θεωρία, teoria

Η παρισινή επιδρομή, συνέντευξη στον Enzo Traverso

Posted on 

Παρισινή διαδήλωση της 1ης μαίου 2021

Zapruder, ιστορίες σε κίνηση, storie in movimento, 7 μαίου 2021

Συνέντευξη σε επιμέλεια του Andrea Brazzoduro

Λαμβάνοντας υπόψη τις χονδροειδείς αντιδράσεις που συνόδευσαν την ανάρμοστη παριζιάνικη επιδρομή-σκούπα της 28ης απριλίου 2021, ζητήσαμε από τον Enzo Traverso – έναν από τους μεγαλύτερους ιστορικούς του σύγχρονου κόσμου – να στοχαστεί μαζί μας σχετικά με την «συγκρουσιακή εποχή» μεταξύ ιστορίας, μνήμης, πολιτικής και δικαιοσύνης. Ανάμεσα σε αυτούς τους όρους, ο μεγάλος πέτρινος καλεσμένος είναι όντως η ιστορία, δηλαδή το έργο της κατανόησης των γεγονότων του παρελθόντος. Με ποια έννοια θα μπορούσε η σύλληψη μιας χούφτας ανδρών και γυναικών με λευκά μαλλιά να βοηθήσει την Ιταλία να «λογαριαστεί με την ιστορία» – αν όχι ακριβώς με τον εικοστό αιώνα – όπως έγραψαν ορισμένοι; Από τη μία πλευρά, αυτοί οι πρώην πολιτικοί μαχητές αντιμετωπίζονται ως κοινοί εγκληματίες σύμφωνα με τις εντολές μιας από τις πιο χυδαίες και αδαείς παροντίστικες ιδεολογίες^.

Από την άλλη πλευρά, επιστρατεύεται (εσφαλμένα) ολόκληρη η πανοπλία των memory studies-μελετών μνήμης για να επιβάλει μια αφήγηση του τραύματος, βασισμένη στο θυματοποιητικό παράδειγμα. Με βάση τίνος πράγματος λέγεται ότι στην ιταλική κοινωνία υπάρχει μια ανοιχτή πληγή σε σχέση με τα χρόνια ’70; Όπως στη Γαλλία για την κατοχή της Αλγερίας, φαίνεται μάλλον ότι πρόκειται για μια σαφώς πολιτική χρήση της ιστορίας, η οποία δεν έχει καμία σχέση με τις πραγματικές κοινωνικές διαδικασίες επεξεργασίας της μνήμης.
Γύρω από αυτά τα ζητήματα, ξεκινώντας από την «παρισινή επιδρομή», πήραμε συνέντευξη από τον Enzo Traverso για να προσπαθήσουμε να υπερβούμε το συλλογικό μονόλογο που μαίνεται στη δημόσια συζήτηση.
(Να ευχαριστήσουμε την Arianna Lodeserto και την raspou.team για τις εικόνες της Κομμούνας)

Γυναίκες και άνδρες με γκρίζα μαλλιά, μεταξύ 60 και 78 χρονών, μεταφέρθηκαν με χειροπέδες, την αυγή, στις αίθουσες ασφαλείας της αντιτρομοκρατικής. «κόκκινες Σκιές» είναι το όνομα που επιλέχθηκε για την σκούπα με την οποία, στις 28 απριλίου 2021, 7 πρώην μαχητές της επαναστατικής αριστεράς που ήταν πρόσφυγες στη Γαλλία για χρόνια συνελήφθησαν και κατηγορήθηκαν από την ιταλική δικαιοσύνη για μια σειρά εγκλημάτων που κυμαίνονται από ανατρεπτική ένωση στη δολοφονία, εγκλήματα που διαπράχθηκαν, σύμφωνα με τη δίωξη, μεταξύ 1972 και 1982. Το θέμα είναι «να τελειώνουμε με τον Εικοστό αιώνα», όπως γράφει η εφημερίδα «la Repubblica»;
Ο εικοστός αιώνας έκλεισε από το 1989, όταν έπεσε το τείχος του Βερολίνου και τελείωσε ο ψυχρός πόλεμος. Έκτοτε ο κόσμος έχει αλλάξει και μαζί του η Ιταλία, που δεν είναι πλέον αυτή που ήταν πριν από τριάντα δύο χρόνια. Από πολλές απόψεις, είναι πολύ χειρότερη: εκείνες που συνήθως αναφέρουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ως «δεύτερη» και «τρίτη» δημοκρατία μας κάνουν να λυπούμαστε για την πρώτη, που δημιουργήθηκε από άνδρες και γυναίκες που είχαν πολεμήσει τον φασισμό και δημιούργησαν μια νέα χώρα. Ωστόσο, η κληρονομιά του εικοστού αιώνα παραμένει συντριπτική και πολλά διαρθρωτικά κακά συνεχίζουν να πλήττουν τη χώρα μας. Σκεφτείτε απλώς τη μαφία, το νότιο ζήτημα, τον ρατσισμό, τη διαφθορά. Κάποια επιδεινώθηκαν, αν σκεφτούμε την ανεργία των νέων και τον μεταποικιακό ρατσισμό, πολύ ισχυρότερο από τότε που η χώρα έγινε τόπος μετανάστευσης. Κατά το δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, η Ιταλία είχε γίνει κομμάτι του πλουσιότερου μέρους του δυτικού κόσμου. εδώ και τριάντα χρόνια απομακρύνεται από αυτόν: βιώνει μια συνεχή δημογραφική παρακμή αλλά δεν θέλει να ενσωματώσει τους μετανάστες, ούτε να παρέχει υπηκοότητα ακόμη και σε αυτούς δεύτερης γενιάς. Οι ελίτ της γηράσκουν, αλλά οι νέοι παραμένουν αποκλεισμένοι, και η χερσόνησος βιώνει μια εντυπωσιακή πνευματική διασπορά, παρόμοια με εκείνη των χωρών του Νότου. οι οικονομικές ελίτ έχουν πλουτίσει τεράστια χωρίς να παράγουν ανάπτυξη. Γι’ αυτές τις ελίτ, η «Repubblica» είναι ένας από τους πιο πιστούς καθρέφτες, αφού τώρα είναι πλέον ο διευθύνων σύμβουλος της Fiat που ανακοινώνει δημόσια το διορισμό των διευθυντών αυτής της εφημερίδας. Το «να κλείνουμε με τον εικοστό αιώνα» σημαίνει την αντιμετώπιση αυτού του κόμπου προβλημάτων. Για την «Repubblica» αντιθέτως φαίνεται να σημαίνει την έκδοση της Marina Petrella, του Giorgio Pietrostefani και ορισμένων άλλων προσφύγων.

