σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

Η εξαίρεση και ο κανόνας – L’Eccezione e la Regola

ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ 15 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2016

L’Eccezione e la Regola η εξαίρεση και ο κανόνας

Dallo Stato di diritto allo Stato di sicurezza Από το Κράτος δικαίου στο Κράτος ασφάλειας
– του Giorgio Agamben

Δεν καταλαβαίνουμε με τίποτα τον αληθινό στόχο της επέκτασης του κράτους έκτακτης ανάγκης (μέχρι τα τέλη φεβρουαρίου) στην Γαλλία, παρά μόνο εάν τον θέσουμε στο πλαίσιο μιας ριζικής μετατροπής του κρατικού μοντέλου που μας είναι οικείο. Και πριν απ’ όλα θα πρέπει να διαψεύσουμε τα λόγια εκείνων των ανεύθυνων γυναικών και ανδρών πολιτικών, σύμφωνα με τα οποία το κράτος έκτακτης ανάγκης θα ήταν μια ασπίδα για την δημοκρατία.
Οι ιστορικοί γνωρίζουν πολύ καλά πως αλήθεια είναι το αντίθετο. Το κράτος έκτακτης ανάγκης είναι ακριβώς εκείνος ο μηχανισμός διαμέσου του οποίου στην Ευρώπη εγκαταστάθηκαν απολυταρχικές εξουσίες. Με αυτό τον τρόπο, στην διάρκεια των χρόνων που προηγήθηκαν την κατάκτηση της εξουσίας από πλευράς του Hitler, οι σοσιαλδημοκρατικές κοινωνίες της  Weimar είχαν καταφύγει στο κράτος έκτακτης ανάγκης (κατάσταση εξαίρεσης, όπως το αποκαλούν οι γερμανοί), ώστε να μπορούμε να πούμε πως η Γερμανία, ήδη πριν από το 1933, είχε πάψει να είναι μια κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Η πρώτη πράξη του Hitler, αμέσως μετά τον διορισμό, ήταν εκείνη του να κηρύξει ένα καθεστώς έκτακτης ανάγκης, που ποτέ δεν ανακλήθηκε. Όταν μας εκπλήσσουν τα εγκλήματα που οι ναζιστές μπόρεσαν να διαπράξουν ατιμωρητί στην Γερμανία, ξεχνούμε πως εκείνες οι πράξεις ήταν απολύτως νόμιμες, απ’ την στιγμή που η χώρα είχε υποβληθεί στην κατάσταση εξαίρεσης και πως οι ατομικές ελευθερίες είχαν ανασταλεί.
Δεν βλέπουμε γιατί ένα παρόμοιο σενάριο δεν θα μπορούσε να επαναληφθεί στην Γαλλία: μπορούμε να φανταστούμε δίχως δυσκολία μια κυβέρνηση άκρας δεξιάς που χρησιμοποιεί για τους σκοπούς της μιαν κατάσταση εξαίρεσης στην οποίαν οι πολίτες συνήθισαν χάρη στις σοσιαλιστικές κυβερνήσεις. Σε μια χώρα όπου ζουν σε μόνιμη κατάσταση εξαίρεσης, και στην οποίαν η επιχειρήσεις της αστυνομίας αντικαθιστούν προοδευτικά το δικαστικό σύστημα, πρέπει να περιμένουμε μια γοργή επιδείνωση και μη αναστρέψιμη των δημόσιων θεσμών.

