σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

Πανδημία και τέλος της νεοφιλελεύθερης εποχής

του Atilio A. Boron

Ο κοροναϊός προκάλεσε ένα κύμα προβληματισμών και αναλύσεων που έχουν ως κοινό παρονομαστή την πρόθεση να ανιχνεύσουν τα (ασαφή) χαρακτηριστικά του είδους της κοινωνίας και της οικονομίας που θα επανεμφανιστούν όταν η μάστιγα θα είναι υπό έλεγχο. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να εμπλακούμε σε αυτό το είδος εικασιών, ελπίζουμε να είναι καλά ενημερωμένες και ελεγχόμενες, διότι αν υπάρχει ένα πράγμα για το οποίο είμαστε απόλυτα σίγουροι, είναι πως το πρώτο μοιραίο θύμα της πανδημίας υπήρξε η νεοφιλελεύθερη εκδοχή του καπιταλισμού. Και λέω «έκδοση» επειδή έχω σοβαρές αμφιβολίες ότι ο εν λόγω ιός έχει κάνει το θαύμα να θέσει τέλος όχι μόνο στον νεοφιλελευθερισμό αλλά και στη δομή που τον υποστηρίζει: τον καπιταλισμό ως τρόπο παραγωγής και ως διεθνές σύστημα. Όμως η νεοφιλελεύθερη εποχή είναι ένα πτώμα που δεν έχει ακόμη θαφτεί, αλλά είναι αδύνατο να αναστηθεί. Τι θα συμβεί στον καπιταλισμό; Λοιπόν, ακριβώς γι αυτό θα μιλήσουμε σε αυτό το άρθρο.

Εκτιμώ ιδιαίτερα τη δουλειά και τον άνθρωπο Slavoj Zizek, αλλά αυτό δεν αρκεί για να του δώσει δίκιο όταν ισχυρίζεται ότι η πανδημία έδωσε «ένα χτύπημα α λα Kill Bill στο καπιταλιστικό σύστημα», μετά από το οποίο, ακολουθώντας την κινηματογραφική μεταφορά, θα πρέπει να πέσει ξερό μέσα σε πέντε δευτερόλεπτα. Δεν συνέβη και δεν θα συμβεί διότι, όπως υπενθύμισε ο Λένιν πολλές φορές, «ο καπιταλισμός δεν θα πέσει αν δεν υπάρχουν κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που να τον κάνουν να πέσει». Ο καπιταλισμός επέζησε της λεγόμενης «ισπανικής γρίπης», για την οποία γνωρίζουμε τώρα ότι ήρθε στο φως στο Κάνσας τον μάρτιο του 1918 στη στρατιωτική βάση του Fort Riley, και αργότερα εξαπλώθηκε ανεξέλεγκτα από τα αμερικανικά στρατεύματα που πολέμησαν στον Α ‘παγκόσμιο πόλεμο. Οι πολύ ανακριβείς εκτιμήσεις της θνησιμότητας του κυμαίνονται από 20, 50 έως 100 εκατομμύρια ανθρώπους, οπότε δεν πρέπει να έχουμε εμμονή με τα στατιστικά στοιχεία και να ήμαστε επιφυλακτικοί για την ακρίβεια αυτών των εκτιμήσεων που διαδίδονται ευρέως από πολλές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένου του National Geographical Magazine. Επιπλέον, ο καπιταλισμός επιβίωσε και της τεράστιας παγκόσμιας κατάρρευσης που προκάλεσε η Μεγάλη Ύφεση, δείχνοντας μια ασυνήθιστη ανθεκτικότητα – που ήδη αναφέρθηκε από τους κλασικούς του μαρξισμού – για την υπερνίκηση των κρίσεων, και βγαίνοντας ακόμη πιο δυνατός από αυτήν. Για να σκεφτεί κανείς ότι, ελλείψει εκείνων των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, που υποδεικνύει ο ρώσος επαναστάτης ( δυνάμεων των οποίων η παρουσία δεν γίνεται αισθητή αυτή τη στιγμή, ούτε στις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε στις ευρωπαϊκές Χώρες), η πολυπόθητη εξαφάνιση ενός ανήθικου, άδικου και αρπακτικού συστήματος, θανάσιμου εχθρού της ανθρωπότητας και της φύσης, θα συμβεί τώρα, είναι περισσότερο μια προβολή της επιθυμίας του παρά το προϊόν μιας συγκεκριμένης ανάλυσης. Ο Ζίζεκ είναι πεπεισμένος ότι, μετά από αυτή την κρίση, η ανθρωπότητα θα μπορέσει να καταφύγει σε μια «νέα μορφή κομμουνισμού ο οποίος θα επινοηθεί εκ νέου», για να σωθεί. Αυτό είναι ασφαλώς δυνατό και επιθυμητό. Αλλά, όπως σχεδόν όλα στην κοινωνική ζωή, αυτό θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα της ταξικής πάλης. πιο συγκεκριμένα από το γεγονός ότι, για να επιστρέψουμε στον Λένιν, «όποιος είναι κάτω δεν θέλει και όποιος είναι πάνω δεν μπορεί να συνεχίσει να ζει όπως πριν», πράγμα που επί του παρόντος δεν γνωρίζουμε. Αλλά η διακλάδωση της διεξόδου από αυτή την συγκυρία παρουσιάζει ένα άλλο πιθανό αποτέλεσμα-έξοδο, το οποίο ο Ζίζεκ αναγνωρίζει πολύ καθαρά: την «βαρβαρότητα». Δηλαδή, την επιβεβαίωση της κυριαρχίας του κεφαλαίου με την προσφυγή στις πιο βάναυσες μορφές οικονομικής εκμετάλλευσης, πολιτικού κρατικού εξαναγκασμού και χειραγώγησης των συνειδήσεων και των καρδιών μέσω της δικής του επικοινωνιακής δικτατορίας, επί του παρόντος αμετάβλητης.»Βαρβαρότητα», έλεγε ο István Mészarós με μια δόση πικρής ειρωνείας, «αν είμαστε τυχεροί».

