ανατρεπτική τέχνη, arte ribelle

Εμείς θύματα της ιστορίας είμαστε όλοι μια οικογένεια – Noi vittime della storia siamo tutti una famiglia

Noi vittime della storia siamo tutti una famiglia

Desaparecidos

η Raquel Robles ήταν κάτι περισσότερο από τεσσάρων χρονών, όταν, μιαν ημέρα του απρίλη, στο σπίτι παρουσιάστηκαν οι στρατιωτικοί. Οι οπλισμένοι άνδρες πήραν μαζί τους τον μπαμπά και την μαμά της. η Raquel δεν τους ξαναείδε από τότες. σήμερα η Robles, κόρη δυο αργεντινών desaparecidos  (δυο από τους τριάντα χιλιάδες, νέων ή λιγότερο, που τους δολοφόνησαν στα κρυφά και δίχως τα κορμιά τους να έχουν μια αξιοπρεπή ταφή, ανθρώπινα) είναι 45 χρόνων, συγγραφέας και γυναίκα στρατευμένη στην πολιτική, μα και καθηγήτρια, ειδικευμένη στην δουλειά με νέους που έχουν σοβαρά προβλήματα. Την υπόθεσή της θέλησε να την διηγηθεί σε ένα μυθιστόρημα: »Μικροί μαχητές», Piccoli combattenti, που δημοσιεύτηκε τώρα από τον οίκο Guanda (μετάφραση της Iaia Caputo, σελ. 160, euro 15).

Η prosa της Robles είναι στεγνή και ακριβής. Οι λέξεις δεν είναι ποτέ υπερβολικές ούτε χρησιμοποιούνται για να προκαλέσουν τον αναγνώστη να χύσει ένα εύκολο δάκρυ. οι Μικροί μαχητές είναι ένα μυθιστόρημα που δικαίως μπορεί να εισέλθει στην φλέβα της μεγάλης λογοτεχνίας, εκείνης της αφήγησης και της μυθοπλασίας που απορρίπτει το περιττό για να ομιλήσει για το ουσιώδες: αγάπη, φόβος, θάνατος, ταυτότητα, ευμεταβλητότητα της μνήμης. Και μέσα στις σελίδες, εκτός απ’ την υπόθεση μιας μικρούλας που μεγαλώνει στο σπίτι των θείων, με δυο γιαγιάδες και ένα αδελφάκι 18 μηνών μικρότερο από αυτήν, επιστρέφει πολλές φορές η αναφορά στο ghetto της Βαρσοβίας, στους εξεγερμένους της εβραϊκής συνοικίας, στην Irena Sendler, μια γυναίκα που έσωσε 2.500 μωρά εβραίων και που βασανίστηκε τρομακτικά από τους ναζιστές (της έσπασαν τα χέρια και τα πόδια): περίπου για να υπογραμμίσει πόσο η περίπτωση των desaparecidos ομοιάζει (το είχαν ήδη νιώσει συγγραφείς όπως οι Nathan Englander και Elsa Osorio) στην μηχανισμό που στην Ευρώπη οδήγησε στην Shoah. Της πήραμε συνέντευξη.

Πόση αυτοβιογραφία υπάρχει στο μυθιστόρημά σου?

«Εάν για αυτοβιογραφία εννοείται την ακριβή ένταξη στα γεγονότα, θα απογοητευτείτε. Υπάρχουν πολλές αναμνήσεις, αλλά άφησα να εργαστεί η φαντασία μου. Θέλησα να μιλήσω για τα συναισθήματα, τις συγκινήσεις; όχι να είμαι πιστή στα γεγονότα».

Λέτε πως η μνήμη είναι φρούτο της φαντασίας μας και πως το παρελθόν όπως το βλέπουμε είναι σε μεγάλο μέρος επέκταση των επιθυμιών μας?

«Εμείς, και όταν λέω εμείς, εννοώ τον κόσμο που υπέφερε, καλούμαστε να θυμηθούμε. Κι όταν χρησιμοποιούμε την λέξη θυμάμαι σκεφτόμαστε ενστικτωδώς σε μιαν μνήμη στέρεη που μπορεί να ανευρεθεί και να αναπαραχθεί. Μα είναι μια λανθασμένη ιδέα. Η μνήμη αντιθέτως είναι η ανάμνηση των διαθέσεων, της ατμόσφαιρας».

Το δικό σας είναι ένα βιβλίο που πραγματεύεται την απουσία. Απουσία των γονιών, έλλειψη στοργής. Τι είναι η μνήμη όταν έχουμε να κάνουμε με την έλλειψη?

«Όταν ζεις μέσα στην έλλειψη βασανίζεσαι με την αναζήτηση της αλήθειας, σου γίνεται έμμονη ιδέα, διότι έχεις την συνεχή υποψία πως όλο εκείνο που θυμάσαι το επινόησες. Όμως, αν σκεφτείς καλύτερα και αυτοί που είχαν τους γονείς τους μέχρι προχωρημένη ηλικία, δεν μπορούν να θυμούνται τα πάντα γι αυτούς. Εγώ, την μητέρα και τον πατέρα μου τους έχασα πολύ νωρίς και με άγριο τρόπο. Μα σε κάποιο σημείο κατάλαβα πως έπρεπε να απελευθερωθώ από αυτό μου το βάσανο.  Και όταν ελευθερώθηκα, κατάλαβα και ένιωσα πως μπορούσα να γράψω αυτό το βιβλίο. Και με την ευκαιρία: θα ήθελα να προσθέσω κάτι επάνω στον Primo Levi».

Θέλετε να μιλήσετε για της αξία της μαρτυρίας? Διότι ο Primo Levi ήταν ένας μάρτυρας τόσο αξιόπιστος γιατί πρωτ’ απ όλα ήταν ένας μεγάλος αφηγητής.

«Σύμφωνοι. Όμως είχε εμμονή με την μνήμη, διότι φοβόταν πως δεν θα γίνει πιστευτός. Και αντιθέτως η  “αντικειμενική αλήθεια” είναι υλικό εγκληματολογικό όχι της λογοτεχνίας ».

Θέλετε να πείτε πως δεν σας αρέσει ο Primo Levi?

«Αντίθετα. Τον λατρεύω. Εάν αυτός είναι ένας άνθρωπος το ξαναδιαβάζω τουλάχιστον μια φορά τον χρόνο. Και κάθε φορά θα ήθελα να έχω μπροστά μου τον Levi για να μπορέσω να του πω: “Εσύ είσαι ένας τεράστιος συγγραφέας. Σε διαβάζω όχι για να βρω την αλήθεια για το Auschwitz, αλλά γιατί έγραψες πανέμορφα βιβλία, διότι είσαι ένας μαέστρος στο να περιγράφεις τα συναισθήματα. Και δεν με νοιάζει εάν οι λεπτομέρειες αντιστοιχούν με εκείνο που οι δικηγόροι και οι δικαστές θα θεωρήσουν την αλήθεια”».

Μιλήσαμε για την απουσία. Μπορούν να αγαπηθούν γονείς απόντες, όπως ήταν οι δικοί σας?

«Ναι. Εν τω μεταξύ, δεν ήταν τελείως απόντες, έχω αναμνήσεις αυτών. Και ξέρω πως με αγαπούσαν. Ξέρετε ποιο είναι το αντίθετο της αγάπης? ».

Πείτε το εσείς.

«Δεν είναι αδιαφορία. Το αντίθετο της αγάπης είναι μια αίσθηση που νιώθουμε όταν έχουμε πειραματιστεί την αγάπη. Όταν σκέφτομαι τους θειούς μου που με μεγάλωσαν, ξέρω πως με αγαπούσαν. Μα δεν ήταν η μητρική αγάπη. Από την άλλη εγώ ήξερα τι ήταν η μητρική αγάπη διότι την ένιωσα νωρίτερα».

