αυτονομία, autonomia

Πρώτο επεισόδιο, Οι εφημερίδες σε δίκη: η περίπτωση 7 απριλίου –

Toni NegriI giornali a processo: il caso – Prima puntata Πρώτο επεισόδιο

του Luca Barbieri

Πλέον όλοι γνωρίζουμε (με την εξαίρεση του Claudio Magris, που κανείς δεν ξέρει που βρίσκονταν τα τελευταία τριάντα χρόνια) πως ο  δεν ήταν ο αρχηγός των , ούτε ο τηλεφωνητής των απαγωγέων του Moro, ούτε ο εκτελεστής του Carlo Saronio. Κι όμως ένας δικαστής, επάνω σε βάσεις τόσο ξεκάθαρα παράλογες, έστησε το 1979 την δίκη σύμβολο της περιόδου “εξαίρεσης, έκτακτης ανάγκης”, που έμεινε γνωστή σαν »υπόθεση 7 απρίλη», “il caso ”. Στην αρχή αφορούσε μια εικοσαριά κατηγορουμένους, σχεδόν όλοι καθηγητές και ερευνητές της σχολής Πολιτικών Επιστημών της Padova, που στην συνέχεια έγιναν πάνω από εκατό. Πολλοί φυλακίστηκαν, άλλοι αναγκάστηκαν στην εξορία, ένας (“Pedro”) έχασε την ζωή του, σκοτωμένος από τις δυνάμεις της τάξης ενώ ήταν οπλισμένος με μιαν απλή ομπρέλα. Δεν χρειάζεται να πούμε πως οι δολοφόνοι του Πέντρο παρέμειναν ατιμώρητοι, και πως ο δικαστικός που διαχειρίστηκε την δίκη πολύ ήσυχα έκανε καριέρα. Το κατασκεύασμα της έρευνας κατέρρευσε μόνον χάρη στις παραδοχές-ομολογίες του , που απέδειξαν πως οι Negri, Scalzone και οι άλλοι της  7 απρίλη- με τις ερυθρές Ταξιαρχίες, , δεν είχαν καμίαν απολύτως σχέση.

Τέτοιο δικαστικό τερατούργημα, που είδε να εφαρμόζονται όλες οι διερευνητικές πρακτικές που καταγγέλθηκαν από τον Italo Mereu στην Ιστορία της αδιαλλαξίας στην Ευρώπη,  Storia dell’intolleranza in Europa (Bompiani), ξεκινώντας από την χρήση μετανιωμένων που έσπευσαν να επιρρίψουν σε άλλους τις δικές τους ενοχές (συγκεκριμένα του Carlo Fioroni, απαγωγέα και δολοφόνου του Saronio), δεν θα είχε καταστεί δυνατό να υπάρξει δίχως την συνδρομή του Τύπου, έτοιμου να καταστήσει τον , μέσα από τις δικές του “μεγάλες υπογραφές” και με την βοήθεια κάποιας φωτογραφίας στην οποίαν ο διανοούμενος έκανε γκριμάτσες, το τέλειο τέρας, τον εχθρό ενός ολόκληρου έθνους. Είχε ήδη συμβεί με τον Pietro Valpreda, θα γίνει εκ νέου με τον Cesare Battisti.
η Carmilla έχει ήδη δημοσιεύσει, πριν τρία χρόνια, έναν νέο πρόλογο, una nuova prefazione στην διπλωματική εργασία του Luca Barbieri (σήμερα δημοσιογράφου με τιμές) I giornali a processo: il caso 7 aprile, δικάζονται οι εφημερίδες: η υπόθεση 7 απρίλη.  Η μοναδική πλήρης ανάλυση, ισορροπημένη μα τρομακτική, του πως οι εφημερίδες διηγήθηκαν στους αναγνώστες ένα δικαστικό λάθος παταγώδες, και επηρέασαν την εξέλιξή του. Τώρα προτείνουμε σε επεισόδια μεγάλα αποσπάσματα εκείνου του κειμένου, ξεκινώντας από την αρχική του εισαγωγή. Με την ελπίδα πως κάποιος θα διαβάσει και θα αναφέρει στον Claudio Magris πως ο τηλεφωνητής των BR δεν ήταν ο Toni Negri, αλλά ο .] (V.E.)

INTRODUZIONE ΕΙΣΑΓΩΓΉ

στον Guido Bianchini

(c) 2002 – Eπιτρέπεται η μερική ή πλήρης αναπαραγωγή του έργου και η διάδοση του ηλεκτρονικά, φτάνει να μην είναι για εμπορικούς σκοπούς και με τον όρο πως αυτή η διατύπωση θα αναπαραχθεί.