Αλλά γιατί να μην σκεφτούμε μια συμβιβαστική λύση, ούτε την «βαρβαρότητα» που τόσο μας φοβίζει (της οποίας εδώ πολύ καιρό μας έχουν δοθεί αυξανόμενες δόσεις στους «πραγματικά υπάρχοντες καπιταλισμούς») ούτε την εξίσου επιθυμητή επιλογή ενός «επαναπροσδιορισμένου κομμουνισμού»; Γιατί να μην σκεφτόμαστε ότι μια μετάβαση προς τον μετα-καπιταλισμό θα είναι αναπόφευκτα «άνιση και συνδυασμένη», με βαθιά πρόοδο σε ορισμένους τομείς: την απο-χρηματιστικοποίηση της οικονομίας, την απο-εμπορευματοποίηση της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας, για παράδειγμα, και σε άλλους τομείς, διστακτικότερα, αντιμετωπίζοντας μεγαλύτερη αντίσταση από την μπουρζουαζία, σε τομείς όπως ο αυστηρός έλεγχος της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αγοράς, η εθνικοποίηση της φαρμακευτικής βιομηχανίας (έτσι ώστε τα φάρμακα να μην είναι πλέον ένα εμπόρευμα που να παράγεται με σκοπό το κέρδος), των στρατηγικών βιομηχανιών και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, καθώς και η επιστροφή στα κοινά των λεγόμενων «φυσικών πόρων» (ακριβώς, κοινά αγαθά);                                                        Γιατί να μην σκεφτόμαστε «εκείνους τους πολλούς σοσιαλισμούς», για τους οποίους μίλησε σε πρόδρομο τρόπο ο σημαντικός άγγλος μαρξιστής Raymond Williams στα μέσα της δεκαετίας του ’80 του περασμένου αιώνα;

Αντιμέτωπος με την πρόταση για έναν «επαναπροσδιοριζόμενο κομμουνισμό», ο νοτιοκορεάτης φιλόσοφος Byung-Chul Han ανεβαίνει στο ρινγκ για να αντικρούσει τη διατριβή του σλοβένου, και τολμά να πει ότι «μετά την πανδημία, ο καπιταλισμός θα συνεχιστεί με μεγαλύτερο σθένος». Είναι μια τολμηρή δήλωση, διότι αν υπάρχει κάτι που εμφανίζεται στον ορίζοντα είναι το ευρύ αίτημα από όλη την κοινωνία για μια πολύ πιο ενεργή κρατική παρέμβαση για τον έλεγχο των επιζήμιων επιπτώσεων των αγορών στην παροχή βασικών υπηρεσιών υγείας, στη στέγαση, την κοινωνική ασφάλιση, τις μεταφορές κ.λπ. και για να τερματιστεί το σκάνδαλο της υπερ-συγκέντρωσης του μισού από ολόκληρο τον πλούτο του πλανήτη στα χέρια του πλουσιότερου 1% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αυτός ο μετα-πανδημικός κόσμος θα έχει πολύ περισσότερο Κράτος και πολύ λιγότερη αγορά, με πληθυσμούς «που γνωρίζουν – πληθυσμούς συνειδητοποιημένους» και πολιτικοποιημένους από τη μάστιγα στην οποία έχουν εκτεθεί, πληθυσμούς που έχουν την τάση να αναζητούν αλληλεγγύη και συλλογικές λύσεις, ακόμα και «σοσιαλιστικές», σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες μας θυμίζει η Judith Butler, αρνούμενοι την εξατομικευμένη και ιδιωτικοποιητική μανία που εξυμνείται εδώ και 40 χρόνια από τον νεοφιλελευθερισμό, η οποία μας οδήγησε στην τραγική κατάσταση που βιώνουμε σήμερα.                                                                                                                            Είναι επίσης ένας κόσμος στον οποίο το διεθνές σύστημα έχει ήδη αποδεχθεί, οριστικά, ένα διαφορετικό μοντέλο παρουσία μιας νέας κυρίαρχης τριάδας, αν και το συγκεκριμένο βάρος κάθε ενός από τους παράγοντες του δεν είναι το ίδιο. Αν ο Samir Amin είχε δίκιο στα τέλη του περασμένου αιώνα όταν μιλούσε για την τριάδα που αποτελούνταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και την Ιαπωνία, σήμερα αυτή η τριάδα αποτελείται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τη Ρωσία. Και σε αντίθεση με την προηγούμενη τριπολική τάξη, όπου η Ευρώπη και η Ιαπωνία ήταν νεαροί συνεργάτες (για να μην πούμε πιόνια ή lacchè, κάτι που ακούγεται λίγο επιθετικό αλλά είναι το χαρακτηριστικό που αξίζουν) της Ουάσινγκτον, σήμερα αυτή η τελευταία έχει να κάνει με την τρομερή οικονομική δύναμη της Κίνας, που είναι αναμφισβήτητα η τρέχουσα ατμομηχανή της παγκόσμιας οικονομίας, που υποβιβάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες στη δεύτερη θέση και η οποία, επιπλέον, έχει αναλάβει τον ηγετικό ρόλο στην τεχνολογία 5G και στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Σε όλα αυτά προστίθεται η όχι λιγότερο απειλητική παρουσία μιας Ρωσίας που έχει επιστρέψει στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας πολιτικής: πλούσια σε πετρέλαιο, ενέργεια και νερό. ιδιοκτήτης ενός τεράστιου εδάφους (σχεδόν διπλάσιο της επικράτειας των Ηνωμένων Πολιτειών) και ενός ισχυρού βιομηχανικού συγκροτήματος που έχει παραγάγει μια στρατιωτική τεχνολογία αιχμής που επικρατεί σε ορισμένους στρατηγικούς τομείς έναντι εκείνης των Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι δύσκολο, όπως λέει ο Χαν, να επιτύχει ο καπιταλισμός νέο σθένος μέσα σε αυτό το μη ενθαρρυντικό διεθνές σενάριο. Αν είχε την παγκόσμια έλξη και διάδοση που γνώριζε πως είχε κάποτε, ήταν επειδή, όπως έλεγε ο Samuel P. Huntington, υπήρξε ένας «μοναχικός σερίφης» που υποστήριζε την παγκόσμια καπιταλιστική τάξη με την αδιαμφισβήτητη οικονομική, στρατιωτική, πολιτική και ιδεολογική υπεροχή του.

Σήμερα η υπεροχή βρίσκεται στα χέρια της Κίνας και οι τεράστιες στρατιωτικές δαπάνες των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι σε θέση να κάμψουν μια χώρα τόσο μικρή όσο η Βόρεια Κορέα ούτε να κερδίσουν έναν πόλεμο εναντίον ενός από τα φτωχότερα έθνη στον πλανήτη όπως το Αφγανιστάν. Η πολιτική υπεροχή της Ουάσινγκτον παραμένει κολλημένη, με το ζόρι, μόλις στην «εσωτερική αυλή» της: τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, αλλά εν μέσω μεγάλων αναταράξεων. Και το διεθνές της κύρος έχει αποδυναμωθεί σε μεγάλο βαθμό: η Κίνα κατάφερε να ελέγξει την πανδημία και οι Ηνωμένες Πολιτείες όχι. Η Κίνα, η Ρωσία και η Κούβα συμβάλλουν στην καταπολέμησή της στην Ευρώπη και η Κούβα, ένα παγκόσμιο παράδειγμα αλληλεγγύης, στέλνει γιατρούς και φάρμακα στις πέντε ηπείρους, ενώ το μόνο πράγμα που έρχεται στο μυαλό σε όσους περνούν από το Λευκό Οίκο είναι να στείλουν 30.000 στρατιώτες για μια στρατιωτική άσκηση με το ΝΑΤΟ και να εντείνουν τις κυρώσεις κατά της Κούβας, της Βενεζουέλας και του Ιράν, σε αυτό που είναι σαφώς ένα έγκλημα πολέμου. Η προηγούμενη ηγεμονία τους είναι πλέον μια ανάμνηση του παρελθόντος. Αυτό που συζητείται σήμερα στους διαδρόμους των αμερικανικών κυβερνητικών υπηρεσιών δεν είναι εάν η χώρα βρίσκεται σε παρακμή ή όχι, αλλά η κλίση και ο ρυθμός της παρακμής. Και η πανδημία επιταχύνει αυτή τη διαδικασία ανά ώρα.

