησε μισή ώρα. Μετά όλες οι αγορές, ειδικότερα η γαλλική χρηματιστική αγορά, πήραν ξανά την νορμάλ τους πορεία, μάλιστα ανοδική. Είχαν φυσικά προνομιακή μεταχείριση ο τομέας της άμυνας και ο ενεργειακός, όπως συμβαίνει πάντα, στην βάση της υπόθεσης πως μια κατάσταση πολέμου προκαλεί,στο επίπεδο της ασφάλειας και της άμυνας, την αύξηση της παραγωγής όπλων έτσι όπως την αύξηση στην κατανάλωση της ενέργειας και του πετρελαίου.  Και αυτοί οι τομείς,  που παροτρύνθηκαν πάραυτα υπερκάλυψαν την ελαφρά μείωση όλων των τίτλων των συνδεδεμένων στην αεροπορική μεταφορά, τον τουρισμό και τις ξενοδοχειακές υποδομές. Μου κάνει μεγάλη εντύπωση η παγετώδης φυσικότητα της λειτουργίας των αγορών, που σύμφωνα μ’ εμένα είναι κερδοσκοπική και συμμετρική με την κατάσταση στην οποίαν βρισκόμαστε.

Σε αυτόν τον επαναπροσδιορισμό του πολέμου, πως αρθρώνονται ή αναδιοργανώνονται ο ανοιχτός πόλεμος και τα οικονομικά και χρηματιστικά συμφέροντα που κινούν τους τομείς της ενέργειας και του πετρελαίου?

Μου φαίνεται πως πρέπει πρώτα να εξετάσουμε το ξεπέρασμα της σχέσης αιτία-αποτέλεσμα. Πρέπει να λάβουμε υπόψη πως βρισκόμαστε στην κατάσταση στην οποίαν οι προοπτικές εξόδου από την κρίση απομακρύνονται. Μιλούσα, στην αρχή, για την επίδραση στην δύση και στην Ευρώπη ειδικότερα, της επιβράδυνσης της κινεζικής οικονομίας. Αναλογικά επίσης μπορούμε να δούμε τις υποχωρητικές επιπτώσεις  μέσα στις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στην Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Βλέπουμε όμως την ίδια στιγμή πως οι κεντρικές τράπεζες, ειδικότερα η ευρωπαϊκή  Bce, είναι έτοιμες να εκτοξεύσουν εκ νέου κι αν είναι δυνατόν με τρόπο ακόμη πιο επεκτατικό τις πολιτικές  quantitative easing, δηλαδή δημιουργίας ένεσης ρευστότητας στις αγορές. Γνωρίζοντας πολύ καλά πως τα αποτελέσματα θα είναι περιορισμένα.  Ο οικονομικός νομισματικός εγκέφαλος είναι απολύτως διαυγής όσον αφορά την ανάγκη να κρατηθεί υψηλό το επίπεδο δραστηριότητας και δημοσιονομικών πιστώσεων, κονδυλίων χρηματοδότησης, του πλούτου.  Είναι όμως άλλο τόσο διαυγής στο να θεωρεί με τρόπο απογοητευμένο αυτά τα μέτρα, που είναι προορισμένα να διαρκέσουν τουλάχιστον μέχρι το 2017. Το προηγούμενο των ΗΠΑ μας λέγει πως αυτά τα νομισματικά μέτρα συνεισέφεραν σχετικά λίγο στην ανάπτυξη της οικονομίας της χώρας, που βέβαια υπήρξε αντίθετα απ’ ότι στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Όλο αυτό για να πούμε πως ο πόλεμος αντιπροσωπεύει ένα είδος κεϋνσιανού προθάλαμου.  Φτάνει να σκεφτούμε πως τα έξοδα για την ασφάλεια, που σίγουρα προορίζονται να αυξηθούν, θα παραμείνουν έξω από τα εθνικά deficit, ελλείμματα.   Δεν είμαι ένας συνομωσιολόγος, αλλά νομίζω πως αυτή είναι η φόρμουλα με την οποίαν γίνεται προσπάθεια εξόδου από την λιτότητα: στρατιωτικοποίηση της επικράτειας και των ζωών μας και κεϋνσιανή αύξηση των εξόδων συνδεδεμένων στην άμυνα και την ασφάλεια.

Μπορούμε λοιπόν να πούμε πως ο πόλεμος, μέσα βέβαια στη νέα του διαμόρφωση, συνεχίζει να εργάζεται με τον πιο παραδοσιακό τρόπο σαν διέξοδος από την κρίση?