Δεν είστε θυμωμένη με τους γονείς σας?

Σαν εγκατέλειψαν για έναν σκοπό πολιτικό.

«Μικρή ήμουν. Μα ήξερα πως ο υπεύθυνος, ο ένοχος του θανάτου τους και συνεπώς της εγκατάλειψής μου ήταν ο Εχθρός (έτσι η συγγραφέας αποκαλεί τους στρατιωτικούς στο μυθιστόρημα Μικροί μαχητές, ndr). Υπήρξα πάντα πιο ώριμη από την ληξιαρχική ηλικία μου . Δεν είχα μια πραγματική παιδική ηλικία, ένιωθα την υποχρέωση να προσέχω τον αδελφό μου. Όμως γνώριζα πως ο πατέρας και η μητέρα μου δεν είχαν αυτοκτονήσει. Η μητέρα μου ήταν μια ποιήτρια, ο πατέρας μου ένας αγρονόμος, αγαπούσε την ζωή. Είναι ο Εχθρός που αποζητούσε τον θάνατο. Σήμερα, είμαι ευγνώμων στους γονείς μου, ήταν καλοί άνθρωποι. Στο βιβλίο μου η γιαγιά λέει: “Ο θάνατος δεν είναι σημαντικός, σημαντική είναι η αξιοπρέπεια”».

Δεν νομίζετε όμως πως και ο ηρωικός θάνατος είναι παράλογος?

«Συμφωνώ στο να απορρίπτω την ρομαντική ιδέα του θανάτου. Θα προτιμούσα ο Che Guevara να ήταν ζωντανός. Πεθαίνοντας δεν κερδίζουμε τίποτα, γινόμαστε ένα τίποτα και τα λόγια μας χρησιμεύουν μόνο για να γεμίσουν το κενό. Μα, επιμένω, οι γονείς μου δολοφονήθηκαν, δεν έψαξαν τον θάνατο».

Εσείς αναγνωρίζεσθαι με τους εξεγερμένους του ghetto της Βαρσοβίας. Γιατί ?

«Η μητρική γιαγιά μου ήταν εβραία. Από μικρή συναναστρεφόμουν μιαν εβραϊκή ένωση πολιτιστική της αριστεράς (Ikuf) και έπαιρνα μέρος στις καλοκαιρινές κατασκηνώσεις. Κάθε χρόνο γιορτάζαμε την επέτειο της εξέγερσης. Οι κομουνιστές θείοι μου, μετά, με έμαθαν πως η ιστορία δεν είναι μόνον η ιστορία της χώρας σου, μα όλων εκείνων που πολέμησαν για την ελευθερία παντού, σε κάθε πόστο και σε κάθε γωνιά. Οι ξεσηκωμένοι του ghetto είναι μέρος της οικογένειά μου».

Και σήμερα?

«ο Εχθρός είναι πάντα παρών. Σκοτώνει και αποκρύπτει τα σώματα των δολοφονημένων. Παντού στον κόσμο. Κοίτα την Ευρώπη. Οι πρόσφυγες θεωρούνται μη ανθρώπινοι. Και, έως ότου ο καπιταλισμός θα κυβερνά τον κόσμο, δεν θα πάψει αυτός ο τρόπος σκέπτεσθαι.  Η λογική του καπιταλισμού είναι εγωισμός, είναι να θεωρείς πως εγώ είμαι καλά γιατί είμαι καλύτερος από εκείνους που είναι και ζουν χειρότερα οπότε μπορώ να αδιαφορώ. Οι χειρότεροι δεν είναι οι δολοφόνοι, μα όλοι εκείνοι που δικαιολογούν τα εγκλήματα».

 

*****

IL LIBRO Το βιβλίο

Μικροί μαχητές, Piccoli combattenti, της Raquel Robles ( Guanda trad. di Iaia Caputo pagg. 160 euro 15)

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Εμείς θύματα της ιστορίας είμαστε όλοι μια οικογένεια – Noi vittime della storia siamo tutti una famiglia

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s