θεωρία, teoria

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ, ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ, ΠΟΛΕΜΟΣ, ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

του Angelo Baracca  (παρμένο από την effimera.org)

Το όμορφο άρθρο του Bruno Gullì, «Οι ρίζες της τρέχουσας εξέγερσης: η τριπλή πανδημία του ρατσισμού, του Covid-19 και του καπιταλισμού των καταστροφών» [1], συζητά με πολύ αποτελεσματικούς όρους «το καταστροφικό παρόν, την ευπάθεια, το ασφυκτικό μέλλον» στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα, πνιγμένες ακριβώς από την τριπλή πανδημία του ρατσισμού, του Covid-19 και του καπιταλισμού των καταστροφών.

Εκτιμώ πολύ, μεταξύ άλλων, τον χαρακτηρισμό της φιγούρας και του ρόλου του Ομπάμα σε σχέση με την κυβέρνηση Μπους που προηγήθηκε, «ως τη συνέχιση μιας ιστορίας περιφρόνησης για τη ζωή»: το πράγμα που αμέσως έρχεται στο μυαλό είναι πως μετά τον απατηλό, που χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα, και βάναυσο πόλεμο στο Ιράκ το 2003, όταν μπροστά σε μισό εκατομμύριο νεκρά παιδιά (και περίπου τρεις φορές περισσότερους συνολικά θανάτους) η υπουργός Εξωτερικών του, Madeleine Albright, για πρώτη φορά μια γυναίκα, ερωτώμενη αν πίστευε ότι άξιζε τον κόπο, απάντησε με ένα κυνισμό αποκρουστικό «πιστεύουμε ότι το αντίτιμο αξίζει τον κόπο-“we think the price is worth it”.

Αυτό ακριβώς μου δίνει την ευκαιρία, κατά τη γνώμη μου θετική για το άρθρο, να κάνω μια κριτική αλλά εποικοδομητική σημείωση, η οποία δεν είναι ασήμαντη κατά τη άποψη μου. Οι «τρεις πανδημίες» για τις οποίες συζήτησε ο Gullì αποτελούν, μαζί με τα συμπεράσματα που συνάγει, μια καλή βάση για τη διαμόρφωση της εσωτερικής κατάστασης των Ηνωμένων Πολιτειών: μα η χώρα χαρακτηρίζεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο ως η μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στον πλανήτη, και από εδώ αντλεί την δύναμη και τη φυσιογνωμία της, και για πολλές πτυχές της εσωτερικής πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής δομής της. Οι Δημοκρατικοί, όπως εξάλλου υποστηρίζει ο Gullì, δεν αμφισβήτησαν ποτέ την αυτοκρατορική πολιτική της Ουάσιγκτον: για τις εκλογές του νοεμβρίου, οι δημοκρατικοί υποψήφιοι που θα μπορούσαν, αν και χλιαρά, να αντιταχθούν σε αυτήν τη στρατιωτική πολιτική είναι πλέον εκτός παιχνιδιού, αλλά και οι πιο ριζοσπαστικοί δεν έθεταν υπό αμφισβήτηση την προσφυγή στον πόλεμο στη βάση της πολιτικής αυτοκρατορικής κυριαρχίας των ΗΠΑ.

Σε τελική ανάλυση, αμφιβάλλω ιδιαίτερα ότι ένας υποψήφιος για την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών έχει οποιαδήποτε πραγματική πιθανότητα να εκλεγεί αν δεν συμβιβαστεί με τουλάχιστον μία ομάδα εξουσίας στο στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα! Ο μιλιταρισμός είναι βαθιά ριζωμένος στη νοοτροπία του πληθυσμού, ιδιαίτερα του λευκού [2]: όταν ο Τραμπ διακηρύττει «Κάνε την Αμερική πάλι μεγάλη-Make America great again» αγγίζει μια βαθιά χορδή στην ψυχή πολλών αμερικανών, αλλά αμφιβάλλω ότι δεν ριζώνει και στο υποσυνείδητο πολλών άλλων.

Αυτή κατά τη γνώμη μου είναι η κύρια έλλειψη των επιχειρημάτων του Gullì.

Σε αυτό το άρθρο, θα προσπαθήσω να αναλύσω ρητά αυτήν την πτυχή, την τέταρτη πανδημία, των Ηνωμένων Πολιτειών και του κόσμου, και τη στενή αναπόφευκτη σχέση της με τις άλλες τρεις, καθώς και με την κατάσταση έκτακτης ανάγκης για το περιβάλλον.

Ταυτόχρονα, αυτό το άρθρο έχει επίσης έναν δεύτερο σκοπό. Στην πολιτική μου εμπειρία, εκπαιδεύτηκα συνδυάζοντας τα θέματα του πολέμου και του αφοπλισμού με την περιβαλλοντική δέσμευση. Αλλά με την ήττα των κινημάτων των χρόνων Εβδομήντα, το όραμα του οικοειρηνισμού διαλύθηκε και αυτό, και χωρίστηκε (κάνοντας μια βάναυση απλούστευση) σε ένα ειρηνιστικό και ένα περιβαλλοντικό μέτωπο («μέτωπα», δυστυχώς, πολύ κατακερματισμένα μέσα τους, και μερικές φορές ακόμη και σε φιλονικία μεταξύ τους): εδώ και πολύ καιρό τα περιβαλλοντικά κινήματα ουσιαστικά δεν ασχολούνται με τους πολέμους, και τα ειρηνιστικά δεν ενδιαφέρονται πολύ για το περιβάλλον. Με την ολοένα αυξανόμενη επιδείνωση της κλιματικής κρίσης, έχουν προκύψει μεγάλα παγκόσμια κινήματα για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά σε μεγάλο βαθμό αγνόησαν τους κινδύνους του πολέμου που γίνονται ολοένα και πιο σοβαροί. Μου φαίνεται σκόπιμο να θυμόμαστε ότι η έγκυρη ομάδα επιστημόνων και ειδικών που συγκεντρώθηκαν στο Δελτίο των Ατομικών Επιστημόνων-Bulletin of the Atomic Scientists, που γεννήθηκε το 1945 με στόχο τον πυρηνικό αφοπλισμό, έχει επεκταθεί σε άλλους ειδικούς και στις προβλέψεις του Doomsday Clock που σχεδιάστηκε από το 1947 για να παρακολουθεί τους κινδύνους ενός πυρηνικού πολέμου και στη συνέχεια περιέλαβε όλες τις άλλες απειλές για το μέλλον της ανθρωπότητας, συμπεριλαμβανομένης της αυξανόμενης υπερθέρμανσης του πλανήτη: Αυτή η στενή συνέργεια περιβαλλοντικών και στρατιωτικών κινδύνων οδήγησε το Δελτίο τα τελευταία χρόνια να πλησιάσει τους δείκτες του ρολογιού Doomsday όλο και πιο ανησυχητικά κοντά στα μοιραία Μεσάνυχτα της ανθρώπινης κοινωνίας, στη ανατριχιαστική εγγύτητα των μόλις 100 δευτερολέπτων! [3] Το τέλος της ανθρώπινης κοινωνίας όπως την γνωρίζουμε δεν εξαρτάται μόνο από την απερίσκεπτη λεηλασία του Ανθρώπου επί της φύσης και των όμοιων του, με την επιβαρυντική περίσταση των επικείμενων πανδημιών, αλλά οι πόλεμοι και η πιθανή πυρηνική Αποκάλυψη θα μπορούσαν να είναι μια «συντόμευση». Υπάρχουν τέσσερις πανδημίες που πρέπει να καταγγελθούν και να αντιμετωπιστούν.

Αλλά ας προχωρήσουμε με τη σειρά. Πρώτα θα ήθελα να εμβαθύνω εν συντομία τις σκέψεις του Γκουλì σχετικά με τον συστατικό ρόλο του πολέμου στη διαμόρφωση και τη δομή του καπιταλισμού (ειδικότερα, αλλά όχι μόνο, ως θεμελιώδη παράγοντα στη διαμόρφωση των Ηνωμένων Πολιτειών): σίγουρα δεν σκοπεύω να δώσω ένα «μάθημα» στον Gullì, ο οποίος αναμφίβολα γνωρίζει τέλεια αυτά τα πράγματα, αλλά απευθύνομαι πάνω απ’όλα στους νέους. Σε ένα δεύτερο μέρος θα συζητήσω τους δεσμούς μεταξύ πολέμων και περιβάλλοντος, σχετικά με τον καθοριστικό ρόλο των στρατιωτικών και των παραγωγών τους και των δράσεων τους επάνω στην περιβαλλοντική καταστροφή, η οποία πιστεύω ότι είναι μια παραμελημένη πτυχή της λεγόμενης πολιτικής οικολογίας.

Μέρος 1

Πόλεμοι, λεηλασίες, εξοντώσεις βρίσκονται στη ρίζα της καπιταλιστικής ανάπτυξης και της καπιταλιστικής συσσώρευσης

Ο Gullì μας μεταφέρει πολύ κατάλληλα αποσπάσματα από τον Μαρξ για την ακραία βία που χαρακτήρισε την ανάπτυξη του καπιταλισμού σε όλες τις φάσεις του, «η ακραία βία που ενυπάρχει στην καπιταλιστική συσσώρευση και στην καπιταλιστική απαλλοτρίωση [που] βασίζεται πάντα επάνω σε μια λογική μάστιγας και καταστροφής, και υπό αυτή την έννοια αποτελεί από μόνη της μια τρομερή πανδημία”: Ο πόλεμος ήταν και παραμένει όλο και περισσότερο το κύριο μέσο καπιταλιστικής κυριαρχίας και απαλλοτρίωσης.

Η κυριαρχία της Ευρώπης στον κόσμο επιβλήθηκε ιστορικά με την άσκηση ακραίας και απάνθρωπης βίας σε άλλους λαούς, λεηλατώντας τους πόρους τους, συχνά εξοντώνοντας τους, και προσπαθώντας να ξεριζώσει τις πίστεις και το σώμα των γνώσεών τους [4]. Η λεηλασία συνεπάγεται τη λογική του ρατσισμού: οι λεηλατημένοι λαοί, ή τα λεηλατημένα φύλα, θεωρούνται αναγκαστικά άνθρωποι κατώτεροι, κτήνοι, μη πολιτισμένοι: όπως συμβαίνει στον πόλεμο. Ο σύγχρονος ρατσισμός είναι η υπόσταση [sedimentation] των ιστορικών διαδικασιών αποστέρησης, υποδούλωσης και φυσικής εξάλειψης.