Αυτή η εργασία γεννιέται από ένα κενό και από την ανάγκη, όλη προσωπική, να το γεμίσω. Γεννιέται από την αντίληψη μιας έλλειψης, ενός tabù, μιας έλλειψης που αναδύεται στα σύνορα της πολιτικής και δημόσιας συζήτησης της Padova, της πόλης μου, αλλά και στην υπόλοιπη Italia. Μια υπαινικτική αναφορά, που δεν μεταμορφώνονταν ποτέ σε επεξήγηση, για ένα γεγονός που συνέβη στα χρόνια Εβδομήντα (ναι, μα πότε ακριβώς;) και που έδινε στο Πανεπιστήμιο μου, εκείνο στο οποίο θα σύχναζα, και εκείνο στο οποίο όντως άρχισα να φοιτώ, έναν χαρακτήρα “καταραμένο”. Mετά ξαφνιάστηκα, όταν αποκαλύφθηκε το “μυστήριο”,  επανασυνδέοντας σε αυτή την “μαύρη τρύπα” όλες τις αναφορές που είχα ακούσει, και υποστεί, στην σχολή Πολιτικών Επιστημών, τις προειδοποιήσεις να την αποφύγω (δεν ήταν μια “σχολή σοβαρή”, έλεγαν). Και μετά άλλες κουβέντες μπερδεμένες κι όμως ομόφωνες: ο πολιτικός βαθμός, η εξτρεμιστική βία της πόλης που εκεί θα είχε βρει το επίκεντρο της. Τέλος ένα όνομα, μόνο ένα, Toni Negri, ικανό να προκαλέσει την ίδια στιγμή σκάνδαλο, αποστροφή και σχεδόν φόβο. Ναι, αλλά γιατί; Η αίσθηση ήταν πως οι περισσότεροι μιλούσαν δίχως να ξέρουν, πως αυτά τα πράγματα “δεν λέγονταν”, για την ιστορία της πόλης είχε απλά καταστεί κοινός τόπος, μια κοινοτοπία, που φαίνονταν πως εμένα με βάρυνε σαν ογκόλιθος, αδιαμφισβήτητος.

Η αποφασιστική ρήξη, από την αντίληψη μιας έλλειψης, πως κάτι δεν πάει καλά τέλος πάντων στην δράση να γεμίσω αυτό το κενό, υπήρξε η ανακάλυψη, τυχαία σχεδόν, του προσώπου των άλλων πρωταγωνιστών της υπόθεσης. Σημαντικότεροι, στην “συνέπεια” και την “ύπαρξη” τους απ’ όλα τα κουτσομπολιά αυτού του κόσμου. Ονόματα και πρόσωπα που γνώριζα και που έπαιρναν μέρος στο αστικό μου περιβάλλον. Προσωπικές ιστορίες, πολιτιστικές διαδρομές, συναισθήματα (χαρές και στενοχώριες) που περιλαμβάνουν εκατοντάδες παντοβάνους. Ένα άλμπουμ που αναζητούσε την ευκαιρία κάποιος να μιλήσει γι αυτό και που αντιθέτως ήταν ακόμη φυλακισμένο από ένα πέπλο σιωπής. Γιατί;
Δια τούτο, εκείνο που έγραψα είναι κατά ένα μέρος μια εργασία επάνω στην πόλη μου, για τους σιωπηλούς της κατοίκους και επάνω σε μιαν ιστορία που ένιωθα αλλά δεν κατάφερνα να αναγνώσω. Και δεν το κατάφερνα απλούστατα διότι δεν την έγραψε ποτέ κανείς. Δεν υπάρχει μια  “ιστορία” για την 7η του απρίλη. Δεν υπάρχουν κρίσεις, σχόλια, αναλύσεις, μερικές ανακατασκευές. Και κατά το μεγαλύτερο τους μέρος εργασίες γραμμένες στις αρχές των χρόνων Ογδόντα. Μα οι δίκες, μετά, με τι τρόπο τελείωσαν; Στο τέλος των όλων, ο καθηγητής Negri τίνος πράγματος αναγνωρίστηκε ένοχος; Μου φαίνονταν μια αναγκαιότητα τόσο μπανάλ, σημαντική όμως, που μου έκανε τεράστια εντύπωση το γεγονός πως κανείς δεν είχε ποτέ προσπαθήσει να αναπαράξει σε ένα βιβλίο την ιστορία της δίκης  7 aprile. Από τις αρχικές κατηγορίες στην ετυμηγορία. Έμοιαζε, και μου φαίνεται ακόμη και σήμερα, πως ήταν το πρώτο  βήμα που έπρεπε να γίνει, για έναν που δεν εννοεί το δίκαιο, για να μπορεί μετά να μιλά για όλα τα υπόλοιπα.

Από εδώ η αναγκαιότητα να διατρέξω στις προσωπικές διηγήσεις και στις εφημερίδες για να ακολουθήσω την εξέλιξη της υπόθεσης. Γιατί και ο ρόλος του τύπου στην περίπτωση υπήρξε, έλεγαν, μείζονος σημασίας. Η αρχική ιδέα στην βάση αυτής της εργασίας ήταν εκείνη του να μπορέσω να καταφέρω να συγκρίνω δυο διαδρομές: εκείνην της ιστορίας, και εκείνην της ιστορίας που διηγήθηκαν οι καθημερινές εφημερίδες. Ήταν μια πρόθεση “αφελής” διότι οι δυο διαδρομές διασταυρώνονται μέχρι να δώσουν μορφή σε ένα κουβάρι που δύσκολα ξεμπερδεύεται. Βγήκε έτσι κι αλλιώς ένα πλαίσιο, μια εικόνα, ελπίζω αρκετά ξεκάθαρη, εκείνου που υπήρξε η περίπτωση 7 aprile στον καθημερινό τύπο, και αυτού που εκείνη αντιπροσώπευσε για την Χώρα.

Σε αυτή την εργασία προσπάθησα κυρίως να ξαναχτίσω την ιστορική συγκυρία υπό διάφορες οπτικές: μια γενικότερη, που έδωσε ζωή στο πρώτο κεφάλαιο, και μια πιο ιδιαίτερη που αφορά την ιστορία του εργατισμού, dell’, των εξωκοινοβουλευτικών ομάδων και της τρομοκρατίας, e del, με μελέτες και στοιχεία που εκμεταλλεύτηκα σε διάφορα κεφάλαια. Στην συνέχεια προσπάθησα, και αυτό ίσως να υπήρξε ένα από τα καθήκοντα τα περισσότερο βαριά, να βάλω τάξη στην ιστορία της 7 απριλίου (το δεύτερο κεφάλαιο) παίρνοντας και διασταυρώνοντας πληροφορίες από διάφορες πηγές: τα υπάρχοντα βιβλία και τις δημοσιογραφικές αναπαραστάσεις. Πληροφορίες αρκετά ανομοιογενείς και συχνά ασυνεπείς που δημιούργησαν πολλούς μπελάδες.
Συνέχισα μετά στην ανάλυση των άρθρων που συγκέντρωσα στην διάρκεια ενός χρόνου, μεταξύ τέλους 2000 και 2001, και χρησιμοποίησα δυο τρόπους: να προσπαθήσω μια ανακατασκευή της ιστορίας της 7 aprile όπως την διηγήθηκαν οι εφημερίδες (το τρίτο κεφάλαιο), δηλαδή την σκιαγράφηση μιας διήγησης, και μετά  “εξάγοντας ” από τα ίδια άρθρα το υλικό που χρειάστηκε για να προσδιοριστούν οι ρόλοι και τα πρόσωπα που, στην διήγηση του έντυπου τύπου, “κατοικούν” την 7 απρίλη (το τέταρτο κεφάλαιο). Τέλος προσπάθησα να εντοπίσω στο πέμπτο κεφάλαιο κάποια δομικά στοιχεία, συναφή και σχετικά με το δημοσιογραφικό επάγγελμα, που συνετέλεσαν να δημιουργηθούν “στρεβλώσεις” στην διήγηση της υπόθεσης υπό εξέταση, στο έκτο κεφάλαιο, προώθησα, και χάρη στις συνεισφορές άλλων συγγραφέων, κάποια υπόθεση για τον ρόλο του τύπου σε όλη την υπόθεση.

Τέλος, ανάμεσα στον νοέμβρη και τον δεκέμβρη του 2001, θεώρησα κατάλληλο να πάρω συνέντευξη από κάποιους εκ των πρωταγωνιστών αυτής της περίπτωσης. Αυτό για δυο λόγους: να μάθω περισσότερα, απευθείας από τους πρωταγωνιστές, για την σχέση τύπου-εισαγγελίας, και σε δεύτερη φάση να έχω μιαν “ανάγνωση” από πλευράς αυτών που έζησαν την υπόθεση 7 aprile από αρκετά κοντά. Έτσι είχα επαφές με τρεις δημοσιογράφους (, Gazzettino, lUnità) και δυο δικαστικούς (Giovanni Palombarini και ). Δυστυχώς ο γενικός Εισαγγελέας της Repubblica της Padova , δημόσιος κατήγορος  στην δίκη της 7 aprile, δεν δέχτηκε να με συναντήσει. Τα πλήρη κείμενα των τεσσάρων συνεντεύξεων που πραγματοποιήθηκαν αποτελούν το παράρτημα.

Nota metodologica Μεθοδολογική σημείωμα

Τα άρθρα στην βάση αυτής της ανάλυσης ανακτήθηκαν σε μεγάλο μέρος από το αρχείο της εφημερίδας  στο Milano στην ιστορική έδρα της οδού Solferino, και εν μέρει διαμέσου της διαβούλευσης των διαθέσιμων microfilm στην βιβλιοθήκη των πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Padova.

Από τα άρθρα παρόντα στο αρχείο της Corriere (διάφορες χιλιάδες και διαφορετικών εφημερίδων), όλα αρχειοθετημένα κάτω από την ενότητα Αυτονομία, επιλέχθηκαν και αναλύθηκαν μόνον κάποια σε αντιστοιχία με τα χωρία τα σημαντικότερα της έρευνας και της δίκης. Από τα  microfilm αντιθέτως ανακτήθηκαν κυρίως οι εφημερίδες του 1979 (Repubblica, Unità, Manifesto και η ίδια η Corriere): με συστηματικό τρόπο όσον αφορά τους μήνες του απρίλη και του μάη και μετά αντίστοιχα των υπόλοιπων σημαντικών ημερομηνιών της έρευνας.

Ευθύς εξ αρχής είχα διαλέξει να επιμείνω περισσότερο επάνω στα άρθρα των χρονικών και επάνω σε εκείνα που συνήθως φτιάχνουν “γνώμη, άποψη” (editorials και παρεμβάσεις ). Αυτό για δυο λόγους: ο πρώτος είναι πως αυτά ήδη εξετάστηκαν με μεγαλύτερη προσοχή από άλλους συγγραφείς, και ο δεύτερος είναι πως αυτά δύσκολα επανεντάσσονται σε μια ανάλυση της δημοσιογραφικής εργασίας. Ακολουθούν δηλαδή μιαν άλλη λογική, και είναι λιγότερο χρήσιμα για την αναπαραγωγή του πως η κατηγορία των δημοσιογράφων έζησε την υπόθεση.

Στο τέλος η ανάλυση επάνω σε ολόκληρο το κείμενο του άρθρου διεξήχθη επάνω σε ένα σώμα, corpus 544 άρθρων. Από αυτά τα 256, σχεδόν τα μισά, αφορούν την χρονιά 1979, είναι του 1980, 34 του 1981, 28 του 1982, 32 του 1983, 50 του 1984, και 46 των χρόνων από το 1985 στο 1989. Μια τριανταριά άρθρα αφορούν τα χρόνια Ενενήντα. Όσον αφορά τις εφημερίδες: 181 είναι άρθρα της Unità, 127 του Corriere della Sera, 94 της Repubblica, 74 του Manifesto, τα υπόλοιπα άλλων εφημερίδων (Gazzettino, , , , Corriere d’Informazione, , Gazzetta del Popolo, , Avanti). Αυτά είναι τα άρθρα που χρησιμοποίησε το κείμενο. Κάποιες εκτιμήσεις, ειδικότερα επάνω στην τιτλοδότηση, οδηγήθηκαν όμως επάνω σε κείμενα που συμβουλευτήκαμε αποκλειστικά από video, μέσα από τα  microfilm, μα δεν αναπαράχθησαν. Η ανάλυση της Unità και της Repubblica επίσης εμπλουτίστηκε από την συνεισφορά του Pasquino Crupi, που οδήγησε μιαν εξέταση αρκετά συστηματική αυτών των δυο εφημερίδων για το έτος 1979 στο βιβλίο του Processo a mezzo stampa Δίκη μέσα από τον τύπο.

Cosa manca? Τι λείπει;

Είχα υποθέσει στην αρχή πως θα καταφέρω να προσφέρω μια προσεκτική εξέταση επάνω και σε αυτά που είχαν πει για την υπόθεση οι τοπικές εφημερίδες (Gazzettino και Mattino di Padova). Δεν τα κατάφερα όμως με τρόπο συστηματικό λόγω διάφορων δυσκολιών, μια εκ των οποίων η τεράστια ποσότητα υλικού επί πλέον, και η αίσθηση πως με κάποιον τρόπο θα διαφοροποιούσαν την προοπτική μιας εργασίας που κατευθύνονταν κυρίως προς τον εθνικό τύπο. Όντως η συμπεριφορά του τοπικού τύπου, σημαντικού και επηρεασμένου επίσης από δυναμικές βαθιά διαφορετικές σε σχέση με τον εθνικό τύπο, θα άξιζε μιαν εργασία ξεχωριστή.

(1-CONTINUA) ΣΥΝΕΧΊΖΕΤΑΙ-1

I giornali a processo: il caso 7 aprile – Prima puntata

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s