βιβλία-libri

Η μόνη εκκλησία που φωτίζει

του Marc Tibaldi

Escuela Moderna / Ateneo Libertario, Chiese in fiamme-Εκκλησίες στις φλόγες, Milieu εκδόσεις, 2020, σελ. 206, € 22,00.

«Η μόνη Εκκλησία που φωτίζει είναι αυτή που καίγεται. Συνεισέφερε!» Είναι γραμμένο και εμφανίζεται πάνω σε ένα πακέτο σπίρτων που εισήχθη ως ένα έργο τέχνης στην έκθεση «Un saber realmente útil-Μια γνώση πραγματικά χρήσιμη», του 2014, από τη φεμινιστική συλλογικότητα Mujeres públicas. Η φράση αποδίδεται στον Petr Kropotkin, αναρχο-κομμουνιστή επιστήμονα και θεωρητικό, αν και δεν μας φαίνεται να ταιριαζει στη γλώσσα αυτού του «λευκού γενειοφόρου Χριστού», όπως τον περιέγραψε ο Oscar Wilde στο De profundis.

Το Εκκλησίες στις φλόγες (εκδόσεις Milieu, 200 σελίδες, 22 ευρώ, 2019) επιμελήθηκε από την ομάδα εργασίας Escuela Moderna / Ateneo Libertario, η οποία «μελετά την κληρονομιά των ιδανικών του διαφωτισμού, των ρεπουμπλικανών, των σοσιαλιστών και των αναρχικών στην προοπτική της σχέσης μεταξύ τέχνης, κοινωνίας, διδακτικής, φιλοσοφίας και των επικρατειών» από τον τίτλο και το εξώφυλλο θα μπορούσε να φέρει στη σκέψη ένα εμπρηστικό βιβλίο. Το υπέροχο εξώφυλλο – μια φωτογραφία φωτιάς κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης στο Σαντιάγο της Χιλής το 2019 – και ο περίεργος τίτλος του βιβλίου οδηγούν τη φαντασία του αναγνώστη σε πολλές κατευθύνσεις: ιστορικές, γεωγραφικές, ευφάνταστες, δύσκολα όμως μακριά από μη εικονοκλαστικές προσεγγίσεις. Μετά την ανάγνωση καταγράφουμε το βιβλίο ως θεμελιώδες για την ιστορική τεκμηρίωση ενός σημαντικού γεγονότος που συνέβη πριν από εκατόν δέκα χρόνια. Είναι πάνω από εκατό οι καρτ-ποστάλ της εποχής που τεκμηριώνουν την πυρπόληση περίπου εκατόν πενήντα θρησκευτικών κτιρίων (εκκλησίες, μοναστήρια, καθολικά κολέγια) που έλαβαν χώρα στη Βαρκελώνη και σε άλλες πόλεις της Καταλονίας κατά τη διάρκεια της λεγόμενης «τραγικής Εβδομάδας» – πέντε ημέρες συγκρούσεων μεταξύ του στρατού και του πληθυσμού που διαδήλωνε, υποστηριζόμενος από αναρχικούς, σοσιαλιστές και ρεπουμπλικάνους, ενάντια στην αποικιακή επέμβαση στο Μαρόκο.

