θεωρία, teoria

Το πρόβλημα των συνόρων

Μέχρι σήμερα φαίνεται να προκύπτει ότι το κύριο πρόβλημα της καπιταλιστικής διάστασης είναι εκ των πραγμάτων η απουσία νέων διερευνητικών-εξερευνητικών και εξορυκτικών δυνατοτήτων, τουλάχιστον όσον αφορά τον πλανήτη Γη και τους πόρους του.

Il problema della frontiera

Ή καλύτερα, κάθε εξερεύνηση, κάθε νέος πόρος που εξάγεται έχει δυσανάλογες συνέπειες στην οικολογική ισορροπία του πλανήτη και στην επιβίωση ως σύνολο των ειδών που τον κατοικούν, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων. Στην πραγματικότητα, μέχρι τώρα, ο καπιταλισμός έχει βασίσει την ανάπτυξή του, τις μεταλλάξεις του και τη διατήρηση της ηγεμονίας του στη δυνατότητα εξερεύνησης νέων συνόρων, εξόρυξης νέων πόρων, υποτάξεως άλλων αναπτυξιακών συστημάτων, εντατικοποίησης της αξιοποίησης της ανθρώπινης εργασίας και των πόρων. Λέγεται «άνοιγμα νέων αγορών». Εάν για τον καπιταλισμό μας προειδοποίησαν οι βενετοί εξερευνητές που περπάτησαν στον «δρόμο του μεταξιού», αυτός βαφτίστηκε στις παραλίες της Αμερικής με το αίμα των ιθαγενών και τα σπαθιά των κατακτητών, χτίστηκε χάρη στο εμπόριο σκλάβων, κέρδισε τον αγώνα ενάντια στη φεουδαρχία με χρυσό και ασήμι που εξήχθησαν από τα λατινοαμερικανικά ορυχεία, αφαίρεσε τροφή και δυνατότητα πρώτα στους άγγλους και μετά στους ευρωπαίους αγρότες, περιφράζοντας τα κοινόχρηστα εδάφη, για να τους αναγκάσει να μεταναστεύσουν και να γεμίσουν τα εργοστάσια, αγιοποιήθηκε στην παλιά δύση και μίλησαν γι αυτόν με τρόπο εξωτικό και ανατολίτικο που οδήγησε στους αποικισμούς, εάν τράφηκε τώρα τελευταία με τα πτώματα του πρώην σοσιαλιστικού μπλοκ, σήμερα που είναι πραγματικά παγκόσμιος, που έχει φτάσει σε μια νίκη φαινομενικά δίχως δυνατότητα έφεσης, λοιπόν, αυτή ακριβώς είναι η στιγμή στην οποίαν ο καπιταλισμός είναι περισσότερο εύθραυστος.

Την ίδια στιγμή οι δυνάμεις που ιστορικά αντιτίθενται σε αυτό το αναπτυξιακό σύστημα είναι σήμερα πολύ αδύναμες, κατακερματισμένες και διάσπαρτες και αυτό δεν είναι τυχαίο. Αν και η διαλεκτική της ταξικής πάλης απέχει πολύ από το να έχει εξαντληθεί, όλη η προσπάθεια της καπιταλιστικής διοίκησης κατευθύνεται και κλίνει στην προσπάθεια αποφυγής της γέννησης νέων ιστορικών υποκειμένων, νέων συμμαχιών και συγκρούσεων που να παραπέμπουν σε έναν διαφορετικό κόσμο, μέσα στην τρελή ελπίδα ότι άλλα τεχνολογικά άλματα θα επιτρέψουν τη διατήρηση του συστήματος στα πόδια του. Η «καρδιά του σκοταδιού-heart of Darkness» του καπιταλισμού συνόδευε πάντα, μέσα στο φερόμενο ορθολογιστικό πνεύμα, την τυφλή πίστη στην τεχνολογία. Και από την άλλη πλευρά, χωρίς τις καινοτομίες στον ναυτικό τομέα, η εξερεύνηση της Αμερικής δεν θα ήταν δυνατή και αντίστροφα, χωρίς την λεηλασία του χρυσαφιού και του ασημιού από τη νέα ήπειρο δεν θα είχε δοθεί η ανάπτυξη της βιομηχανοποίησης στην Ευρώπη