Αντιθέτως, ο νοτιοκορεάτης Χαν έχει δίκιο όταν λέει ότι «κανένας ιός δεν είναι σε θέση να κάνει την επανάσταση» αλλά πέφτει σε πλεονασμό όταν γράφει ότι «δεν μπορούμε να αφήσουμε την επανάσταση στα χέρια του ιού». Είναι σαφές ότι δεν μπορούμε!Ας ρίξουμε μια ματιά στα ιστορικά δεδομένα: ξέσπασε η ρωσική επανάσταση πριν από την πανδημία της «ισπανικής γρίπης», και της νίκης των επαναστατικών διαδικασιών στην Κίνα, το Βιετνάμ και την Κούβα δεν είχε προηγηθεί καμία πανδημία. Η επανάσταση γίνεται από τις υποτελείς τάξεις όταν αποκτούν συνείδηση της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης στις οποίες υποβάλλονται. όταν αντιλαμβάνονται ότι, μακριά από το να είναι μια απροσπέλαστη ψευδαίσθηση, είναι εφικτός ένας μετα-καπιταλιστικός κόσμος και, τέλος, όταν φτάνουν στο σημείο να σχηματίσουν μια οργάνωση σε εθνική και διεθνή κλίμακα για να πολεμήσουν εναντίον μιας «αυτοκρατορικής μπουρζουαζίας» που κάποτε αλληλοσυνέδεε έντονα τα συμφέροντα των καπιταλιστών στις ανεπτυγμένες χώρες. Σήμερα, χάρη στον Donald Trump, αυτή η σταθερή ενότητα στην κορυφή του ιμπεριαλιστικού συστήματος έχει σπάσει ανεπανόρθωτα και ο αγώνας εκεί επάνω είναι όλων εναντίον όλων, ενώ η Κίνα και η Ρωσία συνεχίζουν υπομονετικά και δίχως αλαζονεία να οικοδομούν τις συμμαχίες που θα στηρίξουν μια νέα παγκόσμια τάξη.

Μια τελευταία συλλογιστική. Πιστεύω ότι πρέπει να αξιολογήσουμε την εξαιρετική βαρύτητα των οικονομικών επιπτώσεων αυτής της πανδημίας, που θα καταστήσει αδύνατη μια επιστροφή στο παρελθόν. Οι διάφορες κυβερνήσεις του κόσμου αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν μια σκληρή επιλογή: την υγεία του πληθυσμού ή την ευημερία της οικονομίας. Οι πρόσφατες δηλώσεις του Donald Trump (και άλλων ηγέτες όπως της Angela Merkel και του Boris Johnson), σύμφωνα με τις οποίες δεν θα υιοθετηθεί μια στρατηγική συγκράτησης της μετάδοσης της ασθένειας με την απομόνωση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού διότι αυτό θα παραλύσει την οικονομία, τονίζουν τη θεμελιώδη αντίφαση του καπιταλισμού. Επειδή είναι καλό να θυμόμαστε ότι εάν ο πληθυσμός δεν πάει στη δουλειά, η διαδικασία δημιουργίας αξίας σταματά και δεν υπάρχει ούτε εξαγωγή ούτε πραγματοποίηση υπεραξίας. Ο ιός μεταπηδά από τους ανθρώπους στην οικονομία και αυτό προκαλεί το φόβο των καπιταλιστικών κυβερνήσεων που διστάζουν να επιβάλουν ή να διατηρήσουν την καραντίνα επειδή η επιχειρηματική τάξη χρειάζεται ανθρώπους που βγαίνουν έξω στο δρόμο και πηγαίνουν να δουλέψουν, παρόλο που γνωρίζουν ότι θέτουν σε κίνδυνο την υγεία τους. Σύμφωνα με τον Mike Davis, το 45 τοις εκατό του αμερικανικού εργατικού δυναμικού «δεν έχει πρόσβαση σε αμειβόμενη άδεια ασθενείας και πρακτικά αναγκάζεται να πηγαίνει στη δουλειά και να διαδίδει τη μόλυνση ή να παραμένει με άδειο πιάτο».  Η κατάσταση δεν είναι βιώσιμη για το κεφάλαιο, το οποίο πρέπει να εκμεταλλευτεί το εργατικό του δυναμικό και θεωρεί απαράδεκτο αυτό να παραμείνει στο σπίτι. από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοι που, αν πάνε να δουλέψουν ή θα μολυνθούν ή θα μολύνουν τους άλλους, και αν μένουν στο σπίτι, δεν έχουν χρήματα για να ικανοποιήσουν τις βασικές τους ανάγκες. Αυτό το κρίσιμο σταυροδρόμι εξηγεί την αυξανόμενη πολεμική αντίδραση του Trump ενάντια στην Κούβα, τη Βενεζουέλα και το Ιράν και την επιμονή του να αποδίδει στους κινέζους την προέλευση της πανδημίας. Πρέπει να δημιουργήσει ένα παραπέτασμα καπνού για να κρύψει τις τρομερές συνέπειες των δεκαετιών υπο-χρηματοδότησης του συστήματος δημόσιας υγείας και της συνενοχής με τις δομικές απάτες της ιδιωτικής ιατρικής και της φαρμακοβιομηχανίας στη χώρα του. Ή να λέει πως φταίνε για την οικονομική ύφεση όσοι συμβουλεύουν τους ανθρώπους να μένουν σπίτι τους. Σε κάθε περίπτωση, και ανεξάρτητα από το αν η έξοδος από αυτή την κρίση είναι ένας «επανεπινοημένος κομμουνισμός» όπως θέλει ο Ζίζεκ ή ένα υβριδικό πείραμα που όμως σημαδεύει σαφώς προς τον μετα-καπιταλισμό, αυτή η πανδημία (όπως εξηγούν ξεκάθαρα οι Mike Davis, David Harvey, Iñaki Gil του San Vicente, ο Juanlu González, ο Vicenç Navarro, ο Alain Badiou, ο Fernando Buen Abad, ο Pablo Guadarrama, ο Rocco Carbone, ο Ernesto López, ο Wim Dierckxsens και ο Walter Formento σε διάφορα άρθρα που κυκλοφορούν άφθονα στο διαδίκτυο) μετακίνησε τις τεκτονικές πλάκες του παγκόσμιου καπιταλισμού και τίποτα δεν θα μπορεί να είναι και πάλι το ίδιο. Επιπλέον, κανείς δεν θέλει τον κόσμο να επιστρέψει στον τρόπο που ήταν πριν, εκτός από τη χούφτα των μεγιστάνων που πλούτισαν χάρη στις άγριες λεηλασίες που διαπράχθηκαν κατά τη νεοφιλελεύθερη εποχή. Πρόκειται για μια τεράστια πρόκληση για όσους από εμάς θέλουμε να οικοδομήσουμε έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο διότι, χωρίς αμφιβολία, η πανδημία και οι καταστροφικές συνέπειες της προσφέρουν μια μοναδική και απροσδόκητη ευκαιρία που θα ήταν ασυγχώρητο να χάσουμε. Επομένως, το σύνθημα της στιγμής για όλες τις αντικαπιταλιστικές δυνάμεις στον πλανήτη είναι: να συνειδητοποιήσουμε, να οργανώσουμε και να πολεμήσουμε. να πολεμήσουμε μέχρι τέλους, όπως ήθελε ο Φιντέλ όταν, σε μια αξέχαστη συνάντηση με τους διανοούμενους που πραγματοποιήθηκε στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Αβάνα, τον φεβρουάριο του 2012, μας υποδέχτηκε λέγοντας: “Αν σας έλεγαν: ο πλανήτης πεθαίνει και αυτό το σκεπτόμενο είδος πρόκειται να τελειώσει, τι θα κάνατε, θα αρχίζατε να κλαίτε; Νομίζω ότι πρέπει να πολεμήσουμε, αυτό ακριβώς κάναμε πάντα. Ας αρχίσουμε τη δουλειά!”.

[Μετάφραση από την καστιλιάνικη γλώσσα για την ALBAinformazione του Alessio Decoro]

 

https://albainformazione.wordpress.com/2020/04/02/23129/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s