Η δημοσίευση τριών άρθρων, που γράφτηκαν τους επόμενους μήνες μετά την εξέγερση, από τον συγγραφέα Joan Margall, συμβάλλει στην τοποθέτηση του γεγονότος μέσα στην ατμόσφαιρα μιας εποχής, αλλά, δεδομένου του πλούτου των επαναστατικών εκδόσεων των αρχών του εικοστού αιώνα, ίσως θα ήταν καλύτερα να καταγράψουμε τα λόγια και αυτών που υποστήριξαν και συμμετείχαν σε εκείνη την εξέγερση. Ο Margall στα άρθρα του κρατά μια οικουμενική θέση, δίνοντας ένα χτύπημα στον κύκλο και ένα στο βαρέλι-μια στο καρφί και μια στο πέταλο, κατηγορώντας λιγάκι [λίγο] την καθολική Εκκλησία – που υποστήριζε την κυβέρνηση – και τους διαδηλωτές λίγο (πολύ ), εν συντομία η θέση ορισμένων «συγγραφέων ‘ευτυχισμένων λίγων’ […] πάντα έτοιμων να καταφύγουν σε ένα ήσυχο εξοχικό χωριό όταν ο καιρός βρυχάται», για να παραθέσω τον Paolo Virno. Ο Margall μεταξύ άλλων, γράφει: «οι βόμβες και η ασέβεια, ειδικότερα, είναι ένα μόνο πράγμα: μια καταστροφική διέξοδος λόγω της αδυναμίας δημιουργίας». «Εμπιστευόμαστε στο αιώνιο πνεύμα που καταστρέφει μόνο επειδή είναι η ανεξιχνίαστη και αιώνια δημιουργική πηγή όλης της ζωής. Η επιθυμία για καταστροφή είναι επίσης μια δημιουργική επιθυμία», ο Μιχαήλ Μπακούνιν, ο οποίος είχε μελετήσει καλά τη Χεγκελιανή διαλεκτική, όπως του το αναγνώριζε και ο Μαρξ, του είχε ήδη απαντήσει περισσότερο από μισό αιώνα νωρίτερα.

Το έργο ιστορικής ανασυγκρότησης ανατίθεται στον Matteo Binci, είναι η πιο διαρθρωμένη και ενδιαφέρουσα συνεισφορά του τόμου. Τριάντα πέντε σελίδες στις οποίες αναφέρεται η ισπανική αποικιοκρατία, η εξάπλωση των ελευθεριακών και σοσιαλιστικών ιδεών στην Ιβηρική χερσόνησο, η εβδομάδα της εξέγερσης και οι συνέπειες στην καταλανική κοινωνία. Στα συμπεράσματα, ο Binci σκοντάφτει σε ένα σχόλιο που ίσως ένας ιστορικός θα μπορούσε να είχε αποφύγει: γράφει ότι η εξέγερση «εκφυλίστηκε», δηλαδή – δεδομένου ότι οι λέξεις έχουν νόημα – άλλαξε προς το χειρότερο, ξέπεσε κρίνοντας ένα ιστορικό γεγονός.

Στον τόμο μπορούμε επίσης να βρούμε ένα δοκίμιο για την εικονοκλασία μέσω ενός παραλληλισμού μεταξύ της «τραγικής Έβδομης» και της 11ης σεπτεμβρίου, ξεκινώντας από τις σκέψεις του Jean Baudrillard (μια περίεργη επιχείρηση, είναι σαν να συγκρίνουμε τη δέσμευση-στράτευση των διεθνιστικών πολιτοφυλακών στην επαναστατική Ισπανία του 1936 με τους ξένους μαχητές-foreign fighters που στρατολογούνται με το ISIS). μια παραπλανητική ανάλυση της εικονοκλαστικής καταστροφής ως προϋπόθεση-πρόλογο για τη μοντερνιστική κατασκευή της Βαρκελώνης · έναν παράξενο παραλληλισμό ανάμεσα στα «κόκκινα βιβλιαράκια» (των Jung, Beuys, Ferre, Vettori, Mao…) που ανάλογο έχουν μόνο το ίδιο χρώμα στο κάλυμμα. μια συμβολή στην ελευθεριακή παιδαγωγική · ένα καλλιτεχνικό έργο του F.X. Archive του Pedro G. Romero που προτείνει να «εκπολιτίσει την επαρχία του μηδενισμού»”, αυτό το τελευταίο συμπτωματικό του παρόντος μας βιδωμένο στην Retromania, μια έννοια που χρησιμοποιεί ο Simon Reynolds για να ορίσει την τρέχουσα ροκ μουσική αλλά η οποία μπορεί να επεκταθεί στην κοινωνία, και την Retrotopia, δηλαδή, τη σύγχρονη φάση της ουτοπίας, όπως υποστηρίζει ο Zygmunt Bauman. Ο Alberto Asor Rosa στο Scrittori e massa-Συγγραφείς και μάζα, που περιέχεται στην τελευταία έκδοση του Scrittori e popolo-Συγγραφείς και λαός (Einaudi, 2015), υποστηρίζει ότι «Η ιστορία είναι ένας τρομερός πόρος […] αλλά επιβάλλει αυστηρούς κανόνες για την επινόηση και τη σχέση με το κοινό. Εάν μιλάμε για το παρελθόν, αυτό σημαίνει ότι είναι πιο σημαντικό από το παρόν, ή μάλλον για το παρόν, δεν μπορούμε να μιλήσουμε όπως θα θέλαμε» και συνεχίζει, προτρέποντας τους συγγραφείς που κάνουν αυτήν την επιλογή, «για να πάει κάποιος να συναντήσει το μέλλον, θα πρέπει να διευκρινίσει καλύτερα εάν η Ιστορία είναι μια επιλογή ή μια αξεπέραστη υποχρέωση, και στις δύο περιπτώσεις το γιατί «. Πάρα πολλές φορές στη λογοτεχνία και τη σύγχρονη τέχνη, η εξύψωση-εξύμνηση ιστορικών μορφών υποδηλώνει μια αδυναμία ανάλυσης και δράσης στο παρόν.