400px MOVE WEST

Επομένως, ένα ακόμη σύνορο, αυτό της απεριόριστης τεχνολογικής ανάπτυξης, το οποίο θα έπρεπε από μόνο του να χειραφετήσει την ανθρωπότητα, να την τοποθετήσει πάνω από την μητρική φύση. Στην πραγματικότητα, τα αποτελέσματα-οι συνέπειες αυτής της θρησκείας, τις οποίες βλέπουμε ξεκάθαρα σήμερα, υπήρξαν πολύ διαφορετικές. Είναι απαραίτητο να υπογραμμιστεί, για να αποφευχθούν παρανοήσεις ότι εδώ η τεχνολογία δεν θεωρείται από μόνη της, πόσο μάλλον η επιστήμη ως η προέλευση-αιτία όλων των κακών, αλλά μάλλον η ανάληψη αυτής ως θρησκείας, του πολιτικού προσανατολισμού που δίνεται συνεχώς σε αυτήν και η επικράτηση αυτής επί των δικαίων της φύσης και της κοινωνίας, ούτε καν με αργό τρόπο, μας οδηγεί στην καταστροφή. Ναι, επειδή κάθε τεχνολογικό άλμα, μέσα σε αυτό το μοντέλο ανάπτυξης, είναι ένα κλειδί για το άνοιγμα νέων συνόρων «εκτεταμένης» ή «εντατικής» εκμετάλλευσης. Εκτεταμένη επειδή οι νέες τεχνολογίες έχουν επιτρέψει νέες εξερευνήσεις, νέους αποικισμούς, νέες ληστείες. Αλλά και εντατική, καθώς νέες μηχανές, νέες τεχνικές σημαίνουν περισσότερη εργασία, μεγαλύτερη εκμετάλλευση των εδαφών και των πόρων, μεγαλύτερο έλεγχο και πειθάρχηση στην κατανάλωση, έναν μεγαλύτερο, κι εδώ, ελπίζοντας ότι μπορεί να μας συγχωρεθεί η σύγκριση, αποικισμό της σφαίρας της ανθρώπινης κοινωνικής αναπαραγωγής. Τώρα, τόσο τα εκτεταμένα όσο και τα εντατικά σύνορα δεν μπορούν να επεκταθούν απεριόριστα στο δεδομένο επίπεδο τεχνολογικής ανάπτυξης στο οποίο βρισκόμαστε. Έχουν προφανείς περιορισμούς που οφείλονται στη διάσπαση της οικολογικής ισορροπίας επάνω στην οποία βασίζεται η επιβίωση σε σχέση με την εκτατικοποίηση, και στο επίπεδο της «αντοχής» του εκβιασμού υγεία-εργασία όσον αφορά την ένταση (εκτός από το γεγονός ότι μια εργατική δύναμη πολύ εξασθενημένη, άρρωστη και κατακερματισμένη στο οικείο της βρίσκεται στο όριο της μη παραγωγικότητας). Είναι πολύ σαφές, μεταξύ άλλων, ότι οι περισσότερες από τις εφευρέσεις του τελευταίου μισού αιώνα προσανατολίστηκαν ακριβώς στα «εντατικά» σύνορα της εκμετάλλευσης και στην προσπάθεια ανάκτησης αξίας από την κοινωνική αναπαραγωγή. Η επικράτηση του εντατικού επί του εκτεταμένου δίνεται ακριβώς από την απουσία περαιτέρω «παρθένων περιοχών», μια απουσία που προκαλεί επίσης την κατάρρευση του κοινωνικού συμφώνου επάνω στο οποίο βασίστηκαν οι εξερευνήσεις και οι αποικίσεις, δηλαδή η συνολική σημαντική επιστροφή από την άποψη της ευημερίας για τις κατώτερες ευρωπαϊκές και στη συνέχεια αμερικανικές τάξεις. Οι συνθήκες του μόνιμου πολέμου που αντιμετωπίζουν ορισμένες περιοχές της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής είναι η πιο τρομερή και βασανιστική επίδειξη του ποια είναι τα αποτελέσματα-οι συνέπειες της έντασης της εξόρυξης και της εκμετάλλευσης και του πόσο το κεφάλαιο είναι διατεθειμένο να «βαρβαρίσει» ορισμένες περιοχές του πλανήτη για να διατηρήσει τα συμφέροντα του σε όρθια θέση (σε τελική η στρατηγική «ελεγχόμενου χάους» των ΗΠΑ). Η χρηματοδότηση-οικονομία και το χρέος είναι επίσης κυρίαρχοι μηχανισμοί σήμερα, διότι επιτρέπουν μεγαλύτερη «ένταση» της αξιοποίησης, μόνο για να προκαλέσουν στη συνέχεια καταστροφές κάθε φορά που συνειδητοποιείται ότι αυτή η αξιοποίηση βασίζεται σε ασήμαντες παραγωγικές βάσεις. Υπό το πρίσμα αυτό, αυτό το σύστημα είναι «φυλακισμένος» των δικών του ορίων. Κρατούμενος της ψευδαίσθησης ενός προφανούς πεπρωμένου χαραγμένου στις πέτρες των εντολών της τεχνοεπιστήμης.

