αυτονομία, autonomia

Οι εφημερίδες σε δίκη: η υπόθεση 7 απρίλη, δέκατη έκτη συνέχεια – I giornali a processo: il caso 7 aprile – Sedicesima parte

τοτ Luca Barbieri

Autonomi5.jpgQui le precedenti puntate., εδώ οι προηγούμενες συνέχειες

(c) 2002 – Eπιτρέπεται η μερική ή πλήρης αναπαραγωγή του έργου και η διάδοση του ηλεκτρονικά, φτάνει να μην είναι για εμπορικούς σκοπούς και με τον όρο πως αυτή η διατύπωση θα αναπαραχθεί.

Τέλος το Manifesto που αφιερώνει στην απόφαση έναν τίτλο έναρξης σε εννέα στήλες στην πρώτη σελίδα: “Καταρρέει το θεώρημα 7 απρίλη”. Στο συνοπτικό: “Απόφαση στο εφετείο: η εξέγερση δεν υπάρχει. το Potere operaio δεν ήταν μια ένοπλη συμμορία. Πολλοί αθωώθηκαν, οι ποινές μειώθηκαν”. Το Manifesto ζει την απόφαση σαν μια νίκη που έφθασε μετά από μιαν μακρά μάχη. Όλη η σελίδα δυο είναι αφιερωμένη στην υπόθεση. Μια μεγάλη ταμπέλα, όνομα προς όνομα, εκθέτει όλη την απόφαση. Πολλές φορές γίνεται αναφορά στην καταδικαστική απόφαση στον Mario Dalmaviva για ένοπλη συμμορία (που την έχει στο μεγαλύτερο μέρος της εκτίσει με την προληπτική φυλάκιση) σαν την μοναδική παραφωνία της απόφασης. Το editorial, με τίτλο “Μια αποκατάσταση”, φυσικά είναι δουλειά της Rossana Rossanda που αναπαριστά στην εφημερίδα της την μακρά μάχη:

Οι μεγάλοι υποστηριχτές του ντελίριου του παντοβάνου εισαγγελέα Calogero, του πρώτου μετανιωμένου, παρότι κοινού δολοφόνου, του Fioroni και των ειδικών νόμων υπήρξαν ένα απόσπασμα δικαστικών δικηγόρων, δημοσιογράφων και κομουνιστών διοικητικών στελεχών, με την δουλοπρεπή ακολουθία της Unità και της Repubblica. […] Ένας άνθρωπος σαν τον Luciano Ferrari Bravo, αθώος εχθές, καταδικάστηκε σε πρώτο βαθμό σε  14 χρόνια και 5 ήδη τα είχε εκτίσει στην φυλακή. Ποιος θα του τα επιστρέψει? […] Ίσως το περιοδικό Espresso, που χάρισε στους αναγνώστες του την φωνή του τηλεφωνητή των BR στην Eleonora Moro, διότι είχε αναγνωριστεί σαν εκείνη του Negri? η Repubblica που τιτλοφόρησε πανηγυρικά την σύλληψη του σαν αρχηγό των BR σε ολόκληρη σελίδα? Δεν υπήρξε αυτή μονάχα μια σκανδαλώδης σελίδα της ιταλικής δικαιοσύνης, όπως αποκάλυπτε εδώ και καιρό η Amnesty International. Ήταν μια ιστορία από σιωπές, ανανδρίες και συγκαλύψεις.[…] Θεσμοί και  τύπος συνεισέφεραν αδιάντροπα σε μιαν πολιτική επιχείρηση χαμηλού τύπου, την πιο χαμηλή της δικαιοσύνης στην ιστορία της δημοκρατίας. […] Μετρήσαμε στα δάχτυλα της παλάμης νομικούς και διανοούμενους διατεθειμένους να ξοδέψουν δέσμευση και προβληματισμό, να βρουν αποτρόπαιο το ότι μια πολιτική ιδέα που μπορούσαν να μην  μετέχουν καθόλου σε αυτήν παραδίδονταν όχι στον πολιτικό αγώνα μα σε ένα δικαστικό τέχνασμα.

Βρισκόμαστε στην αποκλιμάκωση. Η δικαστική ιστορία της 7 aprile τελειώνει. Υπάρχει μονάχα μια μικρή ουρά. Στις  5 oκτωβρίου του 1988 το Πρώτο ποινικό τμήμα του Ανωτάτου δικαστηρίου, προεδρεύοντος του Corrado Carnevali, επιβεβαιώνει την απόφαση του εφετείου. Ίσως και λόγω της έλλειψης κάτι νεότερου η είδηση δίδεται δίχως έμφαση από τις εφημερίδες. η Repubblica με τον Franco Scottoni τιτλοφορεί “Η τελευταία λέξη επάνω στην υπόθεση 7 aprile, το Συμβούλιο της Επικρατείας επιβεβαιώνει τις καταδικαστικές αποφάσεις”. Το άρθρο, με τον πυρήνα της είδησης σε λίγες μόνο γραμμές, κάνει μια μεγάλη ανακατασκευή της περίπτωσης δίδοντας έμφαση, σταθμό προς σταθμό, στο «ναυάγιο» του θεωρήματος Calogero. “7 aprile, οριστικές καταδικαστικές αποφάσεις”, είναι αντιθέτως ο τίτλος της Unità.

Η δικαστική ιστορία της 7 aprile τελειώνει εδώ. Πέρασαν εννέα χρόνια από την αρχή όλης της υπόθεσης. Διαβάζοντας ξανά την ιστορία με ψυχρό αίμα, η δυσαναλογία μεταξύ τις αρχικές κατηγορίες και εκείνες που εξακριβώθηκαν εμφανίζεται σε όλη την μεγαλοσύνη της.  Το  “σύστημα” των εφημερίδων αντιθέτως μοιάζει αδιάβροχο. Από μιαν εφημερίδα θα περίμενε κανείς μιαν ουσιαστική προσήλωση στα γεγονότα. Ακόμη περισσότερο σε εκείνα που εξακριβώθηκαν από το δικαστικό σώμα. Και εάν τα γεγονότα τα εξακριβωμένα αποκλίνουν από εκείνα που προηγουμένως διηγήθηκαν ίσως είναι σκόπιμη και ενδείκνυται μια προσεκτική εκτίμηση για να εξηγηθεί στους αναγνώστες η λογική ενός αφηγηματικού δρομολογίου που διαφορετικά κινδυνεύει να μοιάσει σχιζοφρενικό.  Μια κάποια εξισορρόπηση ήδη την παρατηρήσαμε για την Repubblica. η Unità, στο ακραίο αντίθετο, ερμηνεύει κάθε γεγονός σαν επιβεβαίωση του δικού της σχεδιασμού.

10. Schegge ψηφίδες

Στις 7 απριλίου 1989 η υπόθεση “7 aprile” κλείνει δέκα χρόνια. Η επέτειος δεν περνά απαρατήρητη. η Repubblica αφιερώνει στο συμβάν ένα άρθρο του Antonello Caporale, “ο Negri γιορτάζει στο Παρίσι την «επιστροφή στην νομιμότητα»”. Ένα κομμάτι που, ξεκινώντας από μιαν συνέντευξη τηλεφωνική στον Negri, αναπαράγει τους κυριότερους σταθμούς της δικαστικής υπόθεσης. Στην μέση, χωμένη κανείς δεν ξέρει πως και γιατί, ανάμεσα στην κουβέντα με τον Negri και την αναπαράσταση, και μια είδηση που δημιουργεί μονάχα σύγχυση: «Μέσα στην δεκαετία δώσανε σημεία ζωής και οι BR. Παρέδωσαν στα ρωμαϊκά γραφεία του πρακτορείου Ansa ένα αντίγραφο του τελευταίου φυλλάδιου του Μαχόμενου Κομουνιστικού Κόμματος,  “Partito Comunista Combattente”. Στο φυλλάδιο επιτίθενται στον Πρωθυπουργό, στον υπουργό Εσωτερικών, στον αρχηγό της αστυνομίας, στον Υψηλό κομισάριο για τον αγώνα ενάντια στην μαφία και τον νέο αστυνομικό διευθυντή της Roma». Να σημειώσουμε πως ο Caporale, διηγούμενος την γέννηση της έρευνας, εκφράζει απερίφραστα την στράτευση του ΚΚΙ σε υποστήριξη της έρευνας. Ένα γεγονός που στο τόξο των δέκα χρόνων δεν είχε ποτέ ειπωθεί ρητώς, παρά μόνο στο Espresso με υπογραφή Nicotri. «Είναι ακριβώς η κομουνιστική ομοσπονδία στην Πάντοβα που αποφάσισε να συνεργαστεί ενεργά με την εισαγγελία, ιδιαίτερα με τον αναπληρωτή εισαγγελέα της Δημοκρατίας Pietro Calogero. Είναι στην βάση μαρτυριών κάποιων πρώην αγωνιστών στου Potere operaio που πέρασαν στο PCI και παίρνει μπρος η πρώτη καταδίωξη».

η Corriere della Sera έστειλε τον ανταποκριτή της στο Παρίσι, τον Ulderico Munzi, στην “γιορτή” για την δεκαετία που οργανώθηκε από τους ιταλούς εξόριστους. Το άρθρο, με τόνο πολύ δηκτικό, έχει τίτλο “7 aprile: ο Negri χαιρετά κοροϊδεύοντας”. Και στον υπότιτλο: “Champagne και χοροί στον ρυθμό του Belafonte για τον καθηγητή των χρόνων του μολυβιού”. Στους υπότιτλους: “Ο ex leader της εργατικής Αυτονομίας : «Δεν είμαστε αόρατοι όπως στο film του Squitieri. Είμαστε συγκεκριμένοι» – Για τον Morelli μια περούκα με τις κοτσίδες του Gullit — Η Ιταλία περιγράφεται σαν μια λατινο-αμερικάνικη δικτατορία  — Μονόλογοι σαν σε φυλλάδιο της ένοπλης πάλης”. Δίπλα στο κομμάτι ένα box, “λέγει ο Imposimato: είναι η ώρα της συγνώμης”, που μεταφέρει τις δηλώσεις του πρώην δικαστού τώρα σενατόρε του PCI. Στην σελίδα 12 η Corriere δημοσιεύει και μια παρέμβαση του Angelo Ventura.

Το Manifesto του σαββάτου 8 απριλίου θυμίζει την 7 aprile ’79 με μιαν ολόκληρη σελίδα των πολιτιστικών που εκθέτει τους τίτλους των περισσοτέρων εφημερίδων της εποχής. Η σελίδα, επιμελημένη από τους Andrea Colombo και Ida Dominjanni, βλέπει στην κεφαλή ένα βασικό άρθρο του Valentino Parlato, “Γιατί να θυμόμαστε” και μετά μιαν ανάλυση των τίτλων που δημοσιεύτηκαν τις επόμενες ημέρες από το Blitz στο Manifesto, Avanti, Unità, Corriere della Sera, Giornale, Repubblica και Stampa, με τίτλο “Δέκα χρόνια μολυβιού” και έχει συλλεχθεί κάτω από τον υπότιτλο “8 απριλίου 1979. Μετά τις συλλήψεις ξεκινά η δίκη μέσα από τον τύπο”. Η επιχείρηση της εφημερίδας επεξηγείται στο βασικό άρθρο του Parlato:

Όταν εκθέτουμε εκ νέου τους τίτλους των άλλων εφημερίδων των δέκα χρόνων νωρίτερα δεν είναι για να τις διαπομπεύσουμε,  για να πούμε πως εμείς ήμασταν καλοί κι εκείνοι όχι, πως εμείς ήμασταν δημοκρατικοί κι εκείνοι δικτατορικοί. Θυμόμαστε εκείνους τους καιρούς — το 1978 είχε σκοτωθεί ο Aldo Moro μαζί με άλλα πέντε πρόσωπα  — και γνωρίζουμε πως τα σφάλματα, τραγικά, του τύπου εκείνων των ημερών ήταν η κοινοτοπία της κοινής λογικής του τότε. […] Θυμόμαστε εκείνη την 7 απρίλη του 1979 κυρίως για να θυμόμαστε, για να μην χάσουν οι άνθρωποι την μνήμη, για να αντιμετωπίσουν και εξουδετερώσουν μια διαδικασία αποϊστορικοποίησης, να μην ξεχάσουν να διαβάζουν την ιστορία δηλαδή, μια διαδικασία μέσα στην οποίαν οι υποκειμενικότητες γίνονται κομμάτια, μέσα στην οποίαν σήμερα μπορεί να ειπωθεί εκείνο που απαγορεύονταν εχθές, και δίχως την μνήμη του χθες. […] Πρέπει να θυμόμαστε εκείνη την 7 aprile δέκα χρόνων πριν διότι σήμερα δεν μπορούμε πλέον να γράψουμε — έστω και με την υποτιθέμενη αναλυτική ψυχρότητα, όπως κάνει η Corsera της τετάρτης  5 απριλίου — πως “καταλήγοντας, εάν οι συλλήψεις της 7 aprile κατέληξαν σε ένα δικαστικό λάθος και σε χρόνια βασάνων για ανθρώπους που στην συνέχεια θα αθωώνονταν, από πολιτικής άποψης η επιχείρηση υπήρξε μια επιτυχία διότι απέσπασε από τον ένοπλο αγώνα το νερό, χτύπησε δηλαδή έμμεσα εκείνο τον χώρο (πολιτικά και στρατιωτικά ακαθόριστο ) συμπάθειας ή συγκατάθεσης απ’ όπου αυτός ο χώρος [ του ένοπλου αγώνα] στελεχώνονταν”. Μια δήλωση αυτού του τύπου μπορεί να την κάνει μόνο αυτός που ξέχασε τι ήταν η 7 aprile και φαντάζεται πως όλοι οι άλλοι το ξέχασαν. Είναι μια δήλωση που μπορεί να γίνει μόνο μετά την επιβεβαίωση του πραγματικού. Αλλιώς είναι η πιο ρυπαρή απολογία του πιο ηλίθιου κρατικού συμφέροντος.

Δέκα επέτειοι για την 7 απρίλη ίσως να είναι και πολλές. Από εδώ και μπρος είναι ο Negri το όχημα για τα μνημόσυνα. Μόνο οι τοπικές εφημερίδες, η  Mattino και η Gazzettino θυμούνται και επανασυνδέουν, και με ακραία εξειδίκευση και προβληματισμό σε απόσταση 20 χρόνων απ’ την 7 aprile, τα νήματα της υπόθεσης, βοηθούμενοι σε αυτό από την patavinitas μεγάλου μέρους των κατηγορουμένων, ζώντων μαρτύρων [όσο βρίσκονται φυσικά στην ζωή) αυτής της παράξενης ιστορίας.

Τα υπόλοιπα είναι κάποιες αναλαμπές απολύτως ασύνδετες.
Το 1993 ένα άρθρο του Negri δημοσιεύτηκε από την Giorno. Μια ομάδα δημοσιογράφων διαμαρτύρεται, πολεμικές καταγράφονται σε όλες τις εφημερίδες διότι υπάρχουν κάποιοι που υποστηρίζουν πως δεν υπάρχει λόγος να δημοσιεύονται άρθρα του.
Το 1995 από τον Negri παίρνει συνέντευξη ο Piero Chiambretti για την εκπομπή του Διπλωματούχου, del Laureato (τηλεοπτική εκπομπή στον αέρα από την RaiTre) που καταγράφτηκε στην Padova. «Τώρα ανοίγει εκ νέου η πολεμική: είναι σωστό να μιλά ο Negri? O πρύτανης Gilberto Muraro δηλώνει πως η σχολή θα θέσει στην διάθεση του Chiambretti μόνο την αίθουσα και πως  il Bo έχει καθηγητές πιο αντιπροσωπευτικούς του Toni Negri στους οποίους να δώσει τον λόγο. Ποιοι θα είναι οι καλεσμένοι?», γράφει η Corriere.

