ιστορία, storia

Η «μαύρη» επανάσταση που αμφισβήτησε αμέσως την «μεγάλη» επανάσταση

Δημοσιεύτηκε στις  · in Segnalazioni ·στις Αναφορές

του Sandro Moiso

Jeremy D. Popkin, Haiti. Storia di una rivoluzioneAϊτή. Ιστορία μιας επανάστασης, Einaudi, Torino 2020, σελ. 244, 28 euro

Υπήρξε τουλάχιστον μία περίοδος στην Ιστορία κατά την οποία οι αφρικανοί σκλάβοι που εκτοπίστηκαν στην αμερικανική ήπειρο προκάλεσαν πραγματικά φόβο: στους λευκούς αφέντες τους και στον δυτικό κόσμο που οργανώνονταν γύρω από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής.
Η περίοδος είναι αυτή που κυμαίνεται από το 1791 έως το 1804 και το επεισόδιο είναι εκείνο, παρατεταμένο, βίαιο και νικηφόρο της αϊτινής επανάστασης. Επανάσταση η οποία, εκτός των άλλων, τοποθετήθηκε μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της γαλλικής Επανάστασης και των αρχών της εμπειρίας του Ναπολέοντα.

Για πρώτη φορά, όντως, όχι μόνο οι σκλάβοι είχαν εξεγερθεί με νικηφόρο τρόπο, αλλά ήξεραν και να προσφέρουν στον εαυτό τους μια οργάνωση, πρώτη παράνομη και έπειτα στρατιωτική και πολιτική, με σκοπό να δώσουν ζωή στο πρώτο ανεξάρτητο έθνος που δεν κυβερνήθηκε από λευκούς στη σύγχρονη Ιστορία.
Εκτός από αυτό, οι αϊτινοί επαναστάτες έθεσαν σε κρίση, με την συχνά ορμητική και άγρια ​​δράση τους, την εικόνα που η μεγάλη Επανάσταση και τα ιδανικά του διαφωτισμού στα οποία κατά κάποιο τρόπο ήταν υποκείμενη. Στο όνομα εκείνης της ψευδούς αστικής ισοτιμίας που ποτέ δεν έλαβε υπόψη τους άλλους λαούς, τις γυναίκες και, τελικά, και τους προλετάριους «απελευθερωμένους» από τις αλυσίδες του Ancien Régime, του Παλαιού Καθεστώτος.

Σημαντικά έργα έχουν ήδη δημοσιευτεί στο θέμα στο παρελθόν, όπως για παράδειγμα το I giacobini neri-οι μαύροι γιακοβίνοι του Cyril Lionel Robert James, που δημοσιεύθηκε ξανά το 2015 από τον DeriveApprodi, αλλά αρχικά βγήκε στα αγγλικά το 1938 και για πρώτη φορά στην Ιταλία το 1968 για τις εκδόσεις Φελτρινέλλι. Με καταγωγή από τη βρετανική αποικία του Τρινιντάντ και Τομπάγκο στις Αντίλλες, ο συγγραφέας, πιο γνωστός ως C. L. R. James, ήταν ένας από τους πρώτους μαύρους αντι-αποικιοκρατικούς αγωνιστές, μαρξιστής και εθνικιστής. Και αυτής της τοποθέτησης όσον αφορά τα ιδανικά το δοκίμιο, αν και υπέροχο, νιώθει σήμερα τα όρια που περιλαμβάνονται σε αυτήν.

Πιο σύγχρονη, και σίγουρα πιο μοντέρνα και συναρπαστική, είναι σήμερα η εξαιρετική τριλογία ιστορικών μυθιστορημάτων αφιερωμένη σε αυτά τα γεγονότα του Madison Smartt Bell: Πιο σύγχρονη, και σίγουρα πιο μοντέρνα και συναρπαστική, είναι σήμερα η εξαιρετική τριλογία ιστορικών μυθιστορημάτων αφιερωμένη σε αυτά τα γεγονότα του Madison Smartt Bell: All Souls’ Rising-Όλων των Ψυχών η Εξέγερση (1995) που δημοσιεύθηκε στην Ιταλία από τον Instar libri με τον τίτλο Όταν οι ψυχές εξεγείρονται- Quando le anime si sollevano το 1999. Master of the Crossroads (2000) στην Ιταλία Il signore dei crocevia-O άρχοντας των σταυροδρομίων (Alet 2000) και The Stone That the Builder Refused (2004), στα ιταλικά Il Napoleone nero-ο μαύρος Ναπολέων (Alet 2008). Τριλογία που ο ίδιος ο Popkin δηλώνει ως βάση του ενδιαφέροντος του για αυτά τα γεγονότα και για την έρευνά του.

Ο συγγραφέας, ο οποίος διδάσκει Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι, ασχολείται εδώ και πολύ καιρό με την ιστορία της εξέγερσης και της επανάστασης της Αϊτής, καθώς και της γαλλικής Επανάστασης και των εφημερίδων της, αλλά εξετάζει, σε αυτή τη σύντομη έκθεση, τα ερωτήματα-ζητήματα που έθεσαν τα γεγονότα που έδωσαν τέλος στην γαλλική κυριαρχία στο νησί ευρύτερα, συνοδεύοντάς τη και ταυτόχρονα απελευθερώνοντάς την από τη μοναδικότητα της γιγαντιαίας (αν και αντιφατικής) μορφής του Toussaint Loverture, του μαύρου Ναπολέοντα που ζωντανεύει ακόμα τις σελίδες της τριλογίας του Smartt Bell. Για να το κάνει αυτό, πρέπει να σπρώξει το βλέμμα πέρα, δηλαδή, μακριά ​​από τα διοικητικά έγγραφα και τις γραπτές μαρτυρίες, σχεδόν αποκλειστικά από γάλλους αποίκους, για να συλλέξει αυτό που εκφράστηκε σε αυτά τα γεγονότα από τους κάτω.
Ενός «κάτω» που εκφράστηκε με τη δράση και όχι με τα γραπτά κείμενα και που, ακριβώς για αυτό τον λόγο, εξακολουθεί να είναι ευανάγνωστο και ερμηνεύσιμο από το έργο του ιστορικού. Ο οποίος σήμερα δεν μπορεί πλέον να είναι ικανοποιημένος με μια γραπτή Ιστορία και, ήδη γι’ αυτό και μόνο, βαθιά σηματοδοτημένης από τα προνόμια της τάξης και / ή της φυλής και του φύλου.

Η ανοικοδόμηση αυτής της επανάστασης, εισηγμένη στο πλαίσιο των λεγόμενων ατλαντικών επαναστάσεων και της γαλλικής παρουσιάζεται ως εκ τούτου σαν μια συναρπαστική και χρήσιμη ανάγνωση ακόμη, και ίσως πάνω απ’ όλα, σήμερα. Λόγος για τον οποίο δίνουμε παρακάτω ένα παράδειγμα από τις εισαγωγικές σελίδες του κειμένου που δημοσίευσε ο Einaudi στη σειρά La Biblioteca- η Βιβλιοθήκη.