 

Δύο παρεκβάσεις σχετικές με εικονοκλαστικά γεγονότα. Σε ορισμένα δοκίμια των Εκκλησιών στις φλόγες, αναδύεται η σημασία του Francisco Ferrer y Guardia, του αναρχικού στοχαστή και αγκιτάτορα, ο οποίος, μετά τον στρατιωτικό νόμο του 1909 που ακολούθησε την «Τραγική Εβδομάδα», κηρύχθηκε ένας από τους υποκινητές της εξέγερσης, δικάστηκε από στρατιωτικό δικαστήριο και εκτελέστηκε. Ο Ferrer ήταν ιδρυτής της Escuela Moderna, ενός ελευθεριακού παιδαγωγικού προγράμματος για παιδιά και νέους, ειδικότερα εκείνους από τις πιο μειονεκτούσες τάξεις. Πάντα το 1909, ο φιλόσοφος Carlo Michelstaedter (ο οποίος αυτοκτόνησε ένα χρόνο αργότερα, στα είκοσι τρία) αφού διάβασε σε μια εφημερίδα ότι σε μια εργατική διαδήλωση (μία από τις πολλές που πραγματοποιήθηκαν παγκοσμίως) κατά της καταδίκης του Ferrer, οι συμμετέχοντες είχαν χειροκροτήσει ένα αεροπλάνο, αντέδρασε ενάντια σε αυτό τον ενθουσιασμό γράφοντας τον «Λόγο προς τον λαό», του οποίου μας φαίνεται σημαντικό να αναφέρουμε μερικά αποσπάσματα: “Αν αύριο επρόκειτο να συγκεντρωθείτε ξανά και όχι με την απροσδιόριστη αγανάκτηση του σήμερα, αλλά με την φρέσκια αγανάκτηση, με την πληγή ζωντανή, με την απειλή παρούσα, αν επρόκειτο να συγκεντρωθείτε αύριο εδώ, για να επιβεβαιώσετε τη θέλησή σας μέχρι τέλους, για να κάνετε τον θρίαμβο σας δυνατό με γεγονότα και στην τρέχουσα ζωή, και για το συμφέρον της προσωπικής σας ζωής – ενάντια στις αρχές που συγκροτούνται από το νόμο, ενάντια στις αρχές που συγκροτούνται από τα χρήματα, εναντίον της κυβέρνησης και της μπουρζουαζίας – αυτό το ιδανικό που σας κινεί σήμερα, αδελφοί, αυτό το υπέροχο όργανο που τώρα έχετε χειροκροτήσει θα μετρήσει τη δύναμή του πάνω σας – και από τους πυροβολισμούς από ψηλά, θα ακολουθήσουν πυροβολισμοί από κάτω, μπροστά και πίσω και από τις πλευρές άλλοι πυροβολισμοί για να σπείρουν το θάνατο ανάμεσα στις γραμμές σας, να σβήσουν την αγανάκτησή σας στο αίμα, να καταστρέψουν για πάντα τις πιο αγαπημένες σας ελπίδες. Όσο αυτές οι ελπίδες είναι ασαφείς και μακρινές, όσο υποφέρετε σιωπηλά την υλική και κοινωνική σας μιζέρια, είστε ένα ακίνδυνο πλήθος δυστυχισμένων ανθρώπων προς εκμετάλλευση. και