Η ευρωπαϊκή κοινωνία έχει κατακτήσει τον κόσμο επιβάλλοντας με άνευ προηγουμένου βία τους τρόπους σκέψης, δράσης και διαβίωσης της στους υπόλοιπους λαούς του κόσμου, προσπαθώντας να εξαλείψει φυσικά ολόκληρους πληθυσμούς (γενοκτονία) και να ξεριζώσει και διαγράψει την πολιτιστική ταυτότητα, τις γνώσεις, τις πεποιθήσεις (γνωσιοκτονία-επιστημοκτονία) διαφορετικές από τις δικές της. Αυτή η διαδικασία οδήγησε στην επιβολή μιας κοσμοθεωρίας, μιας οπτικής του κόσμου, τις «αξίες» του «ανθρώπου [αρσενικού] -ευρωπαίου-καπιταλιστού-στρατιωτικού-χριστιανικού-πατριαρχικού-λευκού-ετεροφυλόφιλου» [5]: οι μεταποικιακές μελέτες έχουν εισαγάγει τον αποτελεσματικό όρο της αποικιοκρατίας. Ήταν μια συσσώρευση με βάναυση απαλλοτρίωση (του πλούτου, της κουλτούρας, των γνώσεων, της ευαισθησίας), των οποίων οι κρίσιμες και χαρακτηριστικές φάσεις, υπήρξαν

η οριστική απελευθέρωση στα τέλη του 15ου αιώνα της Ισπανίας που είχε κατακτηθεί από τους Άραβες, πραγματοποιώντας μια άγρια γενοκτονία / γνωσιοκτονία των μουσουλμάνων και των εβραίων [6]

  • η επακόλουθη κατάκτηση της αμερικανικής ηπείρου, πραγματοποιώντας τη γενοκτονία / γνωσιοκτονία εναντίον των αυτόχθονων λαών · και στη συνέχεια την υποδούλωση των αφρικανών στην αμερικανική ήπειρο
  • η γενοκτονία / γνωσιοκτονία των γυναικών, δηλαδή η καταστολή οποιασδήποτε μορφής αυτονομίας, γνώσης, παγκόσμιας οπτικής, δραστηριότητας – ακόμη και της φυσικής εξάλειψης – των γυναικών.

Ο μύθος της «ανακάλυψης» της Αμερικής, μετά την μεταμόρφωση των «αγρίων», μεταμφίεσε εκείνη την πραγματική της «κατάκτησης» και στη συνέχεια της «απαλλοτρίωσης» και της «εκμετάλλευσης» (αυτή ναι άγρια). Ο Grosfoguel διακρίνει την ακόλουθη πολύ εκφραστική εξέλιξη (σελ. 48, 51, 54), πάντα με βάση την επιβολή και τη βία:

  • 16ος αιώνας, μετατροπή των αγρίων και βαρβάρων: εκχριστιανίζεστε ή σας πυροβολώ,
  • αιώνες 18ος-19ος, πολιτιστική αποστολή, αποικιοκρατία: εκπολιτίζεστε ή σας πυροβολώ,
  • αιώνας 20ος, αναπτυξιακό σχέδιο: αναπτύσσεσαι ή σε πυροβολώ,
  • αιώνας 21ος, στρατιωτικές παρεμβάσεις για «δημοκρατία» και τα «ανθρώπινα δικαιώματα»: εκδημοκρατίζεσαι ή σε πυροβολώ.

Αν μη τι άλλο, θα προσθέσω πως… πυροβόλησαν έτσι κι αλλιώς!

Η πιο φρικτή γενοκτονία στη σύγχρονη ιστορία πραγματοποιήθηκε για την κατάσχεση του πλούτου της αμερικανικής ηπείρου. Υπολογίζεται ότι μεταξύ 50 και 100 εκατομμυρίων ιθαγενών [από έναν παγκόσμιο πληθυσμό που εκτιμάται ότι ήταν περίπου 500 εκατομμύρια τον 16ο αιώνα] πέθαναν λόγω των αποικιστών, ως αποτέλεσμα πολέμων κατάκτησης, απώλειας του περιβάλλοντος τους, αλλαγής στον τρόπο ζωής και πάνω απ’όλα λόγω ασθενειών κατά των οποίων οι γηγενείς λαοί δεν είχαν ανοσολογική άμυνα (το πρόβλημα επιστρέφει δραματικά λόγω της πανδημίας Covid-19 για τη μετάδοση και μόλυνση σε πληθυσμούς ανέγγιχτους), ενώ πολλοί αποτέλεσαν αντικείμενο σκόπιμης εξόντωσης επειδή θεωρούνταν βάρβαροι, ακόμη και «μη ανθρώπινοι». Για αιώνες αυτή η ανελέητη κατάκτηση εορτάζεται ως μια ιστορία επιτυχίας για ολόκληρο τον πλανήτη!

Παράλληλα προχωρούσε ο αποικισμός των γυναικείων σωμάτων: η εξάλειψη του πολιτισμού και της αυτονομίας των ευρωπαίων γυναικών κορυφώθηκε με το κυνήγι και το κάψιμο των «μαγισσών» τον 16ο και 17ο αιώνα [7]. Η πατριαρχία δεν ήταν κληρονομιά του παρελθόντος, αλλά επανασυντάχθηκε εξ ολοκλήρου από τον καπιταλισμό  [8].

Όμως αφού είχαν εξοντωθεί αδιάκριτα στις Αμερικές οι αυτόχθονοι πληθυσμοί, όταν το διακύβευμα ήταν να γίνει το πέρασμα στην εντατική ανάπτυξη των φυτειών ζαχαροκάλαμου, του νέου «λευκού χρυσού», το τοπικό εργατικό δυναμικό αποδείχθηκε σοβαρά ανεπαρκές: κανένα πρόβλημα, πράγματι, μα νέα ευκαιρία για να βγάλουν μεγάλα κέρδη, αναπτύσσοντας το βάναυσο εμπόριο των μαύρων σκλάβων που εκτοπίζονταν από την Αφρική. Για περισσότερο από τρεις αιώνες, από το 16ο έως το τέλος του 19ου, εκατομμύρια άνθρωποι αγοράστηκαν στην Αφρική και εκτοπίστηκαν ως σκλάβοι. Πολλοί αφροαμερικανοί και αφρικανοί αποκαλούν αυτό το φαινόμενο μαύρο ολοκαύτωμα, ή αφρικανικό ολοκαύτωμα (ή αναφέρονται σε αυτό το ολοκαύτωμα με το όνομα maafa, στη γλώσσα σουαχίλι: «καταστροφή» ή «φοβερό γεγονός», «μεγάλη τραγωδία», όπως η nakba για τον παλαιστινιακό λαό).

Ακόμα και το φυσικό περιβάλλον έγινε ένα απλό μέσο πλουτισμού και κέρδους: εγκαταστάθηκαν μονοκαλλιέργειες καίγοντας τα δάση και τις καλλιέργειες που υπήρχαν πριν από την άφιξη του Κολόμβου. Νομίζω ότι πολλοί μένουν εντυπωσιασμένοι εάν περάσουν από την καταπράσινη Κορσική στο άνυδρο τοπίο της Σαρδηνίας: αυτή η μοναδική λωρίδα γης είχε ένα ομοιογενές τοπίο πριν, το οποίο, κάτω από το βασίλειο της Σαβοΐας, τον δέκατο ένατο αιώνα τα δάση της Σαρδηνίας αποκεφαλίστηκαν για να προμηθεύσουν τις traversine, [εγκάρσια στήριξη ξύλου που εγχέεται με λάδι πίσσας] στους σιδηροδρόμους της μισής Ευρώπης [9]. Και αν θελήσουμε να επιστρέψουμε στις ρίζες του ιταλικού περιβαλλοντισμού, ο Francesco Casula μας υπενθυμίζει σε ένα κείμενο πριν από τρία χρόνια ότι ήταν ο «Gramsci, σε ένα άρθρο στην εφημερίδα Avanti πριν από 102 χρόνια (23 οκτωβρίου 1918), που λογοκρίθηκε και ανακαλύφθηκε ξανά 60 χρόνια αργότερα, ο οποίος καταγγέλλει την περιβαλλοντική και κλιματική καταστροφή, αποτέλεσμα και καρπό της αποψίλωσης και της καταστροφής των δασών” [10].

Ο πόλεμος, η γενοκτονία, η οικοκτονία, η επιστημοκτονία, ήταν επίσης οι ιδρυτικές μέθοδοι των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, μέσω της εξόντωσης των αυτόχθονων λαών, των λεγόμενων «ερυθρόδερμων», παραποιημένη με τον μύθο της «Μεθορίου», της δοξασμένης για δεκαετίες «κατάκτησης της Δύσης» από το κινηματογραφικό έπος των ταινιών γουέστερν στις οποίες παρουσιάζονταν οι κακοί «ινδιάνοι»! Ο ρατσισμός είναι συστατικός της αμερικανικής κοινωνίας (ας σταματήσουμε να την ονομάζουμε «αμερικανική», μια ιμπεριαλιστική προσβολή σε όλους τους πληθυσμούς ολόκληρης της ηπείρου που αντανακλάται στην ιδεολογία του «εκδηλωμένου πεπρωμένου» που διαμορφώθηκε το 1823 στο «Δόγμα Μονρόε»”).

Μετά τον αποικισμό των Αμερικών, η αποικιακή κυριαρχία ήταν το θεμέλιο και της επόμενης φάσης, της Πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης (χωρίς να ξεχνάμε την αναπαραγωγική και οικιακή εργασία ως παράγοντα της πρωτόγονης συσσώρευσης). Το βαμβάκι αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά της νεογέννητης αγγλικής βιομηχανίας. Η Ινδία αντιπροσώπευσε το πρωτότυπο της νέας αποικιοκρατίας εποικισμού-κατοχής, που μετέτρεψε τη βαρβαρότητα και τη γενοκτονία της κατάκτησης του Νέου Κόσμου σε βάναυση και απάνθρωπη εκμετάλλευση.