4 1 orig

Επίσης για αυτόν τον λόγο βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν άνευ προηγουμένου συγκεντρωτισμό του πλούτου: εάν ο κόσμος γίνεται όλο και μικρότερος, οι πόροι όλο και πιο σπάνιοι ο καπιταλιστής για να επιβιώσει μέσα στον ανταγωνισμό πρέπει φυσικά να εξαγάγει τη μεγαλύτερη δυνατή αξία από το κάτω μέρος (μέχρι το σημείο να θέσει σε κίνδυνο την αντοχή του συστήματος) και να υπονομεύσει όσο το δυνατόν περισσότερους ανταγωνιστές. Δυστοπικά και αδιανόητα μονοπώλια και ολιγοπώλια μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες γεμίζουν την καθημερινή μας ζωή με κατανάλωση. Στην ελληνική μυθολογία υπάρχει μια φιγούρα που δίνει μια καλή ιδέα για το τι έχει καταστεί ο καπιταλισμός (αλλά στην ουσία έτσι ήταν πάντα): Ο Ερυσίχθονας, βασιλιάς της Θεσσαλίας, ο οποίος αφού πρώτα έκανε όλων των ειδών τις ανοησίες (συμπεριλαμβανομένης της υλοτόμησης ενός ιερού δάσους της Δήμητρας για να φτιάξει μια τραπεζαρία, ας πούμε), καταλήγει να φάει τον εαυτό του για να ικανοποιήσει την πείνα του. Κάποιος θα έλεγε: «Είναι ευπρόσδεκτο τα αφεντικά να καταβροχθιστούν μεταξύ τους!», Το πρόβλημα είναι ότι οι πόλεμοι τους μεταφέρονται σε μια σύγκρουση μεταξύ των φτωχών για τα ψίχουλα και ότι για να καταβροχθιστούν μεταξύ τους κινδυνεύουν να σύρουν μαζί τους όλη την ανθρωπότητα και τον πλανήτη. Στην πραγματικότητα αν κοιτάξουμε στις δυναμικές ενδο-καπιταλιστικής αντιπαράθεσης-σύγκρουσης (φυσικά, τις γεωπολιτικές, αλλά και για παράδειγμα εκείνες μεταξύ του «παλαιού» βιομηχανικού-στρατιωτικού συγκροτήματος και της gig-οικονομίας, εκείνης μεταξύ του πετρελαίου και του άνθρακα από την μία και της πράσινης οικονομίας από την άλλη) αυτές αντανακλώνται συχνά στις ταξικές δυναμικές (πιθανώς η τρέχουσα πανδημία θα μπορούσε να αναστατώσει αυτές τις ισορροπίες, τουλάχιστον λιγάκι). Οι μικρές πατρίδες, οι εθνικισμοί, οι κουβέντες σχετικές με σύνορα, άλλωστε, τι άλλο είναι, αν όχι, οι μπαγιάτικες απαντήσεις στη δυναμική της σάπιας παγκοσμιοποίησης;

old west

Είναι σαφές ότι για την καπιταλιστική διοίκηση το δίλημμα των συνόρων είναι σχεδόν αδύνατο να επιλυθεί. Οι ευφάνταστες εικασίες σχετικά με διαστημικά ταξίδια και αποικίες σε απομακρυσμένους κατοικήσιμους πλανήτες είναι ο μέγιστος ορίζοντας που μπορούν να παράγουν οι αφηγήσεις, και μπορούν να προκαλέσουν το πολύ μερικά χαρούμενα χαμόγελα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο καπιταλισμός θα μπει στην άκρη από μόνος του, δίνοντας τη θέση του στον νέο κόσμο, πιθανότατα θα προσπαθήσει να μας αναγκάσει μέχρι τέλους στο θανάσιμο του αγκάλιασμα του.

Ωστόσο το πρόβλημα των συνόρων δεν είναι απλώς ένα καπιταλιστικό πρόβλημα. Πρέπει να θάψουμε τη ρομαντική ένταση για την εξερεύνηση του αγνώστου; Πρέπει να τελειώνουμε με τη διαφωτιστική αναγκαιότητα του να γνωρίζουμε-να μαθαίνουμε; Είναι προφανές ότι δεν μπορεί να είναι έτσι, ότι δεν μπορούμε να είμαστε τόσο απόλυτοι, ότι ο άνθρωπος χρειάζεται έναν ορίζοντα προς τον οποίο να τείνει και ότι στην απουσία του να επικρατούν είναι περίοδοι απογοήτευσης, δυσαρέσκειας, κοινωνικής αποσύνδεσης, ατομικισμού και πιθανόν βαρβαρισμός. Για να χτίσουμε έναν διαφορετικό κόσμο, επομένως, καλούμαστε να φανταστούμε νέα σύνορα για να εξερευνήσουμε έξω και μέσα μας, τα οποία να προβλέπουν τη συνύπαρξη, και γιατί όχι, τη συμβίωση μεταξύ ανθρώπου και φύσης, την ισότητα και κοινωνική την δικαιοσύνη ως πυξίδες στις οποίες να προσανατολίσουμε το ταξίδι.

exploration 3302486 960 720

 

Potrebbe interessarti

    • ||||

      L’uomo non è buono: il Coronavirus, il Capitale, lo Stato, le mucche e noi

      (conferenza di Franco Piperno alla scuola di Bologna, il due d’aprile 2020)

      Nel pericolo ciò che

  • ||||

    GENERE E CAPITALE: L’INTERVISTA A SILVIA FEDERICI

    L’uscita per Derive e Approdi di “Genere e Capitale, per una lettura femminista di Marx”, è l’occasione per intervistare Silvia Federici.

    L’intervista, attraversando le

  • ||||

    CALCIO & CAPITALISMO: una riflessione critica dell’ Asd Aurora Vanchiglia

    Un contributo e una riflessione critica dell’ Asd Aurora Vanchiglia sul mondo del calcio-impresa ai tempi del Coronavirus.

  • ||||

     

     

    https://www.infoaut.org/editoriale/il-problema-della-frontiera

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s