η αστική κοινωνία σας εκμεταλλεύεται εν ειρήνη και σιωπή, – και επειδή σας κρατάει με τον ζυγό της ανάγκης σας να σας κάνει να νιώσετε τη θανατηφόρα δύναμη των όπλων της. Αλλά προετοιμάζει τα όπλα της μέσα στην σιωπή και την ειρήνη, και ξέρει πώς να τα καλύψει με τις φωτεινές φαινομενικές εμφανίσεις της ανθρωπιάς και της προόδου, και εσείς – εσείς τα χειροκροτείτε!… – Αλλά την ημέρα που θα αποκτήσετε πλήρη επίγνωση των δικαιωμάτων και της δύναμής σας, την ημέρα που θα συγκεντρωθείτε γύρω από τους ήρωες σας, γύρω από τους Ferrer της επανάστασής σας, κάτω από τις σημαίες της λαϊκής ελευθερίας, την ημέρα που θα θελήσετε να επιβεβαιώσετε την αρχή μιας νέας ζωής δικαιοσύνης και πίστης – εκείνη την ημέρα, αδέλφια, η ανθρωπιά και η πρόοδος της μπουρζουαζίας θα σας αποκαλύψουν το πραγματικό τους πρόσωπο, θα σας σφίξουν μέσα σε έναν κύκλο σιδήρου και φωτιάς, χωρίς έλεος για τους σκλάβους που επαναστατούν. – εσείς θα είστε δούλοι αν δεν φτάσετε στο σημείο να αποκαλύψετε την άθλια υποκρισία της αστικής δύναμης, η οποία καλύπτει τις άμυνες της με λουλούδια και κρύβει το στιλέτο στον κόρφο της”.

Σχετικά με την καταστροφή και τη δημιουργία. Στο Les situationnistes et les nouvelles formes d’action dans la politique et l’art-Οι καταστασιακοί και νέες μορφές δράσης στην πολιτική και την τέχνη, που σηματοδοτούσε το άνοιγμα του «καλλιτεχνικού» μετώπου αγώνα των καταστασιακών, ο Guy Debord αναρωτιόνταν: «τι μεγαλύτερο αφιέρωμα στον Van Gogh από το να πάρουμε ομήρους τους πίνακες μιας έκθεσης και να ζητήσουμε την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων; Ποια καλύτερη χρήση της τέχνης του παρελθόντος για να την καταστήσουμε ακόμα πιο ζωντανή από το να γίνουμε κύριοι των έργων των μουσείων και να τα φέρουμε στα οδοφράγματα;”.

Αλλά είναι γνωστό – εκτός από λίγες περιπτώσεις – δυστυχώς σήμερα η φαντασία και η δημιουργικότητα δεν χτυπούν πλέον στον ίδιο χρόνο με την εξέγερση και την ανατροπή.

  • Έχει εμφανιστεί μια πιο σύντομη έκδοση αυτής της ανασκόπησης στο Il manifesto της 31 μαρτίου 2020

 

 

La sola chiesa che illumina

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s