Μεταξύ των «πανδημιών» αξίζει να θυμηθούμε ότι τα ναρκωτικά υπήρξαν ένας πολύ σημαντικός παράγοντας της βιομηχανικής Επανάστασης: το όπιο, φτιαγμένο από παπαρούνα, έγινε ένα φθηνό εμπόρευμα προωθώντας τη μαζική του κατάχρηση. Οι εγγλέζοι διέθεταν τεράστιες φυτείες οπίου στην Ινδία, και εκμεταλλεύονταν το εργατικό δυναμικό με αμελητέο κόστος. Στην Αγγλία, όπου το όπιο αρχικά προοριζόταν για αριστοκράτες και καλλιτέχνες, εξαπλώθηκε μεταξύ των εργατριών και των εργατών των βιομηχανικών περιοχών και των αγροτικών χωριών κοντινών στα εργοστάσια, οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν για να αντέξουν καλύτερα τους ρυθμούς του εργοστασίου. Το ναρκωτικό στήριζε τον οργανισμό μέσω της λήθης και μεταμφιέζοντας μια αποτελεσματική ψυχική και σωματική κατάσταση, αλλά προκαλούσε έναν άμεσο εθισμό. Η διακίνηση του δεν ήταν παράνομη αλλά ήταν προσβάσιμο σε φαρμακεία, όπου  πωλούνταν πολύ εύκολα: το κόστος του ήταν χαμηλότερο από αυτό του αλκοόλ. Η αποδιοργάνωση των εργαζομένων οικογενειών και η υπερεκμετάλλευση της γυναικείας εργασίας ανάγκαζαν πολλές εργάτριες να μην μπορούν να φροντίσουν τα νεογέννητα μωρά τους και να τα αναισθητοποιούν με ναρκωτικά για να τα καταστήσουν αδρανή και ελεγχόμενα. [11]. Η ανάπτυξη του καπιταλισμού μπορεί επίσης να υπερηφανεύεται, μια πραγματική μαζική βρεφοκτονία που αύξησε τη βρεφική θνησιμότητα σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Το όπιο έγινε η πρώτη ύλη που χρηματοδότησε τη βρετανική αυτοκρατορία στην Ινδία [12]:  από μόνο του παρείχε στους Άγγλους μεταξύ 17 και 20% των συνολικών ινδικών εσόδων (χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα άλλα κέρδη που δημιουργούνται από τις μεταφορές ή τις συναφείς βιομηχανίες). Μία από τις μαύρες σελίδες της βρετανικής αποικιοκρατίας ήταν η επιχείρηση γεφύρωσης ενός ισχυρού εσωτερικού ελλείμματος επιβάλλοντας με τα πυροβόλα στην Ινδία και πάνω απ’όλα στην τεράστια Κίνα να αγοράσουν τόνους οπίου, μειώνοντας σημαντικά έναν λαό για μερικές γενιές! Το 1839, όταν η Κίνα πρότεινε μια συνθήκη για να σταματήσει η κυκλοφορία, ξέσπασε ο Πρώτος Πόλεμος του Οπίου (1839-1842): ένας στόλος σαράντα πλοίων έφυγε από την Αγγλία για να πολιορκήσει την Καντόνα, και η τεχνολογία των Βρετανών ήταν αποφασιστική επί της αριθμητικής ανωτερότητας των Κινέζων στρατιωτών. Αλλά το χειρότερο δεν είχε έρθει ακόμη για την Κινεζική Αυτοκρατορία. Η Γαλλία διαισθάνθηκε την κατάσταση και προκάλεσε ένα casus belli που ξεκίνησε τον Δεύτερο Πόλεμο του Οπίου (1856-1860), οι αγγλο-γαλλικές δυνάμεις μπήκαν στο Πεκίνο, λεηλατώντας το. Η μεγάλη αυτοκρατορία του Ανατέλλοντος Ήλιου τελείωσε και μαζί της η φιλοσοφία, και ακόμη το παλαιότερο γνωστό ιατρικό σύστημα, σχεδόν εξαφανίστηκε: μια απόπειρα επιστημοκτονίας. Το status του Hong Kong, σήμερα στο επίκεντρο των ειδήσεων, προήλθε τότε, καθώς με αυτή την ήττα η Κίνα έπρεπε να το παραχωρήσει στο Ηνωμένο Βασίλειο. Law and order-Νόμος και Τάξη ήταν το σύνθημα της βρετανικής διείσδυσης στην Κίνα. Το όπιο ήταν το κλειδί σε αυτό το σημείο καμπής στην παγκόσμια ιστορία, η «πανδημία» της εποχής, του τότε.

Η δουλεία στις Ηνωμένες Πολιτείες ενσωματώθηκε στο σχηματισμό μιας πραγματικά αμερικανικής πολιτιστικής ταυτότητας. Στο πρώτο μισό του δέκατου ένατου αιώνα γεννήθηκε η πρώτη γηγενής θεατρική μορφή, το «blackface», θεάματα λευκών καλλιτεχνών που έπαιζαν ζωγραφίζοντας τα πρόσωπά τους μαύρα, δηλαδή μια λευκή καρικατούρα των μαύρων και ένα έδαφος αναπαραγωγής φρικτών στερεοτύπων: μια λαογραφική παράδοση που αφαιρέθηκε σε μεγάλο μέρος της είτε επειδή θεωρήθηκε, εσφαλμένα, ακίνδυνη ή περιθωριακή, ή για τον αντίθετο λόγο, επειδή ήταν μέρος μιας ρατσιστικής και ενοχλητικής ιστορίας. Αυτό το ακατονόμαστο παρελθόν χαρακτήρισε τα θεμέλια της αμερικανικής ψυχαγωγίας και θεάματος καθώς και της λαϊκής μουσικής, με βάση εθνοτικές και κοινωνικές προκαταλήψεις.

Ήταν ένα ζοφερό προηγούμενο των Ανθρώπινων Ζωολογικών Κήπων-Zoo Umani, που προσέλκυσαν εκατομμύρια επισκεπτών με την ανάπτυξη της αποικιοκρατίας κατά τον 19ο αιώνα, παρουσιάζοντας ολόκληρες κοινότητες «αγρίων» που εκτοπίστηκαν από τις αποικίες από ατζέντηδες dealmakers που δεν είχαν τίποτα να ζηλέψουν από τους «εμπόρους σκλάβων-negrieri» και ήταν αναγκασμένοι να παριστάνουν δημόσια[13]. Ήταν ένας τεράστιος κύκλος εργασιών.

Πράγματι τον 19ο αιώνα η αποικιακή εκμετάλλευση γνώρισε μια κολοσσιαία μεταμόρφωση. Ο αποικισμός της Αφρικής εγκαινίασε την ιμπεριαλιστική φάση, με στόχο την ενίσχυση της διεθνούς ισχύος, την επέκταση του εμπορίου, την εξαγωγή του πλεονάσματος παραγωγής στο σπίτι-στην πατρίδα, το καπάρωμα των μεγάλων μεταλλείων χρυσού και διαμαντιών, την εξαγωγή κεφαλαίων. Η Μεγάλη Βρετανία κυριάρχησε στις αποικιακές κατακτήσεις, ανακηρύσσοντας τη Βρετανική Αυτοκρατορία το 1876 (η οποία πρόσθεσε στα 244.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα του νησιού μια περιοχή που ήταν 100 φορές μεγαλύτερη «κατακτημένη» στις πέντε ηπείρους και θα φτάσει τις 150 φορές το 1914). Ένας πραγματικός «αγώνας» με όλα τα μέσα που αναπτύχθηκε μεταξύ Αγγλίας, Γαλλίας (που το 2014 έφτασε σχεδόν στο ένα τρίτο της έκτασης της Βρετανικής Αυτοκρατορίας), Βελγίου, Ολλανδίας, Γερμανίας, Ρωσίας και τελευταίας αλλά όχι λιγότερο σημαντικής Ιταλίας.

Θα θυμίσω μόνο μερικές από τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν από την αποικιοκρατία. Το Κονγκό (το οποίο, όταν ήμουν παιδί, ονομαζόταν ακόμα «Βελγικό Κονγκό»: αλλά πόσοι άνθρωποι γνωρίζουν ότι κατά τους XIV-XV αιώνες υπήρχε ένα ισχυρό Βασίλειο του Κονγκό; [14] Στη συνέχεια, από εκεί εκτοπίστηκαν 4 εκατομμύρια σκλάβοι προς την Αμερική), από το 1895 προσωπική κατοχή του πολύ καθολικού βασιλιά Leopoldo II του Βελγίου (ο οποίος το ονόμαζε ευφημικά «Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό»), υποβλήθηκε σε μια γενοκτονία σχεδόν του μισού πληθυσμού, 10 εκατομμύρια θύματα σε 23 χρόνια [15]. Ακόμη και τα μικρής ηλικίας παιδιά αναγκάζονταν να εργαστούν για 10-12 ώρες στις φυτείες του Βασιλιά Λέοπολντ, αλλά τι έχει αλλάξει σήμερα όταν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό τα παιδιά αναγκάζονται να εργαστούν σε ακραίες συνθήκες στα ορυχεία του coltan από τo οποίo κατασκευάζονται τα «κινητά μας τηλέφωνα»; (40.000 καταγγέλλει η Διεθνής Αμνηστία). Η πρώτη ατομική βόμβα θα κατασκευαστεί το 1945 με ουράνιο από το Κονγκό.

Η Αυστραλία ανακαλύφθηκε μόνο το 1770 από τον James Cook. Πιθανότατα τουλάχιστον 1 εκατομμύριο «Αβορίγινες» ζούσαν εκεί, αλλά το νομικό δόγμα της «terra nullius» (της γης του κανενός) δήλωνε ότι η πέμπτη ήπειρος ήταν ακατοίκητη! Αυτό επειδή στην κουλτούρα των Αβοριγίνων η έννοια της ιδιοκτησίας της γης δεν υπήρχε, αλλά εκείνη του ανήκειν του ατόμου στη γη προέλευσης. Ξεκίνησε το κυνήγι της εξόντωσης των Αβοριγίνων και η κατάκτηση των εδαφών τους. Το 1930 επιζούσαν μόνο 80.000 αβορίγινες[16]. Μόνο το 1992 το Ανώτατο Δικαστήριο της Αυστραλίας κήρυξε το δόγμα του «terra nullius άκυρο».

Θυμάμαι ακόμα την περίπτωση της Ναμίμπια, γιατί για πολλούς ιστορικούς προετοίμασε τις φρικαλεότητες του ναζισμού, και από την άποψη που έχω αναλάβει εξηγεί καλά τη σχέση μεταξύ ρατσισμού και πολέμου. Το 1884 ο Γερμανός Καγκελάριος Μπίσμαρκ την κήρυξε «Γερμανική Νοτιοδυτική Αφρική». Οι γερμανοί κατακτητές έκαναν δικά τους με τη βία τα εδάφη (πολλά από αυτά ακόμη στα χέρια απογόνων των αποικιστών) και σκλάβωσαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, το 1904 πραγματοποίησαν μια εξόντωση τεράστιων διαστάσεων, η οποία ωστόσο ξεχάστηκε μέχρι πρόσφατα. Μετά την εξέγερση των λαών Herero και Nama ενάντια στη βία των αποίκων η κυβέρνηση του Βερολίνου έστειλε τον διαβόητο Lothar von Trotha, του οποίου η στρατηγική ήταν η πλήρης εξολόθρευση, καταφεύγοντας και στη δηλητηρίαση των πηγαδιών νερού, αποδεκατίζοντας από πείνα και δίψα τον άμαχο πληθυσμό. Οι εκτιμήσεις των ιστορικών μιλούν για τουλάχιστον 100.000 θανάτους μεταξύ Herero, Nama και άλλων εθνοτικών ομάδων μεταξύ του 1904 και του 1908. Για τον ιστορικό της αποικιοκρατίας Jurgen Zimmerer: «Η διαφορά μεταξύ της Ναμίμπια και άλλων αποικιοκρατιών είναι πάνω απ’όλα η γενοκτονία ως πόλεμος του Κράτους, και όχι ως έκφραση ιδιωτικής βίας.…μια συστηματική και κεντροποιημένη εθνοκάθαρση”[17]. Η Χάνα Άρεντ γράφει στο The Origins of Totalitarianism-Η Προέλευση του Ολοκληρωτισμού: «Η καταστροφή των αποικιακών λαών ήταν μια προετοιμασία για το Ολοκαύτωμα, τα στρατόπεδα συλλογής και τις μαζικές κρεμάλες των Herero, μια γιγαντιαία και κολασμένη εκπαίδευση στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί.» Πίσω από τις φρικτές πράξεις, επιπλέον, υπήρχαν φυλετικές και ψευδοεπιστημονικές ιδεολογίες πολύ όμοιες με εκείνες που θα αποτυπώσουν την εξόντωση των εβραίων, ακόμα κι αν ήταν η μαύρη «φυλή» που θεωρήθηκε άχρηστη ή επιβλαβής για τα συμφέροντα του γερμανικού πληθυσμού. Μερικά θύματα έγιναν ανθρώπινα ινδικά χοιρίδια για τα ιατρικά πειράματα του Eugene Fischer, ενός γερμανού επιστήμονα που πραγματοποίησε μελέτες για τη «φυλή, την ράτσα» και πειραματίστηκε την αποστείρωση και τον εμβολιασμό ασθενειών όπως η ευλογιά, ο τύφος και η φυματίωση σε γυναίκες και παιδιά. Μεταξύ των μαθητών του Fischer, που στη συνέχεια έγινε πρύτανης στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, ήταν ο Josef Mengele, ο οποίος αργότερα πραγματοποίησε γενετικά πειράματα σε παιδιά φυλακισμένους στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς..

Μόνο πριν από λίγα χρόνια άρχισαν διαπραγματεύσεις μεταξύ της Γερμανίας και της Ναμίμπια και βρίσκονται σε εξέλιξη νομικές ενέργειες για τη λήψη «αποζημιώσεων» για τους λαούς της Ναμίμπια. Οι αξιώσεις αποζημίωσης και αναγνώρισης για το φρικτό αποικιακό παρελθόν ρέουν τώρα από το Πακιστάν, από την Ινδία και άλλες χώρες που έχουν καταστραφεί από τον ευρωπαϊκό ρατσισμό και τον ιμπεριαλισμό. Η υπόθεση της Ναμίμπια θα μπορούσε να θέσει σε κίνηση ολόκληρο τον πλανήτη, καθώς σχεδόν ολόκληρος ο κόσμος έχει λεηλατηθεί, περασμένος δια πυρός και σιδήρου από την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία.

Νομίζω ότι είναι περιττό εδώ να σταθώ και στις φρικαλεότητες που διέπραξε η Ιταλία στους αποικιακούς πολέμους στην Αφρική.

Αντιθέτως θα αναφερθώ εν συντομία στο όταν η Βρετανική Αυτοκρατορία δημιούργησε το χάος στη Μέση Ανατολή για τους δικούς της σκοτεινούς (και σε προοπτική λανθασμένους) υπολογισμούς, μια πολιτική που προκατάλαβε και προετοίμασε αυτήν των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή η σχηματική περίληψη δίνει μόνο μια ωχρή ιδέα για το μπλέξιμο των γεγονότων[18].

Είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι κατά τη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα η έννοια του «συνόρου» ήταν άγνωστη και υπήρξε η αποικιοκρατία με τη λογική της ληστείας που άλλαξε ριζικά τα πράγματα. Ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων έθεσε την ανάγκη να οριοθετηθούν οι κατακτήσεις των επιμέρους Κρατών καθιερώνοντας τις βάσεις της (αποικιακής) «νομιμότητας» της κατοχής των εδαφών: μια εντελώς καθοριστικής σημασίας έννοια της «νομιμότητας» η οποία έδωσε επίσημη νομική βάση στην αρπαγή των εδαφών των λαών που ζούσαν εκεί για αιώνες, θεωρώντας τα και εδώ γαίες «κανενός».

Μέχρι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ολόκληρη η Μέση Ανατολή ήταν μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το γεγονός που άφησε εποχή ήταν η εμφάνιση του πετρελαίου στα τέλη του 19ου αιώνα: ο αγώνας για τον έλεγχο του πετρελαίου έγινε ξέφρενος, καθιστώντας μια παγκόσμια σύγκρουση όλο και πιο αναπόφευκτη. Ενόψει του πολέμου, η Μεγάλη Βρετανία δημιούργησε ένα αδίστακτο διπλό παιχνίδι εναντίον των Αράβων, για να εξασφαλίσει την υποστήριξη εναντίον της Τουρκίας, παρέχοντας σε όλους ασυμβίβαστες μεταξύ τους εγγυήσεις παραχωρήσεων και δικαιωμάτων μετασυγκρουσιακά.

Έτσι τον ιούνιο του 1915 ο σερίφης Χουσεΐν, ο οποίος κυβερνούσε τη Μέκκα διακήρυξε την αραβική εξέγερση στο πλευρό του Λονδίνου: οι εγγλέζοι τσιγκουνεύτηκαν τα μέσα επειδή δεν ήθελαν να βρουν μπροστά τους μια νέα αραβική δύναμη μόλις οι τούρκοι θα έχαναν τον πόλεμο. Εν τω μεταξύ το Λονδίνο και το Παρίσι ξεκίνησαν μυστικές διαπραγματεύσεις πίσω από τις πλάτες των αράβων για να αποφασίσουν το διαμελισμό και την μοιρασιά της Μέσης Ανατολής μετά τον πόλεμο: το σχέδιο Sykes-Picot (που πήρε το όνομά του από τους διαπραγματευτές) του 1917, για την απόκτηση της στρατιωτικής υποστήριξης από τη Ρωσία, τους παρείχε εγγυήσεις που ακύρωναν την προοπτική ενός κράτους για τον αρμενικό λαό (που το 1915 υπέστη την τρομακτική γενοκτονία από την πλευρά της Τουρκίας), και έπαιζε κυνικά τη σιωνιστική κάρτα στο πετσί των Αράβων. Στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, ο Teodoro Herzl είχε θέσει το στόχο της δημιουργίας στην Παλαιστίνη – που κατοικούνταν από 600.000 άραβες απέναντι σε 25.000 εβραίους – μιας εθνικής έδρας για τον εβραϊκό λαό, και το 1917 με τη «Διακήρυξη Balfour», «Η κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητας θεωρούσε θετικά την εγκατάσταση μια εθνικής εστίας στην Παλαιστίνη για τους εβραίους ». Η Μπολσεβίκικη Επανάσταση χάλασε τους υπολογισμούς, με αποτέλεσμα την αποχώρηση της Ρωσίας από τη σύγκρουση (οι συμφωνίες Sykes-Picot βγήκαν προς τα έξω επειδή βρέθηκε ένα αντίγραφο στα αρχεία του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών).

Μετά το τέλος της σύγκρουσης, οι συμφωνίες διχοτόμησης ήταν δύσκολο να εφαρμοστούν, και μετά από ταραγμένες διαπραγματεύσεις οι βάναυσες διαιρέσεις, με γραμμές που τραβήχτηκαν στην έρημο που δεν λάμβαναν υπόψη τους πληθυσμούς που κατοικούσαν στις περιοχές, δημιούργησαν τα δραματικά προβλήματα που εξακολουθούν να πλήττουν τον κόσμο σήμερα! Οι κούρδοι και οι αρμένιοι λαοί θυσιάστηκαν κυνικά. Η Γαλλία απέκτησε το προτεκτοράτο της συριακής περιοχής, την οποία, για να θέσει υπό έλεγχο την συγκρουσιμότητα, έσπασε σε 5 Κράτη. Οι Βρετανοί εγκατέλειψαν τη Συρία και αποτραβήχτηκαν στην Παλαιστίνη και το Ιράκ, όπου μετά την υπογραφή της ανακωχής με την Τουρκία συνέχισαν τη στρατιωτική επίθεση για να καταλάβουν τα πετρελαϊκά πεδία της Μοσούλης, συναντώντας έντονη λαϊκή αντίσταση από τους άραβες. Ο αραβικός εθνικισμός αναπτύχθηκε ανεπανόρθωτα και δεν μπορούσε πλέον να συγκρατηθεί, τροφοδοτούμενος από τις κακοποιήσεις-καταχρήσεις των ευρωπαίων.

Τα λάθη και οι καταχρήσεις των εγγλέζων στο Ιράκ και των γάλλων στη Συρία προκάλεσαν ανεπανόρθωτες ζημιές στο μέλλον της Μέσης Ανατολής! Η Μεγάλη Βρετανία διαίρεσε τεχνητά την Transgiordania σε Παλαιστίνη και ένα επινοηθέν Κράτος, το οποίο αργότερα έγινε η Ιορδανία. Στην Παλαιστίνη επέβαλε ένα προτεκτοράτο, εκ των πραγμάτων μια στρατιωτική κατοχή, και ασκούσε μια συστηματική πολιτική φτωχοποίησης και κακομεταχοίρησης του αραβικού πληθυσμού. Το 1936 ξέσπασε η μεγάλη αραβική εξέγερση που ήταν το πιστοποιητικό γέννησης του παλαιστινιακού εθνικισμού. Οι σιωνιστές ανέπτυξαν μια τρομοκρατική εκστρατεία εναντίον των βρετανών που ανέλαβε τα χαρακτηριστικά ενός πραγματικού πολέμου φθοράς: σαμποτάζ, βομβιστικές επιθέσεις, απαγωγές στρατιωτικών κ.λπ. Αυτοί ήταν οι πρόδρομοι του σχηματισμού του Κράτους του Ισραήλ του 1948.

Οι βρετανικοί ελιγμοί οδήγησαν και στην ανακήρυξη του 1932 του βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας, δηλαδή της Αραβίας των Saud, η οποία βασίστηκε στον ριζοσπαστικό ουαχαμπισμό ως κρατικής θρησκείας[19]: οι ισχυροί Saud μετρούν λιγότερο από ότι πριν έναν αιώνα. Ωστόσο, οι βρετανοί εμπόδισαν τον δρόμο για τον έλεγχο της Σαουδικής Αραβίας στο Κουβέιτ, για τα δικά τους αυτοκρατορικά συμφέροντα, και ταυτόχρονα στέρησαν από το Ιράκ την πρόσβαση στη θάλασσα (και γνωρίζουμε τις συνέπειες του πολέμου του Κόλπου του 1991). Η αδικία έλαβε σάρκα και οστά! Η στρατηγική του «δημιουργικού χάους» που ακολουθούν σήμερα οι νεοσυντηρητικοί-neocons των ΗΠΑ δεν είναι ουσιαστικά κάτι νέο, εγκαινιάστηκε από την Αυτοκρατορία της Βρετανικής Αυτού Μεγαλειότητας πριν από έναν αιώνα. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ξεκίνησε μια διαδοχή πραξικοπημάτων και αλλαγών καθεστώτος, η οποία ξεκίνησε με το πραξικόπημα που διοργάνωσε η CIA στο Ιράν το 1953 για την καθαίρεση του πρωθυπουργού Muhammad Mossadeq, ένοχου πως δεν πρότεινε τίποτα λιγότερο από την εθνικοποίηση της αγγλο-ιρανικής Εταιρείας πετρελαίου!

Η λεγόμενη επακόλουθη αποαποικιοποίηση θα έπαιρνε πολύ χώρο. Οι αποικιακές χώρες πριν υποχωρήσουν πραγματοποίησαν άγριες καταστολές παντού, όπως αυτές της Γαλλίας στον Αλγερινό Πόλεμο 1954-1962, και συστηματικά συνωμοτούσαν για να εξαλείψουν τους «άβολους» προοδευτικούς ηγέτες που σκόπευαν να απελευθερωθούν από την κυριαρχία τους (αρκεί να θυμηθούμε τις δολοφονίες του Patrice Lumumba, Κονγκό 1961 · Thomas Sankara, Burkina Faso 1987) και να εγκαταστήσουν στην εξουσία σκοταδιστικά ή δικτατορικά καθεστώτα πολύ πιο εύπλαστα για τους δικούς τους σκοπούς. Εν τω μεταξύ όμως μια πολιτική συνείδηση έχει αναπτυχθεί σε αυτές τις χώρες και εκείνους τους λαούς, και μαζί της η συνειδητοποίηση της βαθιάς ζημιάς που υπέστησαν κατά την διάρκεια της αποικιακής κυριαρχίας: πώς μπορούμε να εκπλαγούμε από τη βαθιά δυσαρέσκεια προς τις χώρες μας;[20]

Μέρος 2

Η τέταρτη πανδημία, ο πόλεμος και ο μιλιταρισμός των καταστροφών

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε πόλεμο 222 από τα 239 χρόνια που υπάρχουν ως κράτος: υπάρχουν εκείνοι που αναρωτιούνται εάν αυτή η πολεμική μανία κινδυνεύει να καταστεί αυτοκαταστροφική [21]. Στις Ηνωμένες Πολιτείες (αλλά η τάση συμβαίνει σε όλο τον κόσμο) η αστυνομία υιοθέτησε όλο και περισσότερο μεθόδους, κατασταλτικά εργαλεία αλλά και καθαρά στρατιωτικούς εξοπλισμούς: και σήμερα η σύνδεση μεταξύ των ριζών του ρατσισμού και του μιλιταρισμού ωθείται όλο και περισσότερο με τη στρατιωτική διαχείριση της δημόσιας τάξης που εφαρμόστηκε βάναυσα από τον Τραμπ με τη χρήση της εθνικής Φρουράς και ακόμη και μυστικών πρακτόρων και μέσων χωρίς κανένα σήμα αναγνώρισης. Εν ολίγοις, η δημόσια τάξη καθίσταται ένα πρόβλημα «εθνικής ασφάλειας», ως εκ τούτου στρατιωτική, ισοδύναμη με την ενεργειακή και βιομηχανική πολιτική [22].

Αλλά θα ήθελα να περάσω να συζητήσω την πτυχή που βλέπω πολύ συχνά να παραμελείται από τα περιβαλλοντικά κινήματα, ακόμη και από αυτό που προέκυψε σε παγκόσμιο επίπεδο μετά τις διαμαρτυρίες της Greta Thunberg: τον βαθύ σύνδεσμο μεταξύ πολέμων και στρατιωτικών δραστηριοτήτων και παραγωγών, και τις περιβαλλοντολογικές καταστροφές, αυτό που ο Gullì αποκαλεί καπιταλισμό των καταστροφών.

Η αντίφαση της υπερθέρμανσης του πλανήτη στοχεύει να τερματίσει την εποχή των ορυκτών καυσίμων: αλλά ακόμα κι αν μετατρέψουμε εκ νέου ως δια μαγείας όλες τις παραγωγές με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας η τρομακτική κατανάλωση των στρατών θα παραμείνει! Πόσοι γνωρίζουν ότι μόνο το Πεντάγωνο βαθμολογείται ως ο 35ος καταναλωτής πετρελαίου στον κόσμο σε μια κατάταξη που περιλαμβάνει 210 Κράτη;[23] «Σύμφωνα με το 2010 Base Structure Report, η παγκόσμια αυτοκρατορία του Πενταγώνου περιλαμβάνει περισσότερες από 539.000 εγκαταστάσεις σε 5.000 τοποθεσίες που καλύπτουν περισσότερα από 28 εκατομμύρια στρέμματα, καίγοντας 350.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα (μόνο 35 χώρες στον κόσμο καταναλώνουν περισσότερο) χωρίς να υπολογίζεται το πετρέλαιο που καίγεται από εργολάβους και προμηθευτές όπλων. Η προμήθεια καυσίμων καλύπτει περισσότερα από 28.000 θωρακισμένα οχήματα, χιλιάδες ελικόπτερα, εκατοντάδες μαχητικά αεροσκάφη και βομβαρδιστικά και τεράστιους στόλους στρατιωτικών πλοίων «(με εξαίρεση 80 υποβρύχια και αεροπλανοφόρα που διαχέουν…ραδιενεργή ρύπανση). Ίσως πιστεύουμε ότι η ώθηση των αερομεταφορέων, των υποβρυχίων, των τεθωρακισμένων κ.λπ. μετατρέπεται σε ηλιακή ενέργεια;!

Η Rossana de Simone σχολιάζοντας το συνέδριο «Σώστε τη γη, να καταργήσουμε τον πόλεμο-“Salva la terra, abolisci la guerra”» που πραγματοποιήθηκε τον ιούνιο του 2019 στο Λονδίνο από την οργάνωση Κίνημα για την Κατάργηση του Πολέμου-Movement for the Abolition of War, [24] συνοψίζει το πρόβλημα με τα λόγια: «Υπολογίστηκε ότι το 20% της περιβαλλοντικής υποβάθμισης στον κόσμο οφείλεται στους στρατούς και στις συναφείς στρατιωτικές δραστηριότητες”.

Στο βιβλίο Η Πράσινη Ζώνη. Το περιβαλλοντικό κόστος του μιλιταρισμού-The Green Zone. The Environmental Costs of Militarism (2009), o πρώην καθηγητής ιστορίας των ιδεών Barry Sanders αναφέρει έναν εντυπωσιακό υπολογισμό: ο στρατός των ΗΠΑ, με όλα τα μέσα και τις επιχειρήσεις, θα συνέβαλε από μόνος του στο τουλάχιστον 5% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου συνολικά.Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν σχεδόν το ήμισυ των κολοσσιαίων παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών (πάνω από 1.700 δισεκατομμύρια δολάρια το 2019), εάν προσθέσουμε τον αντίκτυπο όλων των στρατών και των στρατιωτικών δραστηριοτήτων, είναι ένας από τους πολύ πρώτους υπεύθυνους για τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου στον πλανήτη. Θα είναι επίπονο να εξαλειφθεί ή να αναστραφεί ολόκληρο το σύνολο της πετρελαϊκής βιομηχανίας, πόσο μάλλον να «καταβληθεί» ο στρατιωτικός θεσμός.

Μετά τη διάσκεψη της Κοπεγχάγης για το κλίμα το 2008, η Sara Flounders αναρωτήθηκε [25]: «Πώς είναι δυνατόν ο χειρότερος ρυπαίνων του CO2 και άλλων τοξικών εκπομπών στον πλανήτη να μην αποτελεί κεντρικό σημείο συζήτησης και των περιορισμών που προτείνονται σε κάθε διάσκεψη; … Το Πεντάγωνο είναι ο μεγαλύτερος θεσμικός χρήστης προϊόντων και ενέργειας από το πετρέλαιο. Ωστόσο, το Πεντάγωνο απολαμβάνει μια γενικευμένη εξαίρεση σε όλες τις διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα». «Κατά τους καιρούς των διαπραγματεύσεων για τις Συμφωνίες του Κιότο, οι ΗΠΑ απαίτησαν ως ρήτρα να υπογράψουν ότι όλες οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στον κόσμο και όλες οι επιχειρήσεις στις οποίες συμμετείχαν με τον ΟΗΕ ή / και το ΝΑΤΟ να εξαιρεθούν εντελώς από τις έρευνες και την ανίχνευση ή τις μειώσεις. Αφού εξασφάλισε αυτή τη γιγαντιαία παραχώρηση, η διοίκηση Μπους αρνήθηκε στη συνέχεια να υπογράψει τις συμφωνίες». «Αν και οι ΗΠΑ είχαν ήδη λάβει αυτές τις διαβεβαιώσεις στις διαπραγματεύσεις, το Κογκρέσο των ΗΠΑ εξέδωσε ρητή διάταξη που εγγυάται την εξαίρεση του στρατού. Η Inter Press Service ανέφερε στις 21 μαΐου 1998: «Οι νομοθέτες των ΗΠΑ, στο τελευταίο πλήγμα στις διεθνείς προσπάθειες για να σταματήσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη, εξαίρεσαν σήμερα τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ από τη συμφωνία του Κιότο… μια τροποποίηση του νομοσχεδίου στρατιωτικής εξουσιοδότησης,έγκρισης-military authorization bill του επόμενου έτους που «απαγορεύει τον περιορισμό των ενόπλων δυνάμεων βάσει του πρωτοκόλλου του Κιότο’».

Ας δούμε μερικά ποσοτικά στοιχεία για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τις καταστροφές που προκαλούνται από πολέμους.

Σύμφωνα με την έκθεση του 2008 για το Κλίμα του Πολέμου-A Climate of War, τα πρώτα τέσσερα χρόνια των πολύ βαριών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Ιράκ από το 2003 είχαν ως αποτέλεσμα την εκπομπή περισσότερων από 140 εκατομμυρίων τόνων αερίων θερμοκηπίου (ισοδύναμο CO2), περισσότερο από τις ετήσιες εκπομπές 139 χωρών [26]: εκτιμάται ότι ο πόλεμος παρήγαγε πάνω από τρία εκατομμύρια τόνους CO2 ανά μήνα μόνο για την κίνηση των οπλικών συστημάτων (αεροπλάνα, βαγόνια, θωρακισμένα αυτοκίνητα, τεθωρακισμένα, αεροπλάνα κ.λπ.).

Μια έκθεση του 2014 από το Διεθνές Γραφείο Ειρήνης- International Peace Bureau (Ipb), «Αποστρατικοποίηση για βαθιά Απανθρακοποίηση»-“Demilitarization for Deep Decarbonization”, ανέφερε ακριβώς: «Η μείωση του στρατιωτικού-βιομηχανικού συμπλέγματος και η αποκήρυξη του πολέμου είναι μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη διάσωση του κλίματος, διαθέτοντας τους αποθηκευμένους πόρους στην μετά-εξορυκτική οικονομία και τη δημιουργία ανθεκτικών κοινοτήτων».

H μελέτη του περασμένου ιουνίου “Pentagon Fuel Use, Climate Change, and the Costs of War”- «Χρήση Καυσίμων Πενταγώνου, Αλλαγή του Κλίματος, και τα Κόστη του Πολέμου» της Neta Crawford [27] του Πανεπιστημίου της Βοστώνης στο πλαίσιο του σχεδίου Κόστος του Πολέμου, αναλύει την κατανάλωση καυσίμων στους πολέμους των ΗΠΑ »κατά της τρομοκρατίας» μετά την 11η σεπτεμβρίου. Από το 2011 έως το 2017 η εκτίμηση προς τα κάτω, μόνο για την κατανάλωση καυσίμου, φτάνει στις εκπομπές 1,2 δισεκατομμυρίων τόνων αερίων θερμοκηπίου (ισοδύναμο CO2). Αλλά αυτές οι εκτιμήσεις δεν περιλαμβάνουν την παραγωγή όπλων και τον οικολογικό και κλιματικό αντίκτυπό της, ούτε τον αντίκτυπο στο κλίμα και το περιβάλλον της μαζικής καταστροφής των υποδομών, των σπιτιών, των υπηρεσιών, όλων προς ανοικοδόμηση.

Η έκκληση «Σταματήστε τους Πολέμους, σταματήστε την υπερθέρμανση-Stop the Wars, stop the warming» που ξεκίνησε από τον World Beyond War-Κόσμο Πέρα από τον Πόλεμο την παραμονή της Διάσκεψης του Παρισιού για το κλίμα (2015) δήλωνε: Η υπερβολική χρήση πετρελαίου από τον αμερικανικό στρατό χρησιμεύει για να διεξάγει πολέμους για το πετρέλαιο και για τον έλεγχο των πόρων, πολέμους που απελευθερώνουν αέρια που αλλάζουν το κλίμα και προκαλούν υπερθέρμανση του πλανήτη. Ήρθε η ώρα να σπάσουμε αυτόν τον κύκλο: να τελειώνουμε με τους πολέμους για τα ορυκτά καύσιμα, και με τη χρήση ορυκτών καυσίμων για να κάνετε πολέμους».

Αλλά ο αντίκτυπος των στρατιωτικών δραστηριοτήτων και των πολέμων στο περιβάλλον και το κλίμα υπερβαίνει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι στρατιωτικές δραστηριότητες είναι υπεύθυνες για πολλές μορφές ρύπανσης και βλάβης στην υγεία των πληθυσμών: από τα βαρέα μέταλλα για να καταλήξουμε στο απεμπλουτισμένο ουράνιο, καθώς και στο θόριο για τους πειραματισμούς με ρουκέτες στα πολύγωνα ασκήσεων. Αρκεί να θυμηθούμε το θανατηφόρο «Agent Orange» που χρησιμοποιήθηκε υπερβολικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες στον Πόλεμο του Βιετνάμ, το οποίο εξακολουθεί να συνεχίζει τις καταστροφικές συνέπειές του μέχρι σήμερα. Δεν είναι λιγότερο σοβαρή η κατοχή περιοχών που έχουν αφαιρεθεί από καλλιέργειες ή άλλες χρήσιμες ανθρώπινες δραστηριότητες, και οι οποίες αντίθετα παραμένουν σοβαρά και μόνιμα μολυσμένες από τις στρατιωτικές δραστηριότητες: ο μιλιταρισμός των καταστροφών! Σαν παράδειγμα, είναι γνωστές οι ζημιές στην υγεία των ανθρώπων και των ζώων, και προφανώς στο περιβάλλον, των πολυγώνων ασκήσεων με όπλα στη Σαρδηνία, μια περιοχή που κατέχει το ρεκόρ για στρατιωτικές διευκολύνσεις στην Ιταλία (αλλά οι δικαστικές διαδικασίες θάβονται στην άμμο) [28].

Αλλά εκτός από τη ρύπανση και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, τι συμβαίνει σε αχρησιμοποίητα στον πόλεμο όπλα που έχουν καταστεί άνευ αντικειμένου; Σίγουρα δεν είναι «ανακυκλώσιμα» ή επαναχρησιμοποιήσιμα σε μια μελλοντική κυκλική οικονομία: οι στρατιωτικές δραστηριότητες και οι παραγωγές σπάζουν κάθε φυσικό κύκλο με έναν απολύτως μη αναστρέψιμο και δυστυχώς ασταμάτητο τρόπο. Ένα εύγλωττο παράδειγμα είναι τα νεκροταφεία πυρηνικών υποβρυχίων που κληρονομήθηκαν από τον Ψυχρό Πόλεμο [29]. Όμως η αυξανόμενη παραγωγή ολοένα και πιο εξελιγμένων εξοπλισμών που περιέχουν προηγμένα τεχνολογικά υλικά θα αφήσει άλλες μη διαχειρίσιμες κληρονομιές.

Στο αναφερόμενο άρθρο ασχολήθηκα επίσης με το απεμπλουτισμένο ουράνιο, οι συνέπειες του οποίου χτύπησαν και τους ιταλούς στρατιώτες που υπηρέτησαν στο εξωτερικό: οι θάνατοι ξεπέρασαν τους 300. Βέβαια λίγα είναι γνωστά για την αύξηση των όγκων και των ασθενειών εις βάρος των πληθυσμών που πέφτουν θύματα από αδιάκριτες στρατιωτικές επιθέσεις, και οι οποίοι προφανώς δεν έχουν κανάλια για να αναζητήσουν δικαιοσύνη ή να αποζημιωθούν (το Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία έστειλε στο αρχείο τις καταγγελίες κατά του ΝΑΤΟ). Το πρόβλημα ανασύρθηκε ξανά από ένα πολύ πρόσφατο άρθρο του Δελτίου των Ατομικών Επιστημόνων-Bulletin of the Atomic Scientists [30]: Μόνο στον «Πόλεμο του Κόλπου» του 1991, ο στρατός των ΗΠΑ τίναξε στον αέρα 300 τόνους, διασκορπίζοντας συνολικά μεταξύ 170 και 1.700 τόνους τοξικού και ραδιενεργού μετάλλου, και δεν έχει δηλώσει ποτέ τις περιοχές που χτυπήθηκαν. Οι αποκαταστάσεις είναι πρακτικά αδύνατες. Η μόλυνση εκτιμάται 50 φορές μεγαλύτερη από ότι στα Βαλκάνια, τα παιδιά εξακολουθούν να παίζουν με τα ευρήματα σήμερα (θυμηθείτε ότι το ουράνιο χρειάζεται 24.000 χρόνια για να μειωθεί κατά το ήμισυ!) και παρουσιάζουν την εμφάνιση όγκων και άλλων ασθενειών, και οι συνέπειες προβάλλονται στα έμβρυα. Προφανώς, όπως για πολλούς καρκινογόνους παράγοντες (σκεφτείτε τους όγκους από αμίαντο), η σχέση αιτίας-αποτελέσματος δεν είναι ντετερμινιστική και θα χρειαζόντουσαν έλεγχοι σε δεκάδες χιλιάδες κατοίκους για δεκάδες χρόνια, αλλά μετά τους καταστροφικούς πολέμους τα συστήματα υγείας αυτών των χωρών κατέρρευσαν.

Πώς είναι δυνατόν να εφησυχάσουμε τους εαυτούς μας στην ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να σταματήσουμε και να αντιστρέψουμε την περιβαλλοντική κρίση και την υπερθέρμανση του πλανήτη χωρίς να αντιμετωπίσουμε την αντίσταση στις στρατιωτικές δραστηριότητες και τους πολέμους; Χωρίς αμφιβολία, αυτό το τελευταίο είναι ένα πολύ πιο δύσκολο πρόβλημα να αντιμετωπιστεί από τη μετατροπή της βιομηχανίας πετρελαίου, αλλά δεν είναι ότι το να το αφήσουμε στην άκρη θα διευκολύνει την επίτευξη της μετάβασης στην εποχή μετά τα ορυκτά!

Last but not at all least, είναι μοναδικό ότι όσοι καταγγέλλουν την επικείμενη κλιματική απειλή και αγωνίζονται για αυτήν τη μετάβαση παραμελούν, ή συχνά αγνοούν, μια άλλη απειλή που θα μπορούσε να εξαλείψει την ανθρώπινη κοινωνία που γνωρίζουμε κυριολεκτικά … «σε μια στιγμή»: όπως θυμόμουν στην αρχή, Το Δελτίο των Ατομικών Επιστημόνων μας προειδοποιεί ότι σήμερα ο κίνδυνος πυρηνικού πολέμου είναι ο υψηλότερος από το 1945! Οι πιο πρόσφατες προσομοιώσεις επιβεβαιώνουν (μετά από αμέτρητες άλλες) ότι ακόμη και μια περιορισμένη ανταλλαγή πυρηνικών βομβών (για παράδειγμα 200 σε έναν πιθανό πόλεμο μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν, των οποίων οι εντάσεις ήταν πάντα στα πρόθυρα μιας σύγκρουσης), θα δημιουργούσε, εκτός από τα άμεσα θύματα, έναν «πυρηνικό χειμώνα» του οποίου η παράταση θα μπορούσε να προκαλέσει το θάνατο 2 δισεκατομμυρίων ανθρώπινων όντων.

