σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

Μιζέρια της αυτοδιαχείρισης και αυτοδιαχείριση της μιζέριας – Miseria dell’autogestione e autogestione della miseria

Τρίτη 5 Ιανουαρίου 2016

Miseria dell’autogestione e autogestione della miseria

Αυτοδιαχείριση, παγίδα για ανόητους?
– Η αυτοδιαχείριση της παραγωγής εμπορευμάτων σαν λογική αδυνατότητα –
του Clément Homs

Μπορούμε να πούμε δυο λόγια σχετικά με την αποτυχία της αυτοδιαχειριστικής προοπτικής. Εκείνο σύμφωνα με το οποίο η αιτία της αποτυχίας αφορά τις ιστορικές συνθήκες, κι εκείνο κατά το οποίο είναι οι αυτοδιαχειριστικές ιδέες οι ίδιες που έχουν δείξει την ανικανότητάς τους να αντιληφθούν πραγματικά εκείνο που βρίσκεται στην βάση της καπιταλιστικής κοινωνίας. Κι επάνω σε αυτή την δεύτερη άποψη είναι που, κι ας είναι σύντομος ο τρόπος, εδώ θα επικεντρωθούμε. [*1]

Η αποτυχία της αυτοδιαχειριστικής εμπειρίας στην διάρκεια του 20ου αιώνα και σε αυτό το ξεκίνημα του 21° (ειδικότερα, στην Argentina με το κίνημα των piqueteros), μας κάνει να ανατρέξουμε σε μιαν αποτυχία ακόμη βαθύτερη, εκείνη της στρατηγικής των εργατικών οργανώσεων που αρχίζοντας από τον 19° αιώνα βασίζονται στην αρχή πως η Εργασία αντιτίθεται στο Κεφάλαιο. Πράγμα που μας φέρνει να υπογραμμίσουμε την θεωρητική ανικανότητα, που είναι κοινή στον παραδοσιακό μαρξισμό και στις αρκετές τάσεις της αναρχίας, να αντιληφθούν ποιος πραγματικά είναι ο πυρήνας των κατηγορικών κοινωνικών μορφών του καπιταλισμού και της δυναμικής του μορφής.

Δεδομένο είναι πως η αυτοδιαχειριστική σκέψη πάντα κουβέντιαζε μοναχά γύρω από την συλλογική διαχείριση των μέσων παραγωγής και την διανομή των μισθών («εργαζόμαστε και πληρώνουμε»), που σημαίνει πως επικεντρώθηκε μονάχα στην αναδιανομή των αιώνιων καπιταλιστικών κοινωνικών κατηγοριών (εργασία, αξία, χρήμα και εμπόρευμα). Το επίκεντρο μιας τέτοιας συλλογιστικής συνίσταται στην προώθηση του ρόλου της δημοκρατίας στο εσωτερικό των εταιρειών μέσα στις οποίες στο τέλος παραμένουν οικονομικοί φορείς που πρέπει να παράξουν ακόμη εμπορεύματα μέσα στα οποία κρυσταλλώνεται η αξία. H αυτοδιαχειριστική πρακτική με αυτό τον τρόπο παραμένει αιχμάλωτη μιας νομιμοποίησης των καπιταλιστικών μορφών παραγωγής, λες και αυτές είναι κάτι που προέρχεται από την φύση, [αν θέλετε να το πούμε αλλιώς: τις πολιτογραφούν, τις δίνουν ιθαγένεια!], αυτών των τεσσάρων ιπποτών της καπιταλιστικής αποκάλυψης – εργασία, αξία, χρήμα και εμπόρευμα -, και συνεπώς, απαραίτητα, δεν μπορεί να αντιπροσωπεύει άλλο από μια αξίωση «εναλλακτική» που παραμένει εντοιχισμένη σε έναν δρόμο πλακόστρωτο από την αναπτυξιακή διαδικασία.

Ως εκ τούτου, η εργασία δεν είναι εκείνη η δραστηριότητα του ανθρώπου διαμέσου της οποίας, όπως πολύ συχνά γίνεται πιστευτό, αυτός ψάχνει να αναπαραχθεί , αλλά είναι εκείνη η συγκεκριμένη δραστηριότητα που έχει αγιοποιηθεί της παραγωγής εμπορευμάτων. Σαν τέτοια, είναι μια δραστηριότητα ειδικώς καπιταλιστική που έχει αναδυθεί στην διάρκεια των τριών τελευταίων αιώνων.  Κάθε εργασία έχει έναν διπλό χαρακτήρα, θέλουμε δηλαδή να πούμε δυο πρόσωπα που υπάρχουν πάντοτε μαζί, και ποτέ ξεχωριστά. Μια φάτσα συγκεκριμένη, μέσα στην οποίαν η εργασία είναι μια δραστηριότητα που μετατρέπει ένα υλικό σε  «κάτι χρήσιμο» – και είναι μοναχά αυτή η διάσταση που γίνεται αντικείμενο του εργατικού ελέγχου σε μιαν αυτοδιαχειριζόμενη επιχείρηση. Μια φάτσα, ένα πρόσωπο τέλος πάντων αφηρημένο, το οποίο αντιστοιχεί στον ρόλο της εργασίας στην καπιταλιστική κοινωνία, με την έννοια πως υπηρετεί, δομικά, και χρησιμοποιείται σαν κοινωνικός σύνδεσμος για τα άτομα τα οποία συσχετίζονται το ένα με το άλλο διαμέσου μιας ποσότητας εργασίας που επιτρέπει σε αυτά να λαμβάνουν ένα ποσό σε χρήμα, κλπ….. Αυτό το αφηρημένο πρόσωπο της εργασίας – ανεξάρτητα από εκείνο που μπορεί να αποφασιστεί μέσα σε μιαν εταιρεία αυτοδιαχειριζόμενη – διαμεσολαβεί μια νέα μορφή κοινωνικής αλληλεξάρτησης, μια μορφή κοινωνικής σύνθεσης ιδιαιτέρως καπιταλιστικής. Μιλάμε εδώ περί  «αφηρημένης εργασίας», αφού είναι δεδομένο πως ξεκινώντας από αυτόν τον χαρακτήρα κοινωνικής διαμεσολάβησης  που η εργασία γίνεται η αφαίρεση του συγκεκριμένου της προσώπου [*2].

Τώρα, αυτή η λειτουργία κοινωνικής διαμεσολάβησης κάθε εργασίας κάνει έτσι ώστε το υποκείμενο που την εκτελεί [*3] να είναι, και την ίδια στιγμή δεν είναι, η θέσις εργασίας του. Καθώς η εργασία που αυτό επιτελεί το επιστρέφει, διαμέσου του ρόλου κοινωνικής διαμεσολάβησης του συνόλου της εργασίας,  στην συνολική κοινωνικότητα που με αυτό τον τρόπο καθορίζεται, πολύ πέρα από εκείνο που στον τόπο της εργασίας μπορούν να αποφασίσουν τα αφεντικά, η διαχείριση, η θέληση αυτοδιάθεσης ή τα βιοτεχνικά ιδανικά του »ελέγχου» της δραστηριότητάς του.

Η εργασία που κοινωνικοποιεί τα άτομα και τα θέτει σε σχέση τα μεν με τα δε αποτελεί επίσης το αφηρημένο της πρόσωπο, μια μορφή κοινωνικού πλούτου ενδογενή σε αυτή την ενιαία μορφή καπιταλιστικής ζωής, έναν πλούτο που δεν είναι αισθητός αλλά μάλλον αφηρημένος, όχι παρατηρήσιμος εμπειρικά ούτε μετρήσιμος, η αξία, που φαινομενικά εκπροσωπείται σε ένα αμιγές ποσό χρήματος. Τα εμπορεύματα, ωσάν αποτέλεσμα μιας τέτοιας εργασίας, δεν αντιμετωπίζονται κοινωνικά σαν απλά αγαθά και δεν έχουν, με κανέναν τρόπο, σαν σκοπό την ικανοποίηση των αναγκών. Είναι μάλλον ένα είδος απαραίτητου κακού (υποστήριξης) για τέτοιον αφηρημένο καπιταλιστικό πλούτο, ο οποίος για να υπάρχει πρέπει να περάσει διαμέσου αυτών των υλικών δεξαμενών μέσα στους οποίους η αξία κρυσταλλώνεται σε παροδική μανιέρα. Σίγουρα, αυτή η υλική ευαίσθητη δεξαμενή θα έχει αρχικά την πραγματικότητα να είναι το δοχείο της  «ζελατίνας της αφηρημένης εργασίας» (Marx), με άλλα λόγια ένα σύμπλεγμα αξίας και υπεραξίας, που προσωρινά εγκαταστάθηκε στο εμπόρευμα, για να αναδυθεί καλύτερα υπό άλλη μορφή, την μορφή-χρήμα.

To συγκεκριμένο πρόσωπο της εργασίας (είτε πριονίζονται σανίδες στην ad Ambiances Bois στο οροπέδιο της  Millevaches, είτε φτιάχνεται ένα ζευγάρι jeans στην Lifeng Textile σε ένα προάστιο του Canton) θα υπάρχει πάντα μόνο σαν στήριξη της αφηρημένης πλευράς της εργασίας. Το πέρασμα στον εργατικό έλεγχο της διαδικασίας παραγωγής δεν εμποδίζει με κανέναν τρόπο στο νέο πρόσωπο, τώρα  «αυτοδιαχειριζόμενο», της συγκεκριμένης εργασίας να είναι μονάχα η απλή υποστήριξη της ταυτολογικής λογικής της αφηρημένης εργασίας.  Είναι πάντα η αφηρημένη εργασία (ένα από τα δυο πρόσωπα της εργασίας) που προσλαμβάνει διαφορετικές μορφές στην διάρκεια των κύκλων του κεφαλαίου, περνώντας από την ζωντανή εργασία στην αποκρυστάλλωσή της στο εμπόρευμα ωσάν μορφή-αξία, περνώντας στην συνέχεια στην μορφή-χρήμα  όταν αυτό το εμπόρευμα θα πωληθεί στην αγορά, για να επιστρέψει στην συνέχεια στην κεφάλαιο-χρήμα στο τέλος της αλυσίδας και στην συνέχεια να επανεπενδυθεί  στο εσωτερικό ενός νέου κύκλου περιστροφής του κεφαλαίου, διευρύνοντας την βάση της ζωντανής εργασίας που χρησιμοποιείται.

Το κεφάλαιο δεν είναι με τίποτα το αντίθετο της εργασίας, αλλά η συσσωρευμένη μορφή της; η ζωντανή εργασία και η νεκρή εργασία δεν είναι καθόλου δυο ανταγωνιστικές οντότητες, αλλά είναι δυο διαφορετικές «καταστάσεις συσσωμάτωσης» της ίδιας ουσίας της εργασίας. Για όσο διάστημα η εργασία θα αποτελεί την κοινωνική σχέση διαμέσου της οποίας συσχετιζόμαστε οι μεν με τους  δε – ανεξαρτήτως του γεγονότος πως η διαχείριση είναι των αφεντικών, των μαστόρων ή αυτοδιαχειριζόμενη – κάθε άτομο που εργάζεται θα είναι πάντα μια μονάδα τέτοιας αφηρημένης εργασίας απ’ όπου θα πρέπει να αποσπαστεί το μέγιστο (αυτό που ο Marx θα ονομάσει την εκμετάλλευση της υπεραξίας). Αυτό που αποτελεί την ουσία του κεφαλαίου δεν είναι το γεγονός πως το εργοστάσιο δεν βρίσκεται κάτω από τον εργατικό έλεγχο, όπως πιστεύει ο παραδοσιακός μαρξισμός, αλλά το γεγονός πως η δουλειά, στην διπλή της φύση (αφηρημένη και συγκεκριμένη) συνεχίζει να υπάρχει κοινωνικά. Σε αυτή την μεταφορική διαδικασία  – κατά την οποίαν η συσσώρευση της υπεραξίας είναι την ίδια στιγμή αποτέλεσμα και προϋπόθεση – τα άτομα και οι τάξεις δεν είναι άλλο από υπάλληλοι, αξιωματούχοι (τα στηρίγματα) αυτής της φετιχιστικής λογικής.

Οι καπιταλιστές ασκούν την εξουσία όχι σαν «πολιτικοί ή θεοκρατικοί κύριοι», μα διότι «προσωποποιούν την εργασία εμπρός στην εργασία» (Marx), αυτοί είναι οι «αξιωματούχοι του κεφαλαίου», μια «élite λειτουργίας» (Kurz) του φετιχιστικού συστήματος του εμπορεύματος, που δεν κυριαρχεί επ’ αυτού, αλλά αποτελεί την τάξη που αντλεί από αυτό κέρδος. Δεν είναι ποτέ η συγκεκριμένη κατανάλωση εργασία που αποκρυσταλλώνεται στην μορφή αξία ενός εμπορεύματος. Εξ αιτίας του χαρακτήρα του κοινωνικής διαμεσολάβησης,  είναι το standard της κοινωνικά μέσης παραγωγικότητας που προσδιορίζει  – έξω από την ιδιαιτερότητα εργασία και έξω από κάθε πιθανότητα αυτοδιαχείρισης των καθηκόντων μέσα σε έναν συγκεκριμένο συνεταιρισμό -την ποσότητα της αποκρυσταλλωμένης αξίας μέσα στο «εμπόρευμα που έχει παραχθεί σε καθεστώς αυτοδιαχείρισης».