Διατηρήστε τον φόβο, Mantenere la paura

Αυτό είναι πολύ πιο αληθινό λόγω του γεγονότος πως την σήμερον ημέραν το καθεστώς έκτακτης ανάγκης εγγράφεται σε μιαν διαδικασία που βρίσκεται στο σημείο να κάνει να εξελιχθούν οι δυτικές δημοκρατίες σε κάτι που πρέπει να ορίσουμε, αμέσως από τώρα, Κράτος ασφάλειας («Security State», όπως το αποκαλούν οι αμερικάνοι πολιτικοί). Η λέξις «ασφάλεια» έχει εισέλθει τόσο πολύ στην πολιτική συζήτηση που μπορούμε να πούμε, δίχως τον κίνδυνο να λαθέψουμε, πως οι «λόγοι ασφάλειας» έχουν πάρει την θέση εκείνου που κάποτε ονομάζονταν «ragion di Stato», »λόγοι Εθνικού συμφέροντος». Ωστόσο, λείπει μια ανάλυση αυτής της νέας μορφής διακυβέρνησης. Από την στιγμή που το Κράτος ασφάλειας δεν εμπίπτει ούτε στο Κράτος δικαίου ούτε σε εκείνο που ο   Michel Foucault αποκαλούσε  «πειθαρχική κοινωνία», καθίσταται απαραίτητο να καθορίσουμε ορόσημα , στην οπτική ενός ενδεχόμενου ορισμού.
Στο μοντέλο του εγγλέζου Thomas Hobbes – που βαθιά επηρέασε την δική μας πολιτική φιλοσοφία – το συμβόλαιο που μεταβιβάζει τις εξουσίες στον μονάρχη, τον κυρίαρχο, προϋποθέτει τον αμοιβαίο φόβο και τον πόλεμο όλων εναντίον όλων: είναι το Κράτος αυτό που θέτει τέλος στον φόβο. Στο Κράτος ασφάλειας, αυτό το σχήμα αντιστρέφεται: το Κράτος θεμελιώνεται με τρόπο διαρκή επάνω στον φόβο και πρέπει να τον διατηρήσει, με κάθε κόστος, από την στιγμή που  από αυτόν έλκει την ουσιαστική του λειτουργία και την νομιμοποίηση του.

ο Foucault είχε ήδη δείξει πως – εφόσον η λέξις  «ασφάλεια» εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Γαλλία, στην πολιτική συζήτηση, με τις φυσιοκρατικές κυβερνήσεις που προηγούνται της Επανάστασης – δεν είχε γίνει αυτό για να αποτραπούν οι καταστροφές και οι λιμοί, η πείνα, αλλά για να επιτραπεί ακριβώς να συμβούν ούτως ώστε να μπορέσουν στην συνέχεια οι κυβερνήσεις να τις κατευθύνουν και να τις προσανατολίσουν με τρόπο που θεωρούσαν επικερδή γι αυτές.

Έλλειψη νομικής έννοιας, κατεύθυνσης – Mancanza di senso giuridico

Παρομοίως, η ασφάλεια για την οποίαν γίνεται λόγος σήμερα δεν είναι καθόλου προσανατολισμένη στην πρόληψη των δράσεων τρομοκρατίας  (πράγμα που είναι άλλο τόσο ακραία δύσκολο, αν όχι αδύνατο, μιας και τα μέτρα ασφαλείας γίνονται αποτελεσματικά μόνον μετά την επίθεση, διότι είναι δεδομένο πως η τρομοκρατία είναι, εξ ορισμού, μια σειρά επιθέσεων εκεί και όταν δεν τα περιμένεις, ξαφνικών επιθέσεων, γεγονός απρόβλεπτο) αλλά μάλλον στοχεύει να ορίσει μιαν νέα σχέση με τα πρόσωπα, δηλαδή έναν γενικευμένο και απεριόριστο  έλεγχο – από εδώ η ιδιαίτερη επιμονή στα εργαλεία και τα μέτρα που επιτρέπουν τον ολοκληρωτικό έλεγχο σε δεδομένα πληροφορίας και στις επικοινωνίες των πολιτών, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής και πλήρους αφαίρεσης του περιεχομένου των υπολογιστών.
Ο πρώτος κίνδυνος μπροστά στον οποίον βρισκόμαστε, είναι η εκτροπή προς μια δημιουργία συστημικής σχέσης μεταξύ τρομοκρατίας και Κράτους ασφαλείας: εάν το Κράτος έχει ανάγκη του φόβου για να νομιμοποιηθεί, τότε χρειάζεται, οριακά, να παράξει τον τρόμο ή, τουλάχιστον, να μην εμποδίσει αυτός να παραχθεί. Παρακολουθούμε έτσι το γεγονός πως οι χώρες ακολουθούν μιαν εξωτερική πολιτική που τροφοδοτεί την τρομοκρατία που θέλει να καταπολεμήσει στο εσωτερικό, και διατηρούν σχέσεις φιλικές ή μάλιστα πωλούν μέχρι και τα όπλα σε Κράτη τα οποία όλοι γνωρίζουν πως χρηματοδοτούν τις τρομοκρατικές οργανώσεις.
Ένα δεύτερο σημείο που είναι σημαντικό να γνωρίζουμε, αφορά την αλλαγή του πολιτικού καθεστώτος των πολιτών και του λαού, που θεωρούνταν πως ήταν ο δικαιούχος της κυριαρχίας, ο κάτοχός της. Στο Κράτος ασφάλειας, παρακολουθούμε το γεγονός πως παράγεται μια ασταμάτητη τάση με εκείνην που θα μπορούσαμε απόλυτα να ονομάσουμε μια προοδευτική αποπολιτικοποίηση των πολιτών, των οποίων η συμμετοχή στην πολιτική ζωή μειώθηκε και έχει καταντήσει να υπάρχει μόνον στις εκλογικές δημοσκοπήσεις. Αυτή η τάση αποκαλύπτεται ακόμη πιο ανησυχητική εάν λάβουμε υπ όψιν μας πως είχε θεωρητικοποιηθεί από τους ναζιστές νομικούς, που προσδιόριζαν τον λαό σαν ένα στοιχείο ουσιαστικά απολιτικό στο οποίο το Κράτος πρέπει να εξασφαλίσει προστασία και ανάπτυξη.
Τώρα, σύμφωνα με κάτι τέτοιους νομικούς, υπήρχε μόνον ένας τρόπος για να καταστεί πολιτικό αυτό το απολιτικό στοιχείο: μέσα από την ισότητα που δίδεται από την γέννηση και την ράτσα, που τον ξεχώριζε από τον ξένο και απ’ τον εχθρό. Εδώ, δεν πρέπει να συγχέουμε το ναζιστικό Κράτος με το σύγχρονο Κράτος ασφάλειας: πρέπει όμως να καταλάβουμε πως εάν αποπολιτικοποιούνται οι πολίτες, αυτοί δεν μπορούν να βγουν απ’ την παθητικότητά τους παρά μόνο διαμέσου της κινητοποίησης ξεκινώντας από τον φόβο ενός ξένου εχθρού που δεν είναι για αυτούς μονάχα εξωτερικός (αυτό υπήρξαν οι εβραίοι στην Γερμανία, αυτό είναι οι μουσουλμάνοι στην σημερινή Γαλλία).