Στο πανόραμα της θεσμικής πολιτικής, καθώς και στον ιταλικό τύπο, οι αντιδράσεις ήταν χωρίς εκπλήξεις ομόφωνες: «Το καθήκον να λογαριαστούμε με την ιστορία» (Ezio Mauro) «μετά από ιδιαίτερα οδυνηρές πληγές» (Marta Cartabia) κ.λπ. Έχετε ασχοληθεί με τη σχέση μεταξύ ιστορίας, μνήμης, δικαιοσύνης και πολιτικής για πολλά χρόνια (πολύ χρήσιμο είναι το βιβλίο σας Το παρελθόν: οδηγίες χρήσης. Ιστορία, μνήμη, πολιτική-Il passato: istruzioni per l’uso. Storia, memoria, politica, που δημοσιεύθηκε στα ιταλικά από τον Ombre corte το 2006). Τι πιστεύετε γι’ αυτή τη γλώσσα και αυτή τη χρήση της μνήμης; Υπάρχει πραγματικά μια πληγή για θεραπεία;
Για εκείνους που ανήκουν στη γενιά μου και έζησαν εκείνα τα χρόνια, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για οδυνηρά τραύματα που δεν έχουν επουλωθεί ακόμη. Οι εξόριστοι που συνελήφθησαν στη Γαλλία είναι οι πρώτοι που τον αναγνώρισαν. Το πρόβλημα είναι πώς να αντιμετωπίσουμε την ιστορία, πως να λογαριαστούμε μαζί της. Ο Mario Calabresi, γιος του αστυνομικού διευθυντή που δολοφονήθηκε το 1972, δήλωσε ότι τα νέα για τη σύλληψη του Giorgio Pietrostefani δεν του προκάλεσαν καμία αίσθηση ανακούφισης, ικανοποίησης, αποκατάστασης ή δικαιοσύνης, μόνο πόνο και αμηχανία. Στην Ιταλία, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η επίσημη κουλτούρα – αυτά που ο Althusser αποκαλούσε «ιδεολογικούς κρατικούς μηχανισμούς» – δεν ήξεραν και πάνω απ’ όλα δεν θέλησαν να επεξεργαστούν τη μνήμη των χρόνων του μολυβιού. Συνόδευσαν μόνο διαδοχικά κύματα ειδικών νόμων και συλλήψεων, απεικονίζοντας τους «εχθρούς του Κράτους» ως τέρατα. Οι μεταμεληθέντες έπαιξαν προφανώς τον ρόλο τους σε αυτό τον μηχανισμό. Οι πρώην τρομοκράτες, μαζί με μερικούς ιστορικούς, μεταξύ των οποίων θα ήθελα να θυμίσω τον Giovanni De Luna, είναι πιθανώς μεταξύ των λίγων που έχουν συμβάλει πραγματικά στη γνώση, την κατανόηση και το χτίσιμο μιας κριτικής μνήμης εκείνων των ετών. Οι πρώην ταξιαρχίτες παραδέχθηκαν τα αδικήματα τους, μερικές φορές τα εγκλήματά τους, προβληματίστηκαν και στοχάστηκαν επάνω στα λάