σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

ισλάμ vs “πολιτισμένος κόσμος” ή το ανάποδο; η αλήθεια βρίσκεται θαμένη στο Σαράγεβο*…

Το πρωί, αναδύομαι από τα όνειρά μου, ο ευτυχέστερος των αγγέλων. (…)
Πλαγιάζω το βράδυ, αληθινό καθίκι.
Τι έχω κάνει λοιπόν στο μεταξύ;
Έχω συναναστραφεί ανθρώπους κι έχω σκαλίσει τα σκατά τους.

Abdulah Sidran, Σαράγεβο, 1993

αναμνήσεις απ’ το μέλλον

Αγορά του Σαράγεβο, 1995: όχι “βόμβα στο ψαχνό” αλλά “όλμος στο ψαχνό”. Με πολύ γνωστούς δράστες.
Αγορά του Σαράγεβο, 1995: όχι “βόμβα στο ψαχνό” αλλά “όλμος στο ψαχνό”. Με πολύ γνωστούς δράστες.
(Δεν υπάρχει θέμα. Αυτοί είναι “άλλοι”. Και σίγουρα δεν ήταν φίλοι ή συγγενείς μας” Ήταν “φονταμενταλιστές”).
Ο.Κ. Δεν ξαναδιαβάζετε, όμως,  τις πρώτες σελίδες του “πεθαίνω σα χώρα”;

Το καταλάβαμε. Λίγοι, πολύ λίγοι, αλλά το καταλάβαμε. Όχι τόσο έγκαιρα όσο επέβαλαν οι “αναρχοαυτόνομοι” όρκοι μας ώστε να έχουμε αναλάβει, όταν έπρεπε, τις ευθύνες που μας αναλογούσαν. Όμως τουλάχιστον το καταλάβαμε. Κι από τότε έχουμε κάνει ό,τι περνάει απ’ τα χέρια μας για να το καταλάβουν κι άλλοι… Τι καταλάβαμε; Αυτό που λέγεται στις αμέσως επόμενες γραμμές. Παρακαλούμε διαβάστε το. Κι αν το έχετε ήδη διαβασμένο, ξαναδιαβάστε το. Αργά και προσεκτικά. Με τα μάτια στυλωμένα στις λέξεις και πίσω απ’ αυτές:

Κάθε φορά που γυρνάω στην Ευρώπη αφού πέρασα μερικούς μήνες στο Σαράγεβο, ανακαλύπτω νέες πτυχές του εαυτου μου, πράγματα που δεν γνώριζα και που δεν φανταζόμουν ότι θα ανακάλυπτα. Στο Σαράγεβο μας απασχολεί η απλή επιβίωση. Δεν μας μένει χρόνος για να ασχοληθούμε με τίποτα άλλο.
Αυτή τη φορά … ανακάλυψα ότι είχα γίνει ένας φανατικός μουσουλμάνος, ένας φονταμενταλιστής, σχεδόν ένας μουτζαχεντίν. Κανείς δεν μου το είπε προσωπικά, αλλά παντού νοιώθω να ανησυχούν για τις ψυχές μας, για τους πολιτικούς μας προσανατολισμούς και τις ιδεολογικές μας παραξενιές. Παρατηρούν ότι έχουμε αλλάξει, κι ο κόσμος δείχνει συμπόνια για την αλλαγή μας. Εγώ πάλι παρατηρώ ότι έχουν αποφασίσει να κάνουν κάτι για εμάς, προκειμένου να μην μεταδοθεί αυτή η “φονταμενταλιστική ασθένεια” μας στον υπόλοιπο κόσμο και καταστρέψει ό,τι καλό έχει φτιαχτεί και επιτευχθεί.

Διάβασα σε μια εφημερίδα ότι φτάσαμε πια στο τέλος του ονείρου ενός Σαράγεβο ανεκτικού και πολιτισμένου, κι ότι σ’ αυτό επικράτησαν οι εξτρεμισμοί. Άκουσα ότι μερικοί δημοσιογράφοι και διανοούμενοι “ένοιωσαν να τους απαγοητεύει η Βοσνία που τελικά υποχώρησε μπροστά στον φονταμενταλισμό”. Έμαθα ότι εκεί, στο Σαράγεβο, απο δω και πέρα πρέπει να μάθουμε να μιλάμε αραβικά, ότι μας λένε πως να ντυνόμαστε, τι να τρώμε, με ποιον να παντρευόμαστε και με ποιον όχι, ποια μουσική μας επιτρέπεται να ακούμε και ποια, αντίθετα, μας απαγορεύεται.
Με λίγα λόγια, άκουσα ότι όλες αυτές οι ιστορίες μας περί της ανεκτικότητας και του κοσμοπολιτισμού μας είναι ψεύτικες, και ότι είμαστε κατά βάθος άνθρωποι άγριοι που αρνούνται να δεχτούν τη “λογική ειρήνη” που μας προσφέρεται. Και έτσι, μόλις λίγες μέρες αφού βγήκα από το Σαράγεβο για να έλθω στον πολιτισμό, στην καθαρή και ανεκτική Ευρώπη, κατάλαβα ότι όλοι εμείς σ’ εκείνη την πόλη, συνιστούμε έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους που απειλούν τον ευτυχισμένο κόσμο στο τέλος αυτού του αιώνα.
Αν υποθέσουμε ότι αυτό ενδιαφέρει κάποιον, σπεύδω να δηλώσω ότι δεν έχω ψηφίσει υπέρ αυτών που βρίσκονται σήμερα στην εξουσία στη Βοσνία Ερζεγοβίνη, κι ότι δεν θα τους ψηφίσω ούτε όταν γίνουν νέες εκλογές. Όμως, δεν είναι αυτό το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι το ότι το να διαπιστώνεις σήμερα, στη δυτική Ευρώπη, μετά από τρία χρόνια γενοκτονίας, ότι “οι πολίτες του Σαράγεβο δεν είναι πια όπως πριν”, ότι “αυξάνεται διαρκώς η έλλειψη ανεκτικότητας και ο εξτρεμισμός”, ότι “στην πολιτική σκηνή ανεβαίνουν άνθρωποι με επικίνδυνες ιδέες”, είναι ένα αίσχος που θα στιγματίσει την ιστορία αυτού του δύστυχου αιώνα.
Δεν είναι δική μας δουλειά να εξηγήσουμε σ’ αυτά τα πολιτικά ανθρωποειδή και στον Τύπο πως ζούμε και τι συμβαίνει στο Σαραγεβο μετά από τρία χρόνια φρίκης, βίας, πολιτικής εξαθλίωσης, διεθνών ψεμμάτων και δολοπλοκιών. Σε όσους θέλουν να βρουν στον “φονταμενταλισμό” μας ένα άλλοθι για την δικιά τους πολιτική ανικανότητα και στειρότητα εμείς δεν μπορούμε να εξηγήσουμε τίποτα, είτε επειδή δεν θέλουν να τους εξηγηθεί, είτε επειδή δεν είναι σε θέση να καταλάβουν ό,τι βρίσκεται πέρα από τις προκαταλήψεις τους.
Σ’ αυτούς μπορούμε όμως να θέσουμε ορισμένα απλά ερωτήματα, έστω κι αν ξέρουμε ότι θα μείνουν κι αυτά αναπάντητα. Πέρασε ποτέ από το μυαλό τους ποια εντύπωση θα προξενούσαν το Παρίσι ή η Ρώμη μετά από τρία χρόνια βομβαρδισμών και βασανιστηρίων, που πέρασαν χωρίς νερό, ηλεκτρικό, τροφή, μέσα συγκοινωνίας, χωρίς σχολεία και οποιοδήποτε είδος δραστηριότητας και εργασίας; Θα ήταν οι κάτοικοι του Παρισιού και της Ρώμης όπως πρώτα ή, μήπως, θα γίνονταν διαφορετικοί;

Ας αφήσουμε όμως τις υποθέσεις κι ας καταπιαστούμε με τα ιστορικά γεγονότα. Θυμούνται, αυτοί οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι που ανακαλύπτουν “ένα νέο εξτρεμισμό στο Σαράγεβο”, τι συνέβη στις ιαπωνικές και γερμανικές οικογένειες στην Αμερική στη διάρκεια του τελευταίου παγκόσμιου πολέμου ή ακόμα και στα χρόνια που ακολούθησαν; Αν δεν το θυμούνται, τους το θυμίζω εγώ: τις μάντρωσαν σε στρατόπεδα μόνο και μόνο επειδή ανήκαν σε “εχθρικά έθνη”. Αντίθετα, Σέρβοι και Κροάτες συχνάζουν στα καφενεία του Σαράγεβο σαν όλους τους άλλους, όπως γινόταν πάντα, χωρίς να είναι ούτε απομονωμένοι ούτε χωριστά, επειδή στο “φονταμενταλιστικό Σαράγεβο” δεν περνάει καν από το μυαλό ότι θα μπορούσε ή θα έπρεπε να μην είναι έτσι…
Θα έπρεπε, μήπως, να φανταστούμε ποιο τέλος θα είχαν, αν βέβαια υπήρχαν, οι γερμανικές οικογένειες στο Παρίσι του 1945, παρόλο που ένα σημαντικό μέρος των Παριζιάνων ήταν στη διάρκεια του πολέμου μάλλον ευχαριστημένοι με τα νέα αφεντικά τους; Κατανοούμε το γεγονός ότι αυτό μπορεί να προκαλεί σοβαρά κόμπλεξ, αλλά δεν χρειάζεται να τα γιατρεύουν στην πλάτη μας…
Κι αν θεωρείται “φονταμενταλιστής” όποιος πηγαίνει στο τζαμί του Σαράγεβο την Παρασκευή το μεσημέρι, τότε γιατί δεν είναι άλλο τόσο “φονταμενταλιστές” κι εκείνοι που πηγαίνουν την Κυριακή στις χριστιανικές εκκλησίες όλου του κόσμου (συμπεριλαμβανομένου του Σαράγεβο); Και μήπως το ότι μερικοί βόσνιοι πολιτικοί είναι στ’ αλήθεια θρήσκοι θα έπρεπε να θεωρείται μεγαλύτερο κακό απ’ το ότι πρώην κομμουνιστές, που έως χτες κυνηγούσαν τον θρησκευόμενο πληθυσμό, χτυπούν σήμερα τις καμπάνες στο όνομα της καθολικής ή της ορθόδοξης χριστιανοσύνης, μπροστά στην απειλή του βοσνιακού “φονταμενταλισμού”;
Να γιατί οι ισχυρισμοί ορισμένων τέως φίλων μας που δηλώνουν ότι “έπεσαν έξω για την Βοσνία” μας προκαλούν ένα θλιμμένο χαμόγελο. Θλιμμένο, επειδή πιστεύαμε ότι ήταν φίλοι μας, ενώ δεν ήταν. Χαμόγελο, επειδή δεν έπεσαν έξω αυτοί οι Ευρωπαίοι για την Βοσνία, αλλά μάλλον η Βοσνία γι’ αυτούς.

Όσο για μένα, είναι καλό που γυρνάω μια ώρα αρχύτερα στο “φονταμενταλιστικό” Σαράγεβο, όπου θα μπορώ να συζητήσω άνετα για όλα αυτά με τους Βόσνιους φίλους μου, ανεξάρτητα θρησκείας και ίσως κάθε “εθνικού αισθήματος”. Και θα είναι αρκετές μερικές κουβέντες, μια και για μας το πρόβλημα δεν είναι αυτό. Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε είναι πολύ πιο σοβαρές. Αρχίζει ο τρίτος χειμώνας στο μισοπεθαμένο Σαράγεβο, και πρέπει να επιζήσουμε. Να επιβιώσουμε όχι μόνο για εμάς τους ίδιους αλλά για τα παιδιά μας, στα οποία πρέπει να διδάξουμε τη λογική της ζωής στο θαυμαστό και μεγάλο Σαράγεβο που, πιθανόν, δεν θα επαναληφθεί ποτέ πια σε καμιάν άλλη εποχή και σε κανένα άλλο μέρος. [1]

Τι έλεγε αυτός ο άνθρωπος πριν 21,5 χρόνια; Έλεγε αυτό που συνέβαινε εκ μέρους του “πολιτισμένου κόσμου” σε βάρος του Σαράγεβο και της βοσνίας… Προφήτευε όμως, χωρίς να το ξέρει, εκείνο που θα γινόταν εκ μέρους του “πολιτισμένου κόσμου” σε βάρος των “μουσουλμάνων” οπουδήποτε συνέφερε (τον “πολιτισμένο κόσμο”): η βίαιη, διεστραμμένη, εμμονική, ιδιοτελής κατασκευή του “ισλαμικού φονταμενταλισμού” – τον οποίο ο “πολιτισμένος κόσμος” θα έπρεπε να αντιμετωπίσει. 1992. 1993. 1994. 1995. Τότε ΔΕΝ υπήρχε “αλ Κάιντα” και “μπιν Λάντεν”… Τότε ΔΕΝ υπήρχε “ισλαμική τρομοκρατία”… Τότε ΔΕΝ υπήρχε “isis”… Τότε, πριν 25 χρόνια δηλαδή, υπήρχε όμως μια ξεκάθαρη πρωτοκοσμική απόφαση, που ερχόταν “απ’ τα πάνω” αλλα εύκολα εύρισκε “ευήκοα ώτα” και στα “κάτω” των πρωτοκοσμικών (χριστιανικών) κοινωνιών: η απόφαση ότι υπάρχει “ισλαμικός φονταμενταλισμός”!!! Και που ήταν αυτός στις αρχές της δεκαετίας του 1990; Στη βοσνία…Στο σφαγείο της βοσνίας…
Τι ήταν τότε οι μουσουλμανικού θρησκεύματος βόσνιοι και βόσνιες (πρώην γιουγκοσλάβοι), το 70% του πληθυσμού της βοσνίας, από θρησκευτική άποψη; Τίποτα σπουδαίο. Κανονικοί πρωτοκοσμικοί, και ίσως ακόμα λιγότερο θρησκευάμενοι απ’ τους καθολικούς ιταλούς ή ισπανούς, εξαιτίας του “σοσιαλιστικού” παρελθόντος της (ενιαίας) γιουγκοσλαβίας. Φυσικά υπήρχαν οι διαβαθμίσεις “πίστης” που συναντάει κανείς σε όλες τις πρωτοκοσμικές κοινωνίες: ελάχιστη στις μεγάλες πόλεις (και στο Σαράγεβο) και στη νεολαία, κάπως μεγαλύτερη στις μεγάλες ηλικίες και στα χωριά. Γιατί, όμως, αυτοί οι ξεκάθαρα κοσμικοί και σύγχρονοι άντρες και γυναίκες της βοσνίας, με το μεγαλύτερο ποσοστό “διαθρησκευτικών” γάμων στην άλλοτε γιουγκοσλαβία, έπρεπε να “βαφτιστούν” με το ζόρι “φονταμενταλιστές” εκ μέρους των πρωτοκοσμικών, ευρωπαίων και αμερικάνων; Γιατί έπρεπε να αναπαριστάνονται, στη διάρκεια της 4χρονης σφαγής τους, σαν “οπισθοδρομικοί”, “ψεύτες”, “ανάξιοι εμπιστοσύνης”, “συντηρητικοί”, “δόλιοι”, “μη εντάξιμοι στον ευρωπαϊκό πολιτισμό”, σαν “φανατικοί μουσουλμάνοι”, ενώ μόνο τέτοιοι / τέτοιες δεν ήταν; Ποιοί και γιατί έφτιαξαν, ποιοί και γιατί αποδέχτηκαν, στο πρώτο μισό της δεκαετίας του ‘90, ένα τέτοιο “προφίλ” για τους βόσνιους μουσουλμάνους, τους πιο ευρωπαίους και κοσμικούς μουσουλμάνους του 20ου αιώνα; Ποιοί και γιατί αποφάσισαν να απαγορεύσουν την δημιουργία, στην ευρώπη, ενός κράτους που θα είχε, τυπικά, σαν θρησκεία της πλειοψηφίας των κοσμικότατων υπηκόων του, τον μουσουλμανισμό;Ποιοί και γιατί ήθελαν, ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ, “μουσουλμανικό φονταμενταλισμό”, δείχνοντας τον (αρχικά) εκεί που δεν υπήρχε ούτε σαν αισχρά μειοψηφική εξαίρεση;

[…]

…η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Sarajevo.
Σημεία διακίνησης και ταχυδρομικές αποστολές.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s