Με τον έκφραση «αϊτινή Επανάσταση», η οποία είναι σχετικά πρόσφατη, είναι συνηθισμένο να επισημαίνονται τα δραματικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στο νησί μεταξύ του 1791 και 1804. Οι ιστορικοί που χρησιμοποιούν αυτόν τον όρο υποστηρίζουν ότι αυτά τα γεγονότα πρέπει να τεθούν στο ίδιο επίπεδο της γαλλικής και αμερικανικής επανάστασης στη μελέτη της γένεσης των σύγχρονων ιδανικών της ελευθερίας και της ισότητας. Η «αϊτινή Επανάσταση» υπονοεί επίσης την ιδέα ότι στη βάση των γεγονότων εκείνων των ετών υπήρχε μια ορισμένη ενότητα, και ότι το τελικό τους αποτέλεσμα πρέπει να γίνει κατανοητό ως αποτέλεσμα της υλοποίησης ενός προγράμματος που εκτελέστηκε εθελοντικά, από την αρχή. Και αντίθετα, όπως θα δούμε, αυτές οι προτάσεις δεν αποδεικνύονται πάντα βάσιμες. Για παράδειγμα, η εξέγερση των σκλάβων που ξέσπασε το 1791 επηρέασε-αφορούσε μόνο μία από τις τρεις επαρχίες της αποικίας και αναπτύχθηκε παράλληλα με ένα άλλο επαναστατικό κίνημα, την εξέγερση των ελεύθερου χρώματος του Σάντο Ντομίνγκο, που επιδίωκε βαθιά διαφορετικούς στόχους. Αυτά τα δύο επαναστατικά κινήματα βρέθηκαν συχνά σε αντιπαράθεση, μια σύγκρουση που συνεχίστηκε ακόμη και μετά τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας της Αϊτής του 1804. Αρχικά και οι δύο πολέμησαν ενάντια στη γαλλική αποικιακή κυβέρνηση. Μεταξύ 1794 και 1801, ωστόσο, και οι δύο ανακοίνωσαν την υποστήριξή τους προς τους γάλλους, προτού η επέμβαση του Ναπολέοντα το 1802 ωθήσει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού να τοποθετηθεί εναντίον της μητέρας πατρίδας. Η εξέγερση της Αϊτής ενάντια στη δουλεία προχώρησε μπροστά κυρίως από έναν πληθυσμό αμόρφωτων και ποτέ δεν παρήγαγε ένα μανιφέστο στο οποίο οι στόχοι να είναι σαφώς καθορισμένοι, γι’ αυτό τον λόγο ο ιστορικός πρέπει να φτιάξει το έργο του βασισμένος σχεδόν εξ ολοκλήρου σε εξωτερικές πηγές, σε μεγάλο βαθμό εχθρικές στην επανάσταση. Eκείνη της Αϊτής ήταν αναμφίβολα μια επανάσταση από κάθε άποψη, αλλά θα ήταν ακόμη παραπλανητικό να προσπαθήσουμε να την πλαισιώσουμε με κάθε κόστος σε ένα μοντέλο που προκύπτει από την αμερικανική και τη γαλλική εμπειρία. Αν θέλουμε πραγματικά να θεωρήσουμε αυτή της Αϊτής ως μία από τις σημαντικότερες επαναστάσεις του σύγχρονου κόσμου, πρέπει επομένως να επανεξετάσουμε την ίδια τη φύση αυτού του φαινομένου και, για παράδειγμα, να αναγνωρίσουμε ότι μια επανάσταση μπορεί να αναπτυχθεί ακόμη και χωρίς ένα επαναστατικό κόμμα και κίνημα (βεβαίως – σημείωση του συντάκτη].
Έτσι όπως είναι παραπλανητικό να περιγράψουμε την αϊτινή Επανάσταση ως ένα ενιαίο κίνημα με συνεκτικούς και σαφώς καθορισμένους στόχους, είναι εξίσου δύσκολο να δούμε στον κύριο ηγέτη Toussaint Loverture έναν επαναστάτη ηγέτη στο ύφος του Robespierre ή του Fidel Castro. Σήμερα δεν είμαστε καν σίγουροι ότι έπαιξε κάποιο ρόλο στο ξεκίνημα της εξέγερσης των σκλάβων το 1791. Αρχικά, όταν ο Toussaint εντάχθηκε στο κίνημα, δεν υποστήριξε την πλήρη κατάργηση της δουλείας και μάλιστα αντιτάχθηκε στο πρώτο γαλλικό διάταγμα χειραφέτησης του 1793. Το 1794 εγκατέλειψε το μέτωπο μάχης εναντίον των γάλλων και συμμάχησε με τους τελευταίους, επιβεβαιώνοντας σταθερά την πίστη του στην κυβέρνηση της μητέρας πατρίδας, ακόμη και όταν το έργο του φαινόταν να κωπηλατεί εναντίον των γάλλων. Οι νόμοι που επέβαλε ο Toussaint εκείνα τα χρόνια στον πληθυσμό του Saint-Domingue είχαν μια μάλλον συντηρητική κλίση και ώθησαν πολλούς μαύρους να εξεγερθούν εναντίον του. Ο Toussaint Loverture έδειξε αναμφίβολα ότι ένας μαύρος μπορούσε να κυβερνήσει ένα έδαφος κλειδί του ατλαντικού κόσμου, πράγμα το οποίο είχε επίσης πολλές σημαντικές επιπτώσεις σε επαναστατικό επίπεδο.1

J.D.Popkin, Definire la rivoluzione haitiana in Haiti-Χαρακτηρίζοντας την αϊτινή επανάσταση στην Αϊτή. Storia di una rivoluzioneΙστορία μιας επανάστασης, σελ. 8-10

TAGGED WITH → Ancien Régime • C.R.L. James • egualitarismo borghese • Fidel Castro • Giacobini neri • Haiti • ideali illuministici • Jeremy D. Popkin • Madison Smartt Bell • modo di produzione capitalsitico • Napoleone • Quando le anime si sollevano • Rivoluzione francese • rivoluzioni atlantiche • Robespierre • Saint Domingue • schiavi africani • Toussaint Loverture 

La rivoluzione “nera” che mise da subito in discussione la “grande” rivoluzione

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s