Αβεβαιότητα και τρόμος  Incertezza e terrore
Είναι μέσα σε αυτό το πλαίσιο που πρέπει να εξετάσουμε τον ολέθριο σχεδιασμό διαγραφής της εθνικότητας για του πολίτες που έχουν διπλή, που θυμίζει τον φασιστικό νόμο του 1926 για την απεθνικοποίηση των «πολιτών ανάξιων της ιταλικής ιθαγένειας»  και τους ναζιστικούς νόμους για την κατάργηση της εθνικότητας των εβραίων.
Ένα τρίτο σημείο, του οποίου δεν πρέπει να υποβαθμίζουμε την σημασία, είναι η ριζική μετατροπή των κριτηρίων που καθορίζουν την αλήθεια και την σιγουριά στην δημόσια σφαίρα.  Αυτό που πριν απ’ όλα εντυπωσιάζει έναν προσεκτικό παρατηρητή, σχετικά με τις ανακοινώσεις που αφορούν πράξεις τρομοκρατίας,  είναι η απόλυτη παραίτηση από τη δυνατότητα να οριστεί μια βεβαιότητα δικαίου.
Εάν σε ένα Κράτος δικαίου είναι σίγουρο και φυσικό πως ένα έγκλημα μπορεί να πιστοποιηθεί μόνο διαμέσου μιας δικαστικής έρευνας, κάτω απ’ το παράδειγμα της ασφάλειας πρέπει να ικανοποιηθούμε με αυτά που λέγει η αστυνομία και τα Μέσα που εξαρτώνται από αυτήν, που σημαίνει, δυο πηγές που πάντοτε θεωρούνταν αναξιόπιστες. Από εδώ προέρχεται η απίστευτη πλημμυρίδα προφανών αντιθέσεων στις επίσημες αναπαραστάσεις των συμβάντων, που εν γνώσει τους αποφεύγουν κάθε δυνατότητα και πιθανότητα επαλήθευσης, και παραποιήσεων που ομοιάζουν περισσότερο με κουτσομπολιά και φλυαρίες παρά με έρευνες. Αυτό σημαίνει πως το Κράτος ασφάλειας έχει συμφέρον ώστε οι πολίτες  – στους οποίους έχει υποχρέωση να εξασφαλίσει την ασφάλεια – να παραμείνουν στην αβεβαιότητα σχετικά με εκείνο που τους απειλεί, από την στιγμή που η ανασφάλεια η αβεβαιότητα και ο τρόμος πηγαίνουν χέρι χέρι.
Είναι εκείνη η ίδια η αβεβαιότητα που βρίσκουμε ξανά στο κείμενο του νόμου της 20ης  νοεμβρίου για την κατάσταση εξαίρεσης, η οποία αναφέρεται σε «κάθε πρόσωπο σχετικά με το οποίο υπάρχουν σοβαροί λόγοι που κάνουν να σκεφτούμε πως η συμπεριφορά του συνιστά μιαν απειλή για την δημόσια ασφάλεια και για την ασφάλεια». Είναι απολύτως προφανές πως η φόρμουλα «σοβαρές αιτιολογήσεις για να σκεφτούμε» δεν έχει καμιάν νομική έννοια και, στο μέτρο κατά το οποίο ανατρέχει στην αυθαιρεσία εκείνου που «σκέφτεται», μπορεί να εφαρμοστεί κάθε στιγμή και στον οποιονδήποτε. Τώρα, μέσα στο Κράτος ασφάλειας, αυτές οι απροσδιόριστες φόρμουλες, που από τους νομικούς και πάντα θεωρούνταν αντίθετες με την αρχή της ασφάλειας του δικαίου, της νομικής βεβαιότητας δηλαδή, καθίστανται η νόρμα, ο κανόνας.