Σε μιαν επιχείρηση αυτοδιαχειριζόμενη, οι εξωτερικές διατάξεις που εκδίδονται από την διπλή φύση της εργασίας – το κοινωνικό standard παραγωγικότητας και τότε η κοινωνική ολότητα η οποία συγκροτείται από την διαμεσολάβηση που με την σειρά της συνιστά αυτό που είναι η εργασία – έχουν αναδρομική ισχύ επάνω στους εργάτες που πρέπει να αποφασίσουν δημοκρατικά, εάν θέλουν να επιζήσουν επί της αγοράς μιας και είναι οικονομικές οντότητες, να αυτό- εκμεταλλευτούν , να αυτό-αντικατασταθούν με μηχανές ή να αυτό-απολυθούν [*4], μέσα στην αυτοδιαχειριστική χαρά δια ανατάσεως χειρών. Κάτω από τον δικό τους  «έλεγχο», οι εργάτες θα είναι αυτοί οι ίδιοι οι δικοι τους «αξιωματούχοι του κεφαλαίου». Και η αυτό-εκμετάλλευση δίχως αφεντικά δεν είναι καθόλου καλύτερη από την κανονική εκμετάλλευση.

Δίχως να πρέπει εδώ να θυμίσουμε τις δραματικές εμπειρίες αυτών των τελευταίων χρόνων στην Argentina, στην διάρκεια του 20° αιώνα είδαμε να αναδύονται ξανά στις αυτοδιαχειριστικές εμπειρίες οι ίδιες υποχρεωτικές διαδρομές, όπως στα αυτοδιαχειριζόμενα εργοστάσια της επαναστατικής Ισπανίας του  1936-37 όπου η μορφή-χρήμα εμφανίστηκε ξανά υπό μορφήν των «αγαθών της εργασίας» μιας και η εργασία σαν τέτοια δεν είχε ξεπεραστεί [*5]. Μα σε μια σκάλα μικρότερη, οι αναμνήσεις των εργατών της γαλλικής LIP, στις συνεντεύξεις τους, δείχνουν ξεκάθαρα την πικρία και το τέλος του αυτοδιαχειριστικού μύθου [*6]. Εκείνο που τώρα εμείς πρέπει να αποδώσουμε στην επανάσταση, είναι μια νέα ποιότητα, θέτοντας σε πράξη, εφαρμόζοντας δηλαδή την  «κατηγορηματική και οντολογική ρήξη» (Kurz): όχι πλέον ελευθερώνοντας την εργασία απ’ το κεφάλαιο, αλλά ελευθερώνοντας εμάς από την εργασία σαν τέτοια, να θέσουμε τέλος δηλαδή σε κάθε πιθανή μορφή οικονομίας.

Clément Homs – Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό  rivista L’An02 – Mάϊος 2015 –

σημειώσεις NOTE:

[*1] – Eν προκειμένω, στο σάϊτ,  «infokiosque», για να εμβαθύνετε μπορείτε να διαβάσετε την μπροσούρα »Ενάντια στον αυτοδιαχειριστικό μύθο»  «Contro il mito autogestionario»

[*2] – Moishe Postone, Tempo, lavoro e dominio sociale, Χρόνος, εργασία και κοινωνική κυριαρχία. Μια επανερμηνεία της κριτικής θεωρίας του Marx.

[*3] – Λίγο ενδιαφέρει εδώ εάν το συγκεκριμένο πρόσωπο αυτής της εργασίας διοικείται με τρόπο που αποφασίζουν τα αφεντικά ή είναι αυτοδιαχειριζόμενο, ή ακόμη και εάν μιλάμε για έναν luddista του 19° αιώνα ή για έναν μικρό γεωργό του 21° αιώνα που αντιτίθεται στην χρήση των microchip.

[*4] – Όλα αυτά έχουν άριστα εκφραστεί στο βιβλίο του Michel Lulek, «Ambiance Bois, l’aventure d’un collectif autogéré», Repas, 2003, που μιλά σχετικά με το πότε η «Ambiance Bois» χρειάστηκε να απολύσει.

[*5] – Michael Seidman, «Ouvriers contre le travail. Paris et Barcelone pendant les Fronts populaires«; Myrtille Gonzalbo, « L’anticapitalisme des anarchistes et des anarcho-syndicalistes espagnols des années trente », in Sortir de l’économie, n°4, 2012.

[*6] –  Joëlle Beurier, « La mémoire Lip ou la fin du mythe autogestionnaire ? », in Frank Georgi (dir.), L’autogestion, la dernière utopie, Presses de la Sorbonne, 2003, pp. 451-465.

πηγή: Critique de la valeur-dissociation. Repenser une théorie critique du capitalisme

addì 17:40:00

Reazioni: τι θυμήθηκα τώρα! δεν ξέρω γιατί : This is England – The Clash

 

Advertisements

2 thoughts on “Μιζέρια της αυτοδιαχείρισης και αυτοδιαχείριση της μιζέριας – Miseria dell’autogestione e autogestione della miseria

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s