Στις εννιά απριλίου του 1997 η Corriere με την υπογραφή του Albino Salmaso μιλά για την πιθανή επιστροφή του Calogero στην Padova για να αναλάβει την έδρα του Γενικού Εισαγγελέα.

o Pietro Calogero, ο δημόσιος κατήγορος της έρευνας  «7 aprile» μπορεί να γίνει ο εισαγγελέας της δημοκρατίας στην Padova, πολυθρόνα που άφησε με τον θάνατο του ο Giovanni Cassano. Η επιτροπή διοικητικών αναθέσεων του Csm, όντως, στις 11 του περασμένου φεβρουαρίου ενέκρινε με τέσσερις ψήφους στις πέντε ακριβώς την ανάθεση στον δκ γνωστό από την έρευνα του για την Autonomia Operaia Organizzata, που έφερε στην φυλακή μιαν εικοσαριά προσώπων μεταξύ των οποίων Oreste Scalzone, Franco Piperno και Toni Negri, τότε πανεπιστημιακό καθηγητή στην Padova, που σήμερα ζει στο Παρίσι μετά την καταδίκη του σε πρώτο βαθμό που του επεβλήθη από τους ρωμαίους δικαστές. Η υποψηφιότητα του Calogero, που προώθησε ο Antonio Patrono, πρόεδρος της επιτροπής αναθέσεων, τώρα αναμένει την ψήφιση από το Plenum του Csm e di «concerto» υπογεγραμμένη από τον υπουργό Flick. Στην κούρσα για την θέση του εισαγγελέα της Δημοκρατίας υπάρχουν επίσης οι δικαστές Stefano Dragone και Francesco Aliprandi. Η υποψηφιότητα του Calogero, που αυτή την στιγμή είναι αναπληρωτής εισαγγελέας στο Εφετείο της Venezia, δικαιολογήθηκε λόγω των «συγκεκριμένων συμπεριφορών ιδιαίτερης σημασίας» που ωρίμασαν στην διάρκεια της καριέρας. Γεννημένος στην επαρχία της Messina εξήντα δυο χρόνια πριν, ο Calogero ξεκίνησε την δραστηριότητα του στην Treviso και με τον Δικαστή Stiz διερεύνησε την μαύρη εκτροπή και συνωμοσία των Freda και Ventura. στην Padova προετοίμασε το blitz της 7 aprile 1979 που έφερε 134 κατηγορούμενους σε δίκη. Μεταξύ των εναγομένων και ο Toni Negri, που προχθές ακριβώς έδωσε συνέντευξη στους αυτόνομους του radio Sherwood, στην διάρκεια ενός sit-in που οργανώθηκε στην σχολή Πολιτικών Επιστημών. ο Negri είπε πως συμφωνεί με την πρόταση αμνηστίας για τα χρόνια του μολυβιού που δρομολόγησε ο Cossiga και επιτέθηκε στον Calogero και  «τους σταλινικούς του Pci που υποστήριξαν το θεώρημα του».

Την πρώτη ιουλίου 1997 ο Toni Negri επιστρέφει στην Italia. Του απομένουν ακόμη κάποια χρόνια φυλακής να εκτίσει. Η πρόθεση του καθηγητή είναι πολιτική: να καταφέρει να ξανανοίξει ένα παράθυρο για την υπόθεση της αμνηστίας. Η επιστροφή του Negri είναι κυρίως ένα μεγάλο επικοινωνιακό γεγονός, που ακολουθείται από τηλεοράσεις και εφημερίδες.
η Unità αφιερώνει στο γεγονός όλη την σελίδα 4 της εφημερίδας. Ένα άρθρο χρονικών του Roberto Rossani, “ο Toni Negri επιστρέφει και πηγαίνει κατευθείαν στην Rebibbia. «Εγώ, τελευταίος ιάπωνας που παραδίδεται»”. Μετά μια συνέντευξη στον Palombarini  του Aldo Varano “Palombarini: «Εκτιμώ την κίνηση να γυρίσουμε σελίδα με την απονομή χάριτος» (στην σύνοψη: “Η τρομοκρατία ηττήθηκε. Και ο Negri επιστρέφει και λέει: είμαι ένας ηττημένος. Να πάμε πέρα από τους νόμους της εξαίρεσης. Ένας κακός δάσκαλος? Τότε υπήρχαν πολλοί …”). Στα πλάγια μια προσωπογραφία του Negri: απροσδόκητα ηUnità ξαναδημοσιεύει, κάτω από τον τίτλο “Οι δικές του δεν είναι αφηρηματολογίες”, το άρθρο του Walter Tobagi που η Corriere della Sera δημοσίευσε στις 8 απριλίου του 1979 (τότε ο τίτλος της Corsera, που δημοσίευσε το κομμάτι στην πρώτη σελίδα, ήταν “Toni Negri, ο προφήτης της άρνησης της εργασίας”). Στο βάθος ένα άρθρο της Ritanna Armeni “Εκείνα τα τρομερά χρόνια Εβδομήντα μες την τρομοκρατία” και στο συνοπτικό “Η αποτυχημένη προσπάθεια να δοθεί μια βάση μαζική στην επίθεση ενάντια στο Κράτος. Το θεώρημα Calogero και οι συλλήψεις της 7 aprile 1979”. Mα παρά αυτό προοίμιο, στις 7 απρίλη αφιερώνονται μονάχα οι τελευταίες γραμμές του άρθρου που αντιθέτως διατρέχει μιαν ανασκόπηση που ξεκινά από το ’68 για να φθάσει στο ’77. «Είναι της 7 aprile 1979 η καταγγελία των αρχηγών της αυτονομίας για ένοπλη εξέγερση ενάντια στις εξουσίες του κράτους και συμμετοχή σε ένοπλη συμμορία. Αυτοί είναι, σύμφωνα με τον δικαστή Guido Calogero (sic!) οι αρχηγοί των BR. Η εργατική αυτονομία βρίσκεται υπό κατηγορία. Υπεραμύνεται ενώ η κοινή γνώμη και τα ίδια τα κόμματα χωρίζονται. Και οι επιθέσεις συνεχίζονται. Αυτό θα συνεχιστεί μέχρι τα μέσα των χρόνων ’80». Αυτή, μέσα σε μιαν ολόκληρη σελίδα είναι η πιο σαφής αναφορά στην 7 aprile. Συνεπώς, αυτός που θα ήθελε να μάθει γιατί πράγμα καταδικάστηκε ο Toni Negri δεν έχει ελπίδες.

Και η Corriere della Sera δεν τα καταφέρνει καλύτερα. Προσπαθεί, είναι αλήθεια, με ένα γραφικό που θα έπρεπε να εκθέτει τους κυριότερους σταθμούς της δικαστικής υπόθεσης: μα εκτός από το να υποδεικνύει το 1970 σαν έτος γέννησης του Potere operaio, αληθινά δεν καταλαβαίνουμε για ποιον λόγο, συγκεκριμένο, καταδικάστηκε ο Negri. Το άρθρο από τα χρονικά είναι της  Ester Palma, “ο Toni Negri επιστρέφει στο κελί: βρίσκομαι στον παράδεισο”. Αυτές οι λίγες γραμμές αφιερωμένες στην ιστορία της 7 aprile: «Οι δικαστικές υποθέσεις του Negri ξεκίνησαν στις 7 aprile 1979 όταν συνελήφθη για ανατρεπτική συνένωση και ένοπλη συμμορία μαζί με 21 συντρόφους της Autonomia operaia. Στις 26 ιουνίου του’83 εκλέχθηκε βουλευτής με τις γραμμές των ριζοσπαστών και για αυτό βγήκε από την Rebibbia. Παραμονές της παραχώρησης άδειας να προχωρήσουν εναντίον του από την Camera, ο καθηγητής έφτιαξε τις βαλίτσες του για το Παρίσι. Μέσα σε κατηγορίες και δίκες ο τελικός λογαριασμός είναι 4 χρόνων και 11 μηνών που πρέπει ακόμη να εκτίσει». Στην πτήση Παρίσι-Ρώμη η Corriere επιβίβασε και έναν ρεπόρτερ. Βγαίνει από αυτόν ένα πορτραίτο του Negri: “Αν μετάνιωσα? Θα μου άρεσε να μιμηθώ τον Alberto Sordi: εργαζόμενοι, πάρτα…”. Στο κάτω μισό της σελίδας δυο συνεντεύξεις: μια στον Marco Pannella (“Δεν μετανιώνω για την εκλογή του. ήταν μια ξεκάθαρη μάχη δικαίου”) και μια στον καθηγητή Petter (“Αυτός έχει ηθικές ευθύνες και δεν είναι πολιτικός κατατρεγμένος”).
η Repubblica ούτε που προσπαθεί.  “ο Toni Negri προσγειώνεται στην Rebibbia”, τιτλοφορεί στην σελίδα 21. Στο συνοπτικό: “ο professore στην φυλακή: θα επιστρέψω να κάνω πολιτική από τον χρόνο μηδέν”. Επί πλέον, όπως η Corriere, μια συνέντευξη στον Petter. Στην 7 aprile, στην έρευνα Calogero, στον λόγο τέλος πάντων για τον οποίον ο Negri πρέπει ακόμη να εκτίσει χρόνια φυλακής, ούτε μια γραμμή.
Μόνο ο Gianni Riotta, που είχαμε βρει το 1983 στο άνοιγμα της ρωμαϊκής δίκης, αναπαράγει (στην Corriere στα τέλη ιουνίου, πριν από τον επαναπατρισμό) με υπομονή την πολιτική δικαστική διαδρομή του προσώπου κάνοντας να αναδυθούν ξανά ονόματα που έμοιαζαν βυθισμένα στην λήθη:

Πόσοι αναγνώστες μπορούν, από μνήμης, να αναφέρουν τις ακρότητες της «υπόθεσης Negri»? Οι δικαστές τον κατηγόρησαν πρώτα πως ήταν ο «Μεγάλος Γέρος» των Brigate Rosse. Αναμένοντας την δίκη, ο Negri πέρασε χρόνια στις ειδικές φυλακές, μαζί με τους κατηγορούμενους της  «7 aprile». Σήμερα οι υπέρμαχοι της εγγύησης των δικαιωμάτων είναι πολλοί, χαϊδεμένοι και συχνά πολύ φασαριατζήδες, θορυβώδεις. Mα ποιος θυμάται την μοναξιά του σκιτσογράφου Dalmaviva, του professor Ferrari Bravo, του αρχιτέκτονα Magnaghi? Συλληφθέντες για τρομοκρατία, πέρασαν χρόνια σε σκληρή φυλάκιση, για να καταλήξουν αθωωθέντες. Διαφορετική η τύχη του Negri, πιο διφορούμενες οι ευθύνες, πιο μπερδεμένο το προφίλ. η Rossana Rossanda, που έτσι κι αλλιώς αγωνίστηκε για την αποφυλάκιση του, αναγνωρίζει σε αυτόν «μια εωσφορική κλίση». Η καταδίκη του οφείλεται στην ηθική συνέργεια για τον θάνατο του αστυνόμου Lombardi στο Argelato, για ανατρεπτική συνένωση και ένοπλη συμμορία. Αυτοί που διαβάζουν αυτή την εφημερίδα, και γεννήθηκαν σε εκείνα τα τρομερά χρόνια, θα δυσκολευτεί να προσανατολιστεί στο μίσος, στους διαχωρισμούς, στις μνησικακίες του τότε. ο Negri, «ο κακός δάσκαλος», κατηγορήθηκε για ανευθυνότητα, γιατί εγκωμίασε την εξέγερση ενώ πολλοί από τους μαθητές του δεν ξεδιψούσαν με τον Sorel, αλλά έδερναν με λοστούς και σκότωναν. Αυτός υπερασπίζονταν τον εαυτό του, αναφέρονταν το δικαίωμα στον λόγο. Οι δικαστές επέμεναν για αποδείξεις, ενδείξεις, αδικήματα. Οι γαλλικές αρχές πάντοτε πίστευαν περισσότερο στον Negri παρά στους ιταλούς συναδέλφους του. 

Για τις επόμενες ημέρες η συζήτηση γύρω από το θέμα της χάριτος, της αμνηστίας  (και της ημί-χάριτος”) είναι καυτή. Όπως πάντα δεν θα γίνει τίποτα μα το χάος στις εφημερίδες είναι μεγάλο, μεταξύ της Francesca Mambro που λέει στον Toni Negri “Σκοτώσαμε, μόνο πρέπει να μείνουμε σιωπηλοί” (Corriere della Sera, 4 ιουλίου 1997) και συντακτών που ερμηνεύουν της επιστροφή του Toni Negri λίγο όπως θέλουν (“Οι ασάφειες εκείνης της επιστροφής από την Γαλλία” του Vittorio Grevi). στην Corriere δεν μπορεί να λείψει το σχόλιο του Leo Valiani, “Δεν μπορούμε να τους συγχωρέσουμε όλους μαζί. Η πολιτική δεν είναι ένα ελαφρυντικό”, επικεντρωμένο στην υπόθεση της αμνηστίας. «Θα ήταν σκόπιμο να διαψευστεί η φωνή που μιλά για μια σύνδεση μεταξύ της παράδοσης στην ιταλική αστυνομίας του φυγόδικου professor Antonio Negri, που θα έπρεπε να εκτίσει ακόμη κάποια χρόνια φυλάκισης για μιαν ληστεία που έγινε για λόγους αυτοχρηματοδότησης πολιτικής- ανατρεπτικής, στην διάρκεια της οποίας διαπράχθηκε μια δολοφονία, και την θεσμοθέτηση μιας γενικευμένης χάριτος στους πρώην τρομοκράτες. Μεταξύ αυτών των δυο τύπων περιπτώσεων δεν θα έπρεπε να υπάρχει καμία σύνδεση, ο Negri θα μπορούσε να είναι τελείως αθώος εκείνης της δολοφονίας. Σε αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να του δοθεί χάρη άνευ όρων». Μα δεν υπάρχει μόνο η συζήτηση για τα μέτρα χάριτος. Γίνεται επίσης λόγος για την επαναδημοσίευση των κειμένων του Negri, που έγινε από τον Castelvecchi (“Τα βιβλία της πυράς, I libri del rogo”), στην οποίαν ο καθηγητής αφιερώνει έναν νέο πρόλογο (“ο Toni Negri επιστρέφει να προτείνει την επίθεση στον ουρανό”, στην Corriere της 6 ιουλίου 1997).

Τον αύγουστο του 1999 ο Toni Negri, που εδώ πλέον και ένα χρόνο του επετράπη η εξωτερική εργασία από την φυλακή με την Caritas, αποκτά την ημιελευθερία. Το μέτρο είναι πρόσχημα για πολιτικούς διαξιφισμούς που μεταφέρονται δεόντως από την Repubblica. «”Είναι μια απόφαση ανησυχητική”, βροντά ο Maurizio Gasparri, αντιπρόεδρος της An στην Camera. “Αυτοί που ανεύθυνα χορήγησαν την ημιελευθερία στον πρώην leader της Autonomia operaia προφανώς δεν αντιλήφθηκαν την επιστροφή των Brigate Rosse”. […] Στην ίδια γραμμή με τον Gasparri ένα άλλο στέλεχος της An, Mirko Tremaglia: “Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν ο ηγέτης των συμμοριών της αυτονομίας και πως συνιστά κίνδυνο διαρκή για την ασφάλεια και την νομιμότητα». “ο Toni Negri ημιελεύθερος μέσα σε πολεμικές” τιτλοφορεί αντιθέτως η Corriere. «Ακουσίως, συνεπώς, ο φιλόσοφος από την Πάντοβα που υποδείχτηκε από τους ερευνητές ως ο ιδεολόγος της «Autonomia operaia» (το όνομα του εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε μιαν έρευνα το ’79, όταν ο δημόσιος κατήγορος Pietro Calogero κίνησε επίσης την σύλληψη μιας ακόμη εικοσάδας στελεχών της «Autonomia operaia» μεταξύ των οποίων οι Franco Piperno και Oreste Scalzone) βρίσκεται έτσι ξανά στο επίκεντρο της γενικής προσοχής».

Είναι λίγες αναλαμπές των χρόνων Ενενήντα. Η 7 aprile δεν υπάρχει πλέον. Είναι μόνο μια ημερομηνία στην βιογραφία του Toni Negri. Που με την σειρά του κατέστη ένας κοινός τόπος. Έτσι και οι εκφράσεις που τον συνοδεύουν: κακός δάσκαλος, ανατρεπτικός. Δεν σημαίνουν πλέον τίποτα το συγκεκριμένο διότι  δεν συνδέονται με κανένα ιστορικό πεπραγμένο. Είναι εκεί πεταμένες, αποπλαισιωμένες και στερημένες κάθε ιστορικής έννοιας.

11. Cortocircuiti βραχυκυκλώματα

Στις 12 φεβρουαρίου 2001 η Padova ξυπνά με έναν νέο εφιάλτη. Τι προηγούμενο βράδυ ένας μεσίτης, ο Walter Boscolo, εκτελείται σε ένα διαμέρισμα της οδού San Francesco. Η δολοφονία του θυμίζει από κοντά μιαν άλλη που συνέβη στις 21 ιανουαρίου. Δρομολογείται η υπόθεση ενός serial killer. Στις 12 φεβρουαρίου ένα ακόμη έγκλημα: στην αυλή ενός πανεπιστημιακού ινστιτούτου στο Portello ανακαλύπτεται ένα καμένο πτώμα. Είναι εκείνο του καθηγητού Luigi Pasimeni, καθηγητού χημικών του Πανεπιστημίου της Padova. Η αμφιβολία πως και αυτό το έγκλημα μπορεί να αποδοθεί στον serial killer διαρκεί για μιαν ημέρα. Την επομένη, στις 13, ο γυιός του θα παραδεχτεί την ευθύνη της πατροκτονίας. Μα στις εφημερίδες της 13ης πρέπει να καταγράψουμε παράξενες συμπτώσεις. Σχεδόν ένα γνωστικό blackout: για να περιγράψουν την Padova, πόλη σε κατάσταση πολιορκίας από τις δυνάμεις της τάξης, επανεμφανίζονται, με διάφορους τρόπους, αναφορές στην ιστορία που εξετάζουμε.
η Corriere della Sera δημοσιεύει μια σύντομη συνέντευξη του  professor Sabino Acquaviva: «Όλα ξεκίνησαν 30 anni πριν, όταν στον άξονα Padova-Mestre αναπτύχθηκε ο μητροπολιτικός χώρος του Triveneto. Ήταν σε εκείνο το σημείο που διερράγη η κοινωνική δομή βασισμένη σε μια κοινωνία αγροτική με δυνατό καθολικό προσανατολισμό. Οι νέοι βρέθηκαν σε αναστάτωση. Σε μια πρώτη φάση αναπτύχθηκαν φαινόμενα όπως η τρομοκρατίας και το Potere Operaio». η Repubblica μιλά για μιαν πόλη που θυμάται τα τεταμένα χρόνια Εβδομήντα. Ένας ρεπόρτερ της Stampa συναντά σε ένα bar της Roma τονToni Negri. Ανταλλάσσουν δυο κουβέντες. Γεννιέται μια συνέντευξη. Γίνεται λόγος και για τον serial killer, για το κλίμα που επικρατεί στην Padova. « serial killer — λέει ο Negri — στην Padova υπάρχει μοναχά ένας, ονομάζεταιce  Pietro Calogero».

Στις 23 αυγούστου του 2001 ένας εκρηκτικός μηχανισμός καταστρέφει την έδρα της Lega Nord στην Busa της Vigonza στις πόρτες της Padova. Πρόκειται για μιαν επίθεση παράξενη στην οποίαν κανείς δεν ξέρει που αρχίζουν οι πολιτικές αιτιάσεις (βρισκόμαστε σε απόσταση ενός και μισού μήνα από τα γεγονότα της Genova) και που τελειώνουν εκείνες της οικοδομικής κερδοσκοπίας. η Corriere della Sera δημοσιεύει στην πρώτη σελίδα ένα αριστοτεχνικό δοκίμιο μαεστρίας του Gian Antonio Stella, “Η πόλη των κακών δασκάλων”.

Στην πόλη των «Κακών Δασκάλων, Cattivi Maestri», όπου ο Toni Negri και μια χούφτα καθηγητών κατηγορήθηκαν πως έσπρωξαν με τα λόγια τους πολλούς νέους στην ένοπλη εξέγερση, η ιστορία θα μπορούσε να είναι καλή δασκάλα. […] η Padova του σήμερα, όντως, είναι χίλια μίλια μακριά από εκείνη που στο δεύτερο μισό των χρόνων Εβδομήντα είδε την βίαιη έκρηξη μιας μεγάλης φέτας του νεανικού της πληθυσμού στην οποίαν σύμφωνα με τον συγγραφέα συγκεντρώνονταν, χάρη στην μαζική μετανάστευση ξένων φοιτητών, «η δυσφορία της Marghera, των Τριών Βενετιών και της Μέσης Ανατολής». Φυσούσε ένας τέτοιος αέρας, τότε, ώστε μια ομάδα αυτόνομων είχε αποκτήσει την συνήθεια να επισκέπτεται κάθε τόσο τον συγγραφέα της «Δύσης, Occidente» για να δικάσει τα βιβλία και τα άρθρα του: «Έλεγαν πως ονομάζονταν ο “Σύντροφος X” ή ο “Σύντροφος Y” και μου γίνονταν ιδεολογικοί ψύλλοι επάνω σε όλα. Ένας εφιάλτης». Το πρωί, θυμάται ο Antonio Garzotto, που τότε δούλευε στην εφημερίδα «Gazzettino» και που πυροβολήθηκε στα πόδια με μπιστολιές διότι ένοχος πως έγραψε ότι το σπίτι του φοιτητή «Fusinato» ήταν μια λακκούβα με νερό μέσα στην οποίαν το ψάρι της εξέγερσης κολυμπούσε πολύ καλά και έδινε μέχρι και φιλοξενία σε κάποιους παρανόμους, «ήταν φυσικό να κάνεις “έναν γύρο” συλλέγοντας ειδήσεις από τα μαύρα χρονικά ρωτώντας: “Πόσες εκρήξεις σήμερα το  βράδυ?”». Ήταν ειδήσεις σταθερές, οι «notti di fuochi» padovane, οι »βραδιές με τις φωτιές» δηλαδή, στην Πάντοβα. Έξι, επτά, δέκα, δεκαπέντε επιθέσεις την φορά. Σε αυτόν που έλαχε, έλαχε. Και μπορούσε να είναι αυτή την φορά η σειρά της γυναίκας του γυναικολόγου Walter Ancora. Του κινηματογράφου «Quirinetta» (που παραδόθηκε στις φλόγες από τις «μαχόμενες Γυναίκες, Donne combattenti»). Της αίθουσας των καθηγητών του τεχνικού εμπορικού Ινστιτούτου  «Einaudi». Του φοιτητικού εστιατόριου. [… ]Και χρησιμοποιώνταςτα αγγλικά κλειδιά, ένα απόγευμα ένα commando έσπασε στο ξύλο τον «κόκκινο» καθηγητή Guido Petter. Ο οποίος, όπως θα διηγηθεί στο «Sette» λίγα χρόνια μετά, είχε ήδη προειδοποιηθεί με μια δυο εισβολές την ώρα που έκανε μάθημα: «Ένα πρωινό έγραψαν στον πίνακα της τάξης μου, μπροστά στα μάτια μου, αργά, “Guido Petter όπως ο Guido Rossa”. Τον κομουνιστή εργάτη που μόλις είχε δολοφονηθεί στην Genova. Οι φοιτητές μου κοιτούσαν και σιωπούσαν. Γι αυτούς έγινε. Για παραδειγματισμό». Εκείνη ήταν η Padova, τότε. Μια πόλη όπου έφτασαν να μετρούν τετρακόσιες επιθέσεις σε δυο χρόνια και την πέμπτη της Αναλήψεως του 1977, στην διάρκεια μιας διαδήλωσης, κάηκαν 40 αυτοκίνητα και ένα λεωφορείο γεμάτο ταξιδιώτες και οι αυτόνομοι κατέβηκαν στην πλατεία επιδεικνύοντας τα P38 και τα πιστόλια διαμετρήματος 9 και 7,65 και έδωσαν μάχη στους δρόμους και ήταν ένα θαύμα το ότι δεν πέθανε κανείς. Όπου για ένα διάστημα ατέλειωτο ένα δίκτυο συνενοχής κατάφερε να προστατεύει την φυλακή όπου ήταν κλεισμένος ο στρατηγός James Lee Dozier. Όπου ο Roberto Anzalone, ένας γιατρός πρόεδρος μιας δημόσιας υπηρεσίας, ήταν τόσο προετοιμασμένος στην ιδέα πως μεταξύ πολλών άλλων θα μπορούσε να τύχει και σε αυτόν ώστε όταν τον πυροβόλησαν στις γάμπες είχε μαζί του αιμοστατικό επίδεσμο για να τον σφίξει στα μπούτια για να σταματήσει την αιμορραγία. Αυτή ήταν η Πάντοβα. Τίμια: μπορούμε σήμερα να πούμε, όπως κάποιος που κινείται από χαμηλά συμφέροντα ήδη λέει, πως επιστρέψαμε σε εκείνους τους καιρούς? Όχι.