Αποπολιτικοποίηση των πολιτών, Depoliticizzazione dei cittadini

Η ίδια και παρόμοια ανακρίβεια και οι ίδιες παρανοήσεις εμφανίζονται ξανά στις παρεμβάσεις πολιτικών γυναικών και ανδρών, σύμφωνα με τις δηλώσεις των οποίων η Γαλλία βρίσκεται σε πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία. Ένας πόλεμος ενάντια στην τρομοκρατία είναι μια αντίθεση σε όρους, από την στιγμή που το καθεστώς πολέμου ορίζεται ακριβώς ξεκινώντας από την δυνατότητα να προσδιορίσεις με σίγουρο τρόπο τον εχθρό που πρέπει να πολεμήσεις.   Μέσα στην προοπτική της ασφάλειας, ο εχθρός πρέπει – αντιθέτως – να παραμείνει ασαφής, αόριστος, ούτως ώστε οποιοσδήποτε – στο εσωτερικό, μα και στο εξωτερικό – να μπορεί να προσδιοριστεί σαν τέτοιος.
Διατήρηση ενός γενικευμένου καθεστώτος φοβίας, αποπολιτικοποίηση των πολιτών, απόρριψη κάθε βεβαιότητας δικαίου: ιδού τρία  χαρακτηριστικά του Κράτος ασφάλειας, που έχουν με τι να διαταράσσουν το μυαλό: Από την στιγμή που αυτό σημαίνει, από την μία, πως το Κράτος στο οποίο γλιστράμε κάνει το αντίθετο εκείνου που υπόσχεται, δεδομένου ότι  – εάν ασφάλεια θα πει έλλειψη ανησυχίας  (sine cura) – διατηρεί, αντιθέτως, τον φόβο και τον τρόμο. Από την άλλη, το Κράτος ασφάλειας είναι ένα αστυνομικό Κράτος, αφού με την έκλειψη του δικαστικού συστήματος, γενικεύει την διακριτική ευχέρεια της αστυνομίας η οποία, μέσα σε ένα καθεστώς έκτακτης ανάγκης που καθίσταται φυσιολογικό, αποκτά όλο και περισσότερη εξουσία.
Τέλος, με την προοδευτική αποπολιτικοποίηση του πολίτη, που κατά κάποιον τρόπο γίνεται εν δυνάμει ένας τρομοκράτης, το Κράτος ασφάλειας βγαίνει από την κυριαρχία της πολιτικής έτσι όπως την γνωρίζουμε, για να διεισδύσει σε μια ζώνη αβέβαιη, όπου το δημόσιο και το ιδιωτικό μπερδεύονται, ανακατεύονται, και των οποίων είναι δύσκολο να συντάξουμε τα σύνορα.

Giorgio Agambenpδημοσιεύτηκε στις 23 δεκεμβρίου 2015 στην Le Monde

addì 16:31:00

η μουσική μας:

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s