Μεταξύ άλλων, με επιτακτικό τρόπο καταγγέλθηκε επίσης μια πιθανή άμεση σχέση με την κλιματική κρίση, η οποία θα μπορούσε να επιδεινώσει τους κινδύνους ενός πυρηνικού πολέμου [31]: ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό σενάριο είναι πως η άνοδος των παγκόσμιων θερμοκρασιών δημιουργούν καταστροφές στη γεωργία στο Πακιστάν, πυροδοτώντας κοινωνικές διαμαρτυρίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν ισλαμιστικά στοιχεία ευθυγραμμισμένα με τις ένοπλες δυνάμεις να καταλάβουν περίπου 150 πυρηνικές κεφαλές · έτσι ώστε η Κοινή Διοίκηση Ειδικών Επιχειρήσεων των ΗΠΑ-il US Joint Special Operations Command πραγματοποιεί ασκήσεις για διείσδυση πρακτόρων στη χώρα.

Αλλά μετά από αυτήν τη σειρά καταγγελιών, θα ήθελα να τελειώσω με μια δόση αισιοδοξίας. Ευτυχώς ένα φως άναψε πριν από 3 χρόνια, όταν η διεθνής εκστρατεία ICAN (International Campaign to Abolish Nuclear Weapons) ενέπλεξε τα Ηνωμένα Έθνη, τα οποία στις 7 Ιουλίου 2017 ενέκριναν τη νέα Συνθήκη Απαγόρευσης Πυρηνικών Όπλων (TPAN, English TPNW), η οποία απαγορεύει την κατοχή, χρήση και την απειλή των πυρηνικών όπλων. Δυστυχώς στην Ιταλία αυτή η συνθήκη έχει υποστεί ένα επαίσχυντο αποκλεισμό-απόκρυψη από τα κύρια μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα κόμματα, που υπόκεινται στη συναίνεση της Ουάσιγκτον και του ΝΑΤΟ. Για να τεθεί σε ισχύ ως αναπόσπαστο μέρος του διεθνούς δικαίου, το TPAN πρέπει να επικυρωθεί από 50 Κράτη: αλλά είμαστε κατά πάσα πιθανότητα στην τελική ευθεία, υπάρχουν 40 επικυρώσεις. Είναι σαφές ότι το TPAN θα είναι δεσμευτικό μόνο για τα Κράτη που το υπογράφουν, αλλά μόλις τεθεί σε ισχύ θα καταστεί ένας αποτρεπτικός παράγοντας της προσφυγής στη χρήση πυρηνικών όπλων: όπως συνέβη και για άλλες συνθήκες που απαγορεύουν όπλα μαζικής καταστροφής ή απάνθρωπα (βακτηριολογικά, 1972) · χημικές ουσίες, 1993 · νάρκες κατά προσωπικού, 1997), η αρχή θα καθιερωθεί και το TPAN θα επεκτείνει αναπόφευκτα τη λειτουργία του, επειδή ο παγκόσμιος πληθυσμός θα απαιτήσει επάνω σε μια νομική βάση την εξάλειψη των πυρηνικών όπλων, και ένας αυξανόμενος αριθμός Κρατών θα το αναγνωρίσουν, θα γίνει μια υποχρέωση. Είναι απλά ζήτημα χρόνου.

Σημειώσεις

1[1]. Bruno Gullì, «USA. Le radici della rivolta attuale: la triplice pandemia di razzismo, Covid-19 e capitalismo dei disastri-Οι ρίζες της τρέχουσας εξέγερσης: η τριπλή πανδημία του ρατσισμού, του Covid-19 και του καπιταλισμού των καταστροφών», Effimera, 19 ιουλίου 2020, http://effimera.org/usa-le-radici-della-rivolta-attuale-la-triplice-pandemia-di-razzismo-covid-19-e-capitalismo-dei-disastri-di-bruno-gulli/.

2[1]. Οι αναφορές είναι πολλές και ξέρω μόνο μερικές, αλλά είναι εύγλωττες: A. J. Bacevich, The New American Militarism: How Americans Are Seduced By War, 2013; W. J. Astore, “American militarism is not a fairly tale”, The Nation, 14 giugno 2011, https://www.thenation.com/article/archive/american-militarism-not-fairy-tale/; P. Anderson, “Militarism in America”, Reader, 30 maggio 2019, http://duluthreader.com/articles/2019/05/30/17068_militarism_in_america; D. Niose, “You’ve Been Conditioned for War”, Psychology Today, 11 gennaio 2020, https://www.psychologytoday.com/us/blog/our-humanity-naturally/202001/youve-been-conditioned-war.

3[1].”Closer than ever, It is 100 seconds to midnight”, 2020 Doomsday Clock Statement, Science and Security Board, Bulletin of the Atomic Scientists, 23 gennaio 2020, https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/?utm_source=Newsletter&utm_medium=Email&utm_campaign=Newsletter01232020&utm_content=DoomsdayClock_2020Statement.

4[1]. Ανέπτυξα αυτές τις σκέψεις πληρέστερα στο άρθρο «Ο καπιταλισμός-η αποικιοκρατία-ο ιμπεριαλισμός δημιούργησαν το χάος στον κόσμο στον οποίο ζούμε!”, Contropiano, 2 febbraio 2020, https://contropiano.org/documenti/2020/02/02/il-capitalismo-colonialismo-imperialismo-ha-creato-il-caos-del-mondo-in-cui-viviamo-0123631.

5[1]. Αναλαμβάνω αυτές τις κατηγορίες από Ramon Grosfoguel, Rompere la colonialità. Razzismo, islamofobia, migrazioni nella prospettiva decoloniale-Να σπάσουμε την αποικιοκρατία. Ρατσισμός, ισλαμοφοβία, μεταναστεύσεις στην αποικιοκρατική προοπτική, Mimesis, 2017, p. 32.

6[1]. Η ιστορικές μου γνώσεις δεν επαρκούν για να διατυπώσω μια κρίση, αλλά μου φαίνεται ότι μπορώ τουλάχιστον να υποθέσω ότι για πολλές πτυχές, ή τουλάχιστον για ορισμένες περιόδους, η αραβική κυριαρχία στη μουσουλμανική Ισπανία – εκτός από τη μεγάλη αστική και πολιτιστική συμβολή της, ιατρική, επιστημονική – έχει ασκήσει μορφές σημαντικής ανοχής έναντι των χριστιανών και των εβραίων. Για παράδειγμα, ο Roberto Rutter γράφει: «Η Κόρδοβα είναι σίγουρα η πλουσιότερη πόλη της Ευρώπης στο τέλος της πρώτης χιλιετίας. Εκεί καλλιεργούνται οι επιστήμες, τα μαθηματικά και η γεωμετρία, τα γράμματα και η μουσική. … Η πλειοψηφία του πληθυσμού είναι χριστιανική, αλλά υπάρχουν επίσης πολλοί εβραίοι και μερικοί βέρβεροι. Αλλά η εξουσία βρίσκεται σταθερά σε μουσουλμανικά χέρια. … [Μετά την Αραβική κατάκτηση, 711-716] με την άφιξη των Ομεϋαδών-Umayyads-Omayyadi, έγινε δυνατή η δημιουργία ενός νέου Κράτους, Ιβηρικού και ισλαμικού: του εμιράτου και μετά του χαλιφάτου της Κόρδοβα. Για να κυβερνά ένα πολυεθνικό κράτος στο οποίο η εξουσία βρίσκεται στα χέρια μια μειοψηφίας, αν και ισχυρής σε όπλα, η ανοχή δεν είναι μια δευτερεύουσα επιλογή αποδεκτή λόγω της μεγαλοψυχίας των ηγεμόνων, αλλά η μόνη πιθανή επιλογή.Έτσι στη μαυριτανική Ισπανία του δέκατου αιώνα ξεκινά ένα πρώτο ενδιαφέρον πείραμα πολυεθνικής και πολυπολιτισμικής πολιτείας-κράτους με βάση τη συνύπαρξη χριστιανών, μουσουλμάνων, Εβραίων και βέρβερων. … Φυσικά, δεν υπάρχουν συνυπάρξεις χωρίς τριβές. Και στο χαλιφάτο λαμβάνουν χώρα ταραχές και εξεγέρσεις που πνίγονται στο αίμα. Αλλά δεν είναι αυτά που τερματίζουν το πολυπολιτισμικό πείραμα.» [Roberto Ruegger, «Ένα πείραμα στην ανοχή: Η μουσουλμανική Ισπανία», Area, 16 νοεμβρίου 2001, https://www.areaonline.ch/Un-esperienza-di-tolleranza-la-Spagna-musulmana-b13a3900]. Προφανώς υπάρχουν επίσης διαφορετικές εκτιμήσεις σε αυτήν την ιδέα. Λιγότερο αμφιλεγόμενη φαίνεται να είναι η ιδέα ενός ισλάμ ανεκτικού προς τους Εβραίους: για παράδειγμα, Bernard Lewis, Οι εβραίοι στον ισλαμικό κόσμο, Sansoni, 1991.

7[1]. Εκτός από το αναφερόμενο Grosfoguel, μια υποχρεωτική αναφορά είναι η Silvia Federici, Calibano και η μάγισσα. Οι γυναίκες, το σώμα και η αρχική συσσώρευση-Calibano e la strega. Le donne il corpo e l’accumulazione originaria, Mimesis, 2015 (Ο Caliban είναι ένας θεατρικός χαρακτήρας του William Shakespeare στην κωμωδία The Tempest-Η Θύελλα, ένα αποκρουστικό τέρας φίλος του Prospero).

8[1]. Συνέντευξη στη Silvia Federici, “Σχετικά με τον καπιταλισμό, την αποικιοκρατία, τις γυναίκες και την διατροφική πολιτική-SU CAPITALISMO, COLONIALISMO, DONNE E POLITICA ALIMENTARE”, 17 ιουλίου 2010, http://www.sagarana.net/anteprimal.php?quale=32.

9[1]. Fiorenzo Canterini, Colpi di scure e sensi di colpa. Storia del disboscamento della Sardegna dalle origini a oggi-Χτυπήματα τσεκουριού και ενοχές. Ιστορία της αποψίλωσης στη Σαρδηνία από τις ρίζες της έως σήμερα, Delfino Editore, 2013.

10[1]. F. Casula, “Quando i tiranni sabaudi rasero al suolo la Sardegna-Όταν οι τύραννοι της Σαβοΐας ισοπέδωσαν τη Σαρδηνία”, Il Manifesto, 1 φεβρουαρίου 2017, https://www.manifestosardo.org/quando-i-tiranni-sabaudi-rasero-al-suolo-la-sardegna/.

11[1]. Lucio Villari, “I bambini drogati ai tempi di Dickens, Il lato oscuro della rivoluzione industriale nei rapporti dei medici inglesi-Τα ναρκωμένα παιδιά στην εποχή του Ντίκενς, η σκοτεινή πλευρά της βιομηχανικής επανάστασης στις εκθέσεις βρετανών ιατρών”, La Repubblica, 16 μαρτίου 2013, http://illuminations-edu.blogspot.com/2013/03/i-bambini-drogati-ai-tempi-di-dickens.html.

12[1]. Amitav Ghosh, Mare di Papaveri, Neri Pozza, 2009.

13[1]. Un bel documentario di ARTE TV in italiano, Selvaggi, La storia degli zoo umani-Ένα ωραίο ντοκιμαντέρ της ARTE TV στα ιταλικά, Selvaggi, Η ιστορία των ανθρώπινων ζωολογικών κήπων, https://www.arte.tv/it/videos/067797-000-A/selvaggi-la-storia-degli-zoo-umani/ (visibile fino al 30 agosto 2020). “Uomini in gabbia, gli zoo umani nell’Europa bianca-Άνθρωποι σε κλουβιά, ανθρώπινοι ζωολογικοί κήποι στη λευκή Ευρώπη”, Info Out, 27 gennaio 2017, https://www.infoaut.org/culture/uomini-in-gabbia-gli-zoo-umani-nelleuropa-bianca.

14[1]. William G. Randles, L’antico Regno del Congo-Το αρχαίο Βασίλειο του Κονγκό, Jaca Book, 1983.

15[1]. Δείτε για παράδειγμα B. Bellesi, Congo, il genocidio dimenticato. Dalla seconda metà dell’Ottocento al 1960-Κονγκό, η ξεχασμένη γενοκτονία. Από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα έως το 1960, Peacelink, 26 μαρτίου 2005, https://www.peacelink.it/kimbau/a/10354.html. Εάν σήμερα η κοινή γνώμη αγνοεί αυτό και άλλα φρικτά σφαγεία που διαπράχθηκαν κατά τον ευρωπαϊκό αποικισμό στην Αφρική, οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι αυτοί που διέπραξαν το αιματοκύλισμα λειτούργησαν με τρόπο ώστε να αποκρύψουν τις αναλογίες και τις αποδείξεις των ολέθριων πράξεων τους: όταν το 1908 ο Λεοπόλντο παραχώρησε επίσημα την αποικία του στην κυβέρνηση του Βελγίου, έκαιγε τα αρχεία των περιουσιών του στο Κονγκό για οκτώ συνεχόμενες ημέρες, και σιώπησε τους άβολους μάρτυρες. Τα λίγα διοικητικά έγγραφα που ανακαλύφθηκαν από τους ιστορικούς έφεραν στο φως την εκατόμβη του Κονγκό, και πάνω απ’όλα τις εκατοντάδες εντυπωσιακών φωτογραφιών που τραβήχτηκαν από ανεξάρτητους δημοσιογράφους ή ιεραπόστολους κατά τη στιγμή των σφαγών, όπως αυτές της Alice Seeler, https://www.vice.com/it/article/vd58dm/alice-seeley-harris-foto-colonialismo-congo-432.

16[1]. Ένα επαίσχυντο φαινόμενο ήταν αυτό των Κλεμμένων γενεών (Stolen Generations), που διήρκεσε από το 1870 έως το 1970! Τα παιδιά αρπάζονταν από τις οικογένειές τους για να τους στερήσουν την πολιτιστική τους ταυτότητα, επανεκπαιδεύτηκαν στα βρετανικά έθιμα για να τα χρησιμοποιήσουν ως υπηρέτες για τις οικογένειες των αποικιστών. Μεταξύ 1910 και 1970, τουλάχιστον 100.000 παιδιά απομακρύνθηκαν από τις οικογένειές τους. Διεξήχθη έρευνα για την απομάκρυνση αυστραλιανών αυτόχθονων παιδιών από τις οικογένειές τους μεταξύ 1995 και 1997, και καθιερώθηκε η Εθνική Ημέρα Συγγνώμης-National Sorry Day το 1998. Μόνο στις 13 φεβρουαρίου 2008 ο νέος αυστραλός πρωθυπουργός Kevin Rudd ζήτησε επίσημα συγγνώμη από τους πληθυσμούς και τους επιζώντες των Stolen Generations. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 1948 για την Πρόληψη και την Καταστολή της Γενοκτονίας, η «βίαιη μεταφορά ανηλίκων από μια ομάδα στην άλλη» ενσωματώνει τα ακραία της γενοκτονίας.

17[1]. T. Mastrobuoni, “Namibia, 1904; quando i tedeschi fecero le prove della Shoah”, La Repubblica, 30 maggio- «Ναμίμπια, 1904, όταν οι γερμανοί έκαναν πρόβες για τη Shoah », εφημερίδα La Repubblica, 30 μαΐου, https://www.repubblica.it/venerdi/articoli/2017/05/30/news/namibia_genocidio_tedeschi_herero-166817547/.

18[1]. Πρέπει να προτείνω έντονα για να κατανοήσετε τα γεγονότα, τα συμφέροντα, τους ελιγμούς, τις εξαπατήσεις που οδήγησαν στη σημερινή Μέση Ανατολή το δυστυχώς εξαντλημένο βιβλίο του Filippo Gaja, Le Frontiere Maledette del Medio Orient-Τα Καταραμένα Σύνορα της Μέσης Ανατολής, Maquis Edizioni, 1991. Προτείνω επίσης: R. Paternoster, Medio Oriente, mina vagante fabbricata in Europa nel 900-Μέση Ανατολή, κινούμενη νάρκη που κατασκευάστηκε στην Ευρώπη τη δεκαετία του 1900http://win.storiain.net/arret/num120/artic2.asp).

19[1]. Δείτε για παράδειγμα E. Bertini, Arabia Saudita e wahhabismo-Σαουδική Αραβία και ουαχαμπισμός, 24 απριλίου 2017, https://[limesclubpisa.wordpress.com/2017/04/24/arabia-saudita-e-wahhabismo/.

20[1]. Paolo Barnard, Perché Ci Odiano-Γιατί μας μισούν, BUR, 2006.

21[1]. Tom Engelhardt, A Nation Unmade by War, Haymarket Books, 2018.

22[1]. Giorgio Ferrari, “Quarta rivoluzione industriale e transizione energetica: le aspettative mal riposte del New Green Deal-Τέταρτη βιομηχανική επανάσταση και ενεργειακή μετάβαση: οι εσφαλμένες προσδοκίες του New Green Deal”, δημοσιεύεται στην Effimera.

23[1]. Mario Agostinelli, “Cop 21: per combattere l’inquinamento il Pentagono è militesente-Cop 21: Το Πεντάγωνο απαλλάσσεται για την καταπολέμηση της ρύπανσης”, Il Fatto Quotidiano, 1 dicembre 2015, https://www.energiafelice.it/cop21-per-combattere-linquinamento-il-pentagono-e-militesente/.

24[1]. Rossana De Simone, “Militarismo e cambiamenti climatici-Μιλιταρισμός και κλιματικές αλλαγές, The Elephant in the Room-Ο ελέφαντας στο δωμάτιο”, Peacelink, 31 οκτωβρίου 2019, https://www.peacelink.it/disarmo/a/46982.html.

25[1]. Sara Flounders, “Pentagon’s Role in Global Catastrophe: Add Climate Havoc to War Crimes”, Global Research, 18 δεκεμβρίου 2009, https://www.globalresearch.ca/pentagon-s-role-in-global-catastrophe-add-climate-havoc-to-war-crimes/16609.

26[1]. A. Bast, “A Climate of War. The war in Iraq and global warming”, Oilchange, 1 μαρτίου 2008, http://priceofoil.org/2008/03/01/a-climate-of-war/.

27[1]. Neta Crawford, “Pentagon Fuel Use, Climate Change, and the Costs of War”, Boston University, 12 ιουνίου 2019, https://watson.brown.edu/costsofwar/files/cow/imce/papers/2019/Pentagon%20Fuel%20Use,%20Climate%20Change%20and%20the%20Costs%20of%20War%20Final.pdf.

28[1]. Walter Falgio, “Sardegna: l’invasione militare e chi si oppone-Σαρδηνία: η στρατιωτική εισβολή και εκείνοι που αντιτίθενται”, Bottega del Barbieri, 11 μαίου 2020, http://www.labottegadelbarbieri.org/sardegna-linvasione-militare-e-chi-si-oppone/.

29[1]. A. Baracca, “Antropocene-Capitalocene-Nucleocene: l’eredità dell’Era Nucleare è incompatibil con l’ambiente terrestre (e umano)/Ανθρωπόκαινο-Capitalocene-Nucleocene: η κληρονομιά της Πυρηνικής Εποχής είναι ασυμβίβαστη με το επίγειο (και ανθρώπινο) περιβάλλον”e, Effimera, 11 σεπτεμβρίου 2018, http://effimera.org/antropocene-capitalocene-nucleocene-leredita-dellera-nucleare-incompatibile-lambiente-terrestre-umano-angelo-baracca/.

30[1]. Elena Bruess e Joe Snell, “War and the environment: The disturbing and under-researched legacy of depleted uranium weapons”, Bulletin of the Atomic Scientistshttps://thebulletin.org/2020/07/war-and-the-environment/.

31[1]. Michael T. Klare, “How Rising Temperatures Increase the Likelihood of Nuclear War”, The Nation, 13 ιανουαρίου 2020, https://www.thenation.com/article/archive/nuclear-defense-climate-change/.

da qui από εδώ

Navigazione articoli

UN COMMENTO ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

  • Όπως παρουσιάζει σαφώς και εκτενώς ο Angelo Baracca, όλα συνδέονται
    Και οι βαθύτερες ρίζες όλων αυτών των κακών βρίσκονται μέσα στην άρρωστη ανθρώπινη καρδιά, είμαι όλο και περισσότερο πεπεισμένη γι αυτό.
    Επομένως, πιστεύω ότι για μια αληθινή αλλαγή είναι απαραίτητη μια πραγματική αλλαγή της καρδιάς: δεν αρκεί να κόβουμε τα κλαδιά των δηλητηριωδών φρούτων, εάν δεν ξεριζωθούν οι ρίζες, τα νέα κλαδιά θα φέρουν τους ίδιους καρπούς, όπως έχουμε δει και συνεχίζουμε να βλέπουμε πολλές φορές.…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s