Ένα άρθρο όμορφο, που ίσως, αν είχε δημοσιευτεί δέκα χρόνια πριν θα μπορούσε να έχει ένα νόημα. Μα στις 23 agosto του 2001 με μιαν επίθεση σε γραφεία της  Lega Nord, τι σημασία έχει?

Είναι δυο παραδείγματα στα οποία δεν πρέπει να δοθεί  μεγάλη σημασία. Όμως κάποιες φορές η 7 aprile, το θέμα της αυτόνομης βίας στην Padova, επανεμφανίζεται σαν ένα ποτάμι υπόγειο. Ξαφνικά. Που συχνά καλείται να εξηγήσει πράγματα που δεν μπορεί με τίποτα να εξηγήσει. Κυρίως επανεμφανίζεται στρεβλό. Των “topoi”, των κοινών τόπων. Στις εφημερίδες ο Pietro Calogero, σιωπηλός Γενικός Εισαγγελέας στην Padova, είναι “ο θαρραλέος δικαστής της 7 aprile”. Κάθε φορά που γίνεται λόγος για μια επιστροφή του Negri η πόλη βραχυκυκλώνεται, διασπάται. Συζητήσεις και πολεμικές για να αξιολογηθεί εάν η πόλη και κυρίως το Πανεπιστήμιο είναι ή όχι σε θέση να υποφέρουν μιαν παρόμοια ντροπή. Είναι να σκέφτεσαι πως η “7 aprile” κατέστη για την Padova ένα είδος tabù. Ίσως έλειψε ένας προβληματισμός, και σίγουρα λείπει ακόμη μια κοινή ιστορία εκείνων των χρόνων. Μετά την απόφαση οι Emilio Vesce, Luciano Ferrari Bravo, Guido Bianchini επέστρεψαν να ζουν την πόλη. Μα λίγοι (πρέπει να εξαιρέσουμε τον Gabriele Coltro της Gazzettino ο οποίος μαζί με τον Ferrari Bravo συχνά προσπάθησε να στοχαστεί για εκείνα τα χρόνια) προσπάθησαν να διηγηθούν την ιστορία τους σαν μέρος της ιστορίας ολόκληρης της πόλης.

CAPITOLO IV ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
INDIVIDUAZIONE DEI RUOLI ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΩΝ ΡΟΛΩΝ

1. Introduzione, un’intervista paradigma  Εισαγωγή, μια συνέντευξη παράδειγμα

Το 1984, ο Nantas Salvalaggio, υπογραφή κύρους της δημοσιογραφίας και της λογοτεχνίας, παίρνει συνέντευξη από τον δημόσιο κατήγορο Pietro Calogero. Βρισκόμαστε τέσσερις μήνες απόσταση από την απόφαση πρώτου βαθμού που επιβεβαίωσε τις κατηγορίες του παντοβάνου δικαστή. Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε σε δυο συνέχειες, στις 9 και στις 14 οκτωβρίου, στην Corriere della Sera με τον τίτλο: “Εκείνη η 7 aprile του ’79 όταν έπιασα τον Negri”.

Τα  “χρόνια του μολυβιού” δεν θάφτηκαν. Υπάρχει μια κυβέρνηση του τρόμου στο εξωτερικό. ο Negri και οι σύντροφοι είναι “νάρκες περιπλανώμενες” για την Ευρώπη, μα ποιος τους προστατεύει στο Παρίσι? και γιατί? Το βράδυ της 7ης απριλίου, που αποκεφάλισε την εξέγερση της  Autonomia Operaia στην Italia, ο Negri συνελήφθη in extremis στις σκάλες του σπιτιού του, το έσκαγε με την γυναίκα του, με τις βαλίτσες στο χέρι. Αυτά και άλλα πράγματα, ανησυχητικά και πρωτοφανή, αποκαλύπτει ο Pietro Calogero, ο “μικροκαμωμένος σιδερένιος σικελός” που αποκρυπτογράφησε και νίκησε την μυστική οργάνωση της Autonomia Operaia. Κάποιος στην αρχή προσπάθησε να κατεδαφίσει το κάστρο  με τις κατηγορίες του, χαρακτηρίζοντας το “ασαφές θεώρημα Calogero”. Τουλάχιστον τρεις φορές είχε σχεδιαστεί η εξολόθρευση του δικαστή. […] ο Pietro Calogero, 44 χρόνων, διπλωματούχος νομικής, ζει με τον μισθό του αξιωματούχου του κράτους σε ένα διαμέρισμα του πρώτου ορόφου, δυο δωμάτια, κουζίνα, μπάνιο και σαλόνι. Το σαλόνι είναι γεμάτο βιβλία και αναπαραγωγές διάσημων πινάκων. […] Φορά ένα παντελόνι μαύρο και ένα σπορ μπλουζάκι γκρι, με σηκωμένα μανίκια. Στις πέντε ώρες και πάνω συζήτηση που θα ακολουθήσουν, συχνά θα σηκωθεί από την πολυθρόνα: θα καπνίσει έναν ανεξακρίβωτο αριθμό τσιγάτων, ας πούμε νια τριανταριά. […] Dottor Calogero, κανείς δεν μίλησε ποτέ από μέσα την νύχτα της 7 aprile. […] “Εγώ διηύθυνα τις κινήσεις απ’ το μικρό bunker της ασφάλειας της Padova, είχα θέσει έναν όρο: έπρεπε να κάνουμε τα πάντα ώστε ο Negri να πέσει στο δίχτυ”. […] “Η γνώμη μου ήταν πως το μεγάλο υπόγειο σχέδιο της Autonomia operaia μπορούσε να καταστραφεί, μα με τον όρο πως θα εξουδετερώνονταν ο εγκέφαλος της σκέψης, ο άνθρωπος που τραβούσε τα σκοινιά: εκείνος ο άνθρωπος ήταν ο Negri”. […] “Στην δεύτερη ράμπα στις σκάλες ο Negri καταλαβαίνει πως όλα τέλειωσαν: ακουμπά καταγής την βαλίτσα και σκουπίζει το μέτωπο με ένα μαντίλι… Μέσα σε μισή ώρα, άλλοι τριακόσιοι τρομοκράτες συλλαμβάνονται. Είναι μια κάθετη πτώση της βίας. Ήδη το πρωινό που ακολουθεί, η Padova μοιάζει μια πόλη αποδηλητηριασμένη: η σύλληψη του ανώτερου αρχηγού προκάλεσε ένα βραχυκύκλωμα”. […] Πότε ακούσατε το όνομα του Negri για πρώτη φορά? ”Ήταν η γυναίκα μου, τυχαία. Θα σας πως λοιπόν πως άρχισα να μελετώ την γλώσσα των φυλλαδίων των επιθέσεων ή των διαδηλώσεων […] Τότε είπα στην γυναίκα μου: ‘Νιώθω το χέρι κάποιου που γνωρίζει πολλά για το συνταγματικό δίκαιο…’. Αυτή πηδά επάνω και λέει: ‘Άκου, Pietro, έχεις ποτέ διαβάσει για κάποιον  Toni Negri?” […] ο Calogero σηκώνεται, μου τείνει δυο μεγάλους τόμους γεμάτους σημειώσεις: “Κράτος και δίκαιο του νεαρού Hegel” και “Σπουδές της διαφωτιστικής γέννησης της νομικής και πολιτικής φιλοσοφίας του Hegel”. Τον ερωτώ εάν διασκέδασε την ανάγνωση. “Beh — κουνάει το κεφάλι ο δικαστής — ο Negri δεν είναι ο πιο συναρπαστικός φιλόσοφος που γνωρίζω. Προτιμώ τον Καρτ, τον Πλάτωνα. Μα εγώ δεν έψαχνα διασκεδάσεις: έπρεπε να εντοπίσω τον εγκέφαλο που ενέπνεε, την γλώσσα που σχεδίαζε σε κέντημα το σχέδιο της ανατροπής …Ύστερα από μεγάλη μελέτη, είχα την μαθηματική βεβαιότητα: αυτός ήταν ο άνθρωπος μου, ένας νους πλαστικός και διαβολικός, ένα είδος Αγίου Αντωνίου της βίας, που κινούνταν δίχως στάση προς όλες τις κατευθύνσεις”. […] Συνεπώς εσείς συναντάτε τον Negri μόνο μετά την σύλληψη… “Ήρθε σε εμένα για την ανάκριση. Παρουσιάζεται με την ουρά μέσα στα σκέλια. Παίζει τον ρόλο του κυρίου Κανένα, του άπειρου ονειροπόλου. Μα, όταν του βάζω τα χαρτιά στο τραπέζι, στραβώνει τα μάτια, μένει άφωνος. Σχεδόν δεν το πιστεύει. Και όπως φεύγει, λέει στον αστυνόμο που τον συνοδεύει στο κελί : ‘Τι κεφάλι, αυτός ο Calogero! Κρίμα που βρίσκεται απ’ την άλλη πλευρά του οδοφράγματος’…”. […] Ο επικεφαλής της Εργατικής  Αυτονομίας, ο ιδεολόγος της εξέγερσης, “προδόθηκε από την γραφομανία”; σαν ένας μικρός Καίσαρ, ο Toni Negri, έγραφε βήμα προς βήμα  το δικό του “De bello patavino”, [το πιο γνωστό έργο του Ιούλιου Καίσαρα γύρω από τον γαλλικό πολέμου], σίγουρος για την νίκη. Μα όταν ο δικαστής Calogero κατάφερε να του κατάσχει το αρχείο εμφανίστηκε σαν τον “γυμνό Βασιλιά του παραμυθιού”. Ο “ντροπαλός δικαστής από σίδερο” […] είχε επί τέλους στο χέρι τις αποδείξεις: ο εθελοντής Κοντορεβιθούλης Negri είχε σκορπίσει παντού αποτυπώματα. Έφτανε να διαβάζεις με υπομονή, να αποδικοποιείς τα ιερογλυφικά του, και έβγαινε προς τα έξω το φιλόδοξο σχέδιο, αιματηρό, η επίθεση στην καρδιά του Κράτους, γεμάτο σχεδιασμούς και στρατηγικές αποφάσεις. […] ο Calogero συναντά τον Alessandrini τον ιανουάριο του ’79, ανταλλάσσουν στοιχεία και εντυπώσεις, συμφωνούν σε όλα. Όμως ο Alessandrini, επτά ημέρες αργότερα, σκοτώνεται. Τι πρέπει να γίνει? ο Calogero δεν αλλάζει την στρατηγική του, προχωρά αποφασιστικά. […] Και οι τρομοκράτες, σκέφτεται, είχαν πειστεί πως είχα στις πλάτες μου της οργάνωση του Κομουνιστικού Κόμματος. Δεν μπορούσαν να πιστέψουν πως μια χούφτα άνδρες, με φτωχά μέσα της κρατικής διαχείρισης, ήταν σε θέση να ξεσκεπάσουν μια υπόγεια συνωμοσία που είχε προετοιμαστεί με πολύ χρήμα και διαβολική εξυπνάδα. Πότε ο Calogero ανακάλυψε την εγκληματική κάλυψη της  Autonomia και τους δεσμούς της με την τρομοκρατία?  λέει ο Calogero: έφτανε να διαβάζατε τα φυλλάδια τους, τις εφημερίδες τους, τα βιβλία τους. Μια γλώσσα “έξαλλη”. ο Calogero θυμήθηκε μια φράση του Σαίξπηρ στον Άμλετ: “Υπάρχει μέθοδος μέσα σε αυτή την τρέλα”. […] Γράφτηκε πως ο Negri ήταν ένα είδος μαϊντανού της εξέγερσης: βρίσκονταν με τους κορυφαίους, στην κορυφή του ουρανοξύστη, και μετά αναμειγνύονταν με τους εργάτες κάτω από την σκάλα: “Φορούσε τον σκούφο για να νιώσει την συγκίνηση του πρώτου ερωτικού ραντεβού”. Ο δικαστής ντροπαλός κάμπτεται σε ένα πικρό χαμόγελο, αδιαπέραστο: η καρδιά έχει τους λόγους της, ίσως, που η λογική δεν γνωρίζει. 

Όπως καταλαβαίνουμε αυτό, αν και σε φόρμα συνέντευξης, μπορεί να χαρακτηριστεί σαν ένα λογοτεχνικό κείμενο περισσότερο παρά δημοσιογραφικό. Πρόκειται για ένα άρθρο γεμάτο λογοτεχνικές προτάσεις. Η αρχή θυμίζει κάτι. «ο Negri και οι σύντροφοι είναι “περιπλανώμενες νάρκες” που γυρνάν στην Ευρώπη» λιγάκι σαν το φάντασμα που περιπλανάται στην Ευρώπη Marx. Και μετά ο Ιούλιος Καίσαρας, μέχρι και ο Κοντορεβυθούλης, ιερογλυφικά να αποκρυπτογραφηθούν, ο σκεπτόμενος εγκέφαλος και διαβολικός που τραβά τα νήματα της ιταλικής τρομοκρατίας.
Θέλησα να προτείνω αυτή την συνέντευξη ανοίγοντας αυτό το κεφάλαιο διότι αντιπροσωπεύει ένα άριστο σημείο εκκίνησης. Περιέχει σχεδόν απ’ όλα. Μιλά για τον Calogero περισσότερο από οποιανδήποτε προηγούμενη συνέντευξη. Μα μας λέει πολλά για σχεδόν όλες τις φιγούρες που συμπεριλαμβάνονται στην υπόθεση: για τον Negri, διαβολικό, μα επίσης φοβισμένο και άνανδρο, για τον Alessandrini, γι αυτούς που έκαναν αντίθετο κουπί.
Και είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα που κάνει αντιληπτό το πως αυτή η υπόθεση δραστηριοποιεί στο κεφάλι των δημοσιογράφων, και ίσως των αναγνωστών, σχήματα ήδη προκαθορισμένα που εν μέρει μπορούν να έχουν εξαχθεί από το μυθικό-λογοτεχνικό είδος.

2. L’ipotesi iniziale η αρχική υπόθεση

Ξεκινώντας την εργασία ανάλυσης των άρθρων που διηγήθηκαν, για περισσότερο από μιαν δεκαετία, την υπόθεση 7 απρίλη είχα υποθέσει πως θα μπορούσα να εντοπίσω στην διάρκεια των χρόνων την ανάπτυξη ενός »παραμυθιού» υποφερτά συνεκτικού. Mιάς κλασικής ιστορίας: φτιαγμένης από καλούς, κακούς, στιγμή της ρήξης και ανασύνθεσης. Ένα γράφημα που θα αναδύονταν από την κύρια γραμμή της διήγησης των εφημερίδων, αφήνοντας έξω δηλαδή, όπως ουσιαστικά έγινε, τα οριστικά δικαστικά αποτελέσματα που “καταστρέφουν” και αλλάζουν ριζικά το αρχικό πλαίσιο, την αρχική εικόνα.
Για «λογική κινουμένων σχεδίων» είχε μιλήσει ο Paolo Dusi, σε ένα συνέδριο που έλαβε χώρα το 1982 και του οποίου τα πεπραγμένα δημοσιεύτηκαν σε ένα “τετράδιο” του Questione Giustizia, Υπόθεση  Δικαιοσύνης,  πάντα μέσα στην ίδια χρονιά. Εξετάζοντας την σχέση ανάμεσα στην δίκη της Πάντοβα και την δημόσια πληροφόρηση ο Dusi υποστήριζε πως

Γίνεται μια διαλογή των γεγονότων και των τοποθετήσεων σαν στοιχεία φορείς μιας ιστορίας με προκαθορισμένη διαδρομή που, μέσα στην ριζοσπαστικότητα των παρατάξεων και στον μανιχαϊσμό των αντιθέσεων, έρχεται να αναλάβει αναπόφευκτα την εξέλιξη του κινούμενου σχέδιου. Το κινούμενο σχέδιο αποδέχεται μοναδικό θεμέλιο μιαν αξία που λειτουργεί ως φέρουσα αλήθεια  (συχνά μιλάμε , ακριβώς, για την σωτηρία της ανθρωπότητας από ένα σχέδιο καταστροφής) και επάνω σε αυτό εντοπίζεται, μια για πάντα, ο ρόλος του αρνητικού ήρωα και εκείνος του θετικού ήρωα, που σε αυτόν αντιπαρατίθεται; συχνά ο θετικός ήρωας πρέπει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τον διακηρυγμένο εχθρό, μα και δυσκολίες περιβαλλοντικές, απρόσμενους κινδύνους, νέους αντιπάλους; αναλαμβάνουν σημασία, με αυτό τον τρόπο, και τα προφίλ που εντοπίζουν την πλευρά των καλών και εκείνη των κακών.

Το άρθρο του Dusi, επικεντρωμένο σε λίγες σελίδες, αντιπροσωπεύει μια σημαντική έμπνευση. Η ανάλυση του όμως σταματούσε στο 1982. Με ένα corpus άρθρων πολύ πιο μεγάλο προσπάθησα να σχεδιάσω μια παρόμοια υπόθεση εργασίας.
Είχαμε να κάνουμε με μιαν δυνατή υπόθεση που όμως, στο τέλος, η ανάγνωση ενός τόσο μεγάλου αριθμού εφημερίδων, για έναν πολύ πλατύ αριθμό ετών, δεν μου επέτρεψε να υποστηρίξω με πεποίθηση διότι ίσως θα είχε αποβεί πολύ αναγωγική. Δεν είναι όμως όλα για πέταμα. Σίγουρα πάντως μια άποψη συνεπή είναι δυνατόν να αποκομίσετε, μέσα στην διήγηση, των ρόλων και των πλευρών.
Για τις φιγούρες λοιπόν (δεν είναι μόνο φυσικά πρόσωπα μα και ρητορικές φιγούρες) τις σχετικά σταθερές. Η αίσθηση που με οδήγησε να προτείνω μιαν τέτοια ανάλυση είναι πως οι ορισμοί που οι εφημερίδες δίδουν για τους παίκτες που αφορούν και περιλαμβάνονται στην υπόθεση 7 aprile είναι η άμεση συνέπεια της αρχικής κατάστασης. Ένα είδος παιχνιδιού σύμπλεξης μέσα στο οποίο οι εφημερίδες (των οποίων ο κυριότερος ρόλος είναι εκείνος του  να είναι οι κυριότεροι αφηγητές τους παραμυθιού) είναι υποχρεωμένες να διατηρήσουν μια ελάχιστη συνέπεια της αναπαράστασης.

Μα φυσικά δεν μπορούμε να σκεφτούμε μιαν εφημερίδα μαζικών πωλήσεων σαν έναν απλό αφηγητή. Οι εφημερίδες υπήρξαν, στην καλύτερη των περιπτώσεων, παρατηρητές [ εκπίπτοντας με αυτό τον τρόπο, ως ελάχιστο, του “παράδοξου του παρατηρητή”) και στην χειρότερη, των ενδιαφερομένων παραγόντων. Μέσα λοιπόν από τον εντοπισμό του cast των ηθοποιών και του carnet των ρόλων στην διάθεση τους, θα πρέπει να φθάσουμε (στο θέμα αυτό να κοιτάξουμε το έκτο κεφάλαιο) στο σημείο να δώσουμε μιαν απάντηση στην ερώτηση: “Οι εφημερίδες τι ρόλο ανέλαβαν στην περίπτωση?”. Μια προσέγγιση που, ενσωματωμένη με μιαν περιγραφή της ιστορικής συγκυρίας (πιο μπροστά θα εμβαθύνουμε σχετικά τον αποφασιστικό ρόλο της υπόθεσης Moro στον επηρεασμό της περίπτωσης υπό εξέταση) και με κάποιες μελέτες για τα χαρακτηριστικά και τους περιορισμούς του ιταλικού δημοσιογραφικού χώρου στα τέλη των χρόνων Εβδομήντα, θα πρέπει να μας βοηθήσει να ξαναχτίσουμε αρκετά πιστά την κατάσταση μέσα στην οποίαν οι εφημερίδες βρέθηκαν να δρουν.

Αυτή η προσπάθεια να οριοθετήσουμε τους ουσιώδεις χαρακτήρες του κάθε ρόλου είναι σημαντική και για έναν άλλο λόγο. Στην αφήγηση της 7 aprile, στην διαδικασία χτισίματος των προσωπικοτήτων που κατοικούν αυτή την έρευνα, περισσότερο από την ανάπτυξη του διαγράμματος, που μοιάζει δύσκολα αναγώγιμo σε μιαν πλοκή, ξεχωρίζουν οι λεπτομέρειες.Και συνεπώς, με την σειρά τους, οι προσωπικότητες Πρόσωπα, πορτραίτα, βυθισμένα σε μιαν απόλυτη αταξία γεγονότων και συμβάντων. Στο τέλος, ίσως, εκείνο που παρέμεινε από την 7 aprile είναι ακριβώς οι λεπτομέρειες, όχι τα γεγονότα.

(16 – CONTINUA) Συνεχίζεται

I giornali a processo: il caso 7 aprile – Sedicesima parte

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s