Η διαφορά σε σχέση με την κλασική σχέση μεταξύ κρίσης και πολέμου σαν ερέθισμα κεϋνσιανό με την πιο άξεστη και βάναυση έννοια, είναι πως εδώ δεν θα βγούμε ποτέ από την κρίση αλλά θα τροποποιηθούν οι τρόποι μέσα από τους οποίους θα βρισκόμαστε μέσα στην κρίση τα επόμενα χρόνια.  Όταν μιλώ για στρατιωτικοποίηση των μορφών ζωής θέλω να πω πως ο υφέρπων πόλεμος στην φυσικότητά του, την κανονικότητά του θα είναι ένα ερέθισμα για να τροποποιηθούν οι μορφές κυριαρχίας μέσα σε μια κρίση προορισμένη να διαρκέσει.

E λοιπόν: πως θα αντιτεθούμε στον πόλεμο? Μπορούμε να σκεφτούμε την σύγκρουση σαν το αντίθετο στον πόλεμο?

Πριν από καιρό, σε μια συζήτηση με τον Gigi Roggero, έλεγα πως αυτή η οικονομικό-χρηματιστική κρίση ήταν σαν μια νέμεσις του κεφαλαίου. Με κατεστραμμένο το κεφάλαιο σαν κοινωνική σχέση, με κατεστραμμένη την φορντική εργατική τάξη, να λοιπόν η εκδίκηση. Πιστεύω πως δεν υπάρχει ανάπτυξη και εξέλιξη δίχως αγώνα. Ο αγώνας δεν είναι μόνο κινητήρας και μοχλός της εξέλιξης διότι  προκαλεί ανανέωση των παραγωγικών διαδικασιών και των μορφών αναδιανομής του εισοδήματος τονώνοντας έτσι την ζήτηση. Ο αγώνας παράγει επίσης πληροφορία, ευφυία. Αντιθέτως, τα τελευταία τριάντα χρόνια υπήρξε μια προσπάθεια συνεχής και συστηματική να διαρραγεί αυτή η κοινωνική σχέση, δημιουργώντας μια κατάσταση απολύτου ζοφερότητας.

Όπως όλοι, προσπαθώ να καταλάβω εκείνο που συμβαίνει στην Μέση Ανατολή αλλά μου είναι ακραία δύσκολο. Υπάρχουν συμμαχίες που τροποποιούνται ακριβώς με την έννοια τέλους της αυτοκρατορίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες  – το επεξηγεί το δόγμα Obama – προσπαθούν να απεμπλακούν από την Μέση Ανατολή για να επικεντρωθούν περισσότερο επάνω στην Κίνα και την Ρωσία. Μετά υπάρχουν  μια σειρά διαδικασιών που βλέπουν νέους παίκτες να εργάζονται για την διάλυση της κρατικής διαμόρφωσης που στην περιοχή είχε επιτρέψει τις τελευταίες δεκαετίες στην αυτοκρατορία να λειτουργήσει.  Μου φαίνεται πως οι ΗΠΑ από την μια αποδεσμεύονται και από την άλλη στοχεύουν στην δημιουργία μιας κατάστασης εγγυημένη σταθερότητα από την διαρκή σύγκρουση μεταξύ κρατών, από τα οποία κανένα δεν δύναται να ηγεμονεύσει της κατάστασης.  Η σχέση ανάμεσα στην Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ιράν και Ισραήλ σίγουρα πηγαίνει προς αυτή την κατεύθυνση. Καμία από αυτές τις δυνάμεις δεν είναι πλέον σε θέση να ενεργήσει σαν προνομιακός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών και να δημιουργήσει μια ιεραρχία εντολής εξουσίας στην περιοχή.   Την ίδια στιγμή, οι ρώσοι προσπαθούν, με μιαν σχετική δεξιοτεχνία και εξυπνάδα, να εκμεταλλευτούν αυτή την κατάσταση για να αντιμετωπίσουν την εσωτερική οικονομική και κοινωνική κρίση. Ο ρόλος που ανέλαβε η Ρωσία στην περιοχή , από την μία, επιτρέπει στην χώρα να απεμπλακεί σε διεθνές επίπεδο ύστερα απ’ όσα συνέβησαν στην Ουκρανία.  Επηρεάζουν δηλαδή την πολιτική όχι μόνον στρατιωτική αλλά και διπλωματική στην περιοχή, όπως είδαμε στην σχέση με την Γαλλία του  Holland μετά τα γεγονότα στο Παρίσι. Από την άλλη, όμως, η Ρωσία είναι πάντα μια χώρα που δεν έχει μια οικονομική χρηματιστική δύναμη τέτοια ώστε να υποστηρίξει αυτό τον τύπο περιπέτειας. Ρισκάρει πολύ. Ρισκάρει να βαλτώσει όπως στο Afganistan.

Και η Τουρκία πως τοποθετείται στο μεσανατολικό σενάριο, και υπό το φως των πρόσφατων εντάσεων με την Ρωσία?

Η Turchia βρίσκεται μέσα σε αυτό το ίδιο παιχνίδι αναζήτησης ενός ρόλου στην Μέση Ανατολή. Και παίζει καλό παιχνίδι μιας και προστατεύεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες ωσάν μέλος του NATO και προστατευμένη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, από την οποίαν χρηματοδοτείται για το πρόβλημα των προσφύγων. Αυτό είναι μια παραδοξότητα έχοντας δει πως, όπως αποκαλύφθηκε τον τελευταίο καιρό, η Τουρκία χρηματοδοτεί το Isis αγοράζοντας το πετρέλαιο που αντλείται στις ζώνες που έχει κατακτήσει στρατιωτικά το Ισλαμικό Κράτος. Είμαστε σε μιαν κατάσταση από την οποίαν δεν θα βγούμε σίγουρα με τους συνεχείς βομβαρδισμούς την Συρία. Δεν βλέπω διέξοδο, εκτός εκείνης του να εφεύρουμε μια μορφή να είμαστε μέσα και ενάντια σε αυτό τον πόλεμο και αυτή την κρίση.

Επιστρέφουμε έτσι στην προηγούμενη ερώτηση: πως θα αντιτεθούμε στον πόλεμο?

Ξεκινώντας ξανά μορφές σύγκρουσης και ανταγωνισμού επικεντρωμένου σε τόπους όπου η τρομοκρατία έχει μεγαλύτερο περιθώριο μανούβρας: τις μητροπόλεις, τις περιφέρειες, τα προάστια. Μην ξεχνάμε πως αυτό το μίσος, αυτή η βία που χαρακτηρίζει τα κινήματα των τζιχαντιστών είναι και κόρη επίσης μορφών ανακατανομής, ενσωμάτωσης και welfare που ήρθαν να εκλείψουν τα τελευταία είκοσι χρόνια. Είναι εκπληκτικό να βλέπουμε πως μέσα στα τελευταία χρόνια κι όχι μόνο στο Ισλαμικό Κράτος, σκέφτομαι για παράδειγμα την Algeria, ο τζιχαντισμός επικεντρώθηκε στο χτίσιμο κοινωνικών υποδομών, αλληλοβοήθειας που τον ενδυνάμωσαν αφάνταστα. Κι αυτό ενώ ακριβώς εδώ στην Ευρώπη το κεφάλαιο και οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές στόχευσαν στην καταστροφή των αναδιανεμητικών συστημάτων. Συμφωνώ αρκετά με εκείνους που λεν πως ένας εξεγερμένος περισσότερο, ένας ανατρεπτικός περισσότερο ισοδυναμεί με δέκα τρομοκράτες λιγότερους. Με την έννοια πως λείπει σήμερα ένας επαναπροσδιορισμός και μια ενεργοποίηση μορφών διαμαρτυρίας εκεί όπου ζούμε και όπου στερούμαστε μέλλοντος, ελπίδων για την διαδρομή μας στην ζωή, για την ευχαρίστηση, την ευτυχία, την απόλαυση.  Το να ζεις έχει καταντήσει κουραστικό, επώδυνο. Και ο τζιχαντισμός δίνει, με αυτή την έννοια, μια απάντηση. Είναι μια απάντηση τρελή, τρομερή, παραληρηματική, αλλά είναι μια απάντηση που έχει να κάνει με το χτίσιμο αλληλεγγύης και κοινωνικών σχέσεων, αυτό που μας λείπει.  Είναι ποτέ δυνατόν να μην αντιλαμβανόμαστε πως δείκτες νεανικής ανεργίας ύψους  40-45% είναι φυτώριο επικινδυνότατο? Δεν μου φαίνεται να έχουμε μεγάλη όρεξη να αντιμετωπίσουμε πραγματικά την κατάσταση έξω απ’ την δημιουργία μορφών εργασίας που να δίδουν την δυνατότητα μεγαλύτερης θολερότητας σε σχέση με το μέλλον και μεγαλύτερη ανασφάλεια.

Ένα τελευταίο θέμα που θα θέλαμε να σου θέσουμε βρίσκεται πέρα από το θέμα που συνδέεται στενά με τον πόλεμο αλλά όχι με εκείνο της κρίσης. Μιλούν για επανεκκίνηση, είναι ένα  refrain που τρέχει ήδη πολύ. Ποια είναι όμως η πραγματικότητα?

Υπάρχει κάποιο δεδομένο που μου έκανε μεγάλη εντύπωση και που επιβεβαιώνει την άποψη της αδυναμίας εξόδου από την κρίση στο προσεχές μέλλον. Είναι ένα δεδομένο που έχει να κάνει με τις νομισματικές πολιτικές: μάθαμε πρόσφατα πως το 80% της ρευστότητας που δημιουργήθηκε και διοχετεύτηκε στους χρηματοδοτικούς  κύκλους μέσα από το quantitative easing (που ελαττώνει το επιτόκιο για τις τράπεζες καθιστώντας τες πιο ευέλικτες στην προοπτική να απελευθερώσουν τις πιστώσεις και τα δάνεια σε επιχειρήσεις και οικογένειες) εναποτίθεται στην Φρανκφούρτη, στην Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα, viene depositata a Francoforte, alla Banca Centrale Europea, όπου οι τράπεζες που τοποθετούν εκεί το χρήμα πρέπει επίσης να πληρώσουν ένα αρνητικό επιτόκιο της τάξης του 0,2%. Με αυτό τον τρόπο, η ρευστότητα που διοχετεύεται για την επαναδρομολόγηση της πίστωσης οπότε και της οικονομίας, παρακρατείται σε στοκ, αποστειρωμένη. Το όχι δίχως σημασία αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι πως τα κανάλια διαμεσολάβησης για την διαβίβαση σε οικογένειες και επιχειρήσεις αυτής της ρευστότητας, που είναι οι τράπεζες, δεν λειτουργούν διότι η ρευστότητα επιστρέφει ακριβώς εκεί απ’ όπου είχε ξεκινήσει, στο σημείο της ενσωμάτωσής της στο οικονομικό-χρηματιστικό κύκλωμα.  Και εάν η ρευστότητα δεν χρησιμοποιείται για να παρέχει πίστωση σημαίνει πως, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, δεν υπάρχουν συγκεκριμένες προοπτικές πως οι ενέσεις ρευστότητας μπορούν να δημιουργήσουν με συγκεκριμένο τρόπο επανεκκίνηση της οικονομίας.   Είναι αυτό ένα δεδομένο που με κάνει να παντρεύομαι την ιδέα εκείνου που ονομάσαμε  quantitative easing for the people, μια πολιτική δηλαδή νομισματική που αντί να δίνει ενέσεις ρευστότητας μέσα από το τραπεζικό σύστημα, που όπως μόλις είπα δεν μοιάζει να λειτουργεί, να μοιράσει ρευστότητα απευθείας στους ευρωπαίους πολίτες. Περί αυτού μιλά επίσης και η εφημερίδα  “Il sole 24 ore”; ο Guido Tabellini, για παράδειγμα, έγραφε πρόσφατα πως θα μπορούσε να είναι μια προοπτική εξόδου από αυτή την κατάσταση καθολικής στασιμότητας. Αυτή η προοπτική, ή καλύτερα αυτή η πρόταση ήδη έγινε αντικείμενο μιας εκστρατείας που αρχίζει να κινείται στην Ευρώπη και σηκώνει κεφάλι, αν και στην Ιταλία δεν αναφέρεται πολύ.  Είναι για παράδειγμα μέρος του προγράμματος του ηγέτη των εργατικών Jeremy Corbyn. Είναι μια πρόταση που θέτει το πρόβλημα της διανομής  εισοδήματος διαμέσου εκείνων των μηχανισμών που γνωρίσαμε αυτά τα χρόνια σαν νομισματικές πολιτικές μη συμβατικές που θα έπρεπε όμως να στοχεύσουν να διανέμουν εισόδημα συγκεκριμένα και άμεσα, απευθείας, γενόμενες αντικείμενο μιας νέας κοινωνικής σύμβασης.

 

Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Commonware

Dentro e contro la normalità della guerra. Intervista a Christian Marazzi- di Antonio Alia e Anna Curcio

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Μέσα και ενάντια στην κανονικότητα του πολέμου. Συνέντευξη Dentro e contro la normalità della guerra. Intervista a Christian Marazzi- di Antonio Alia e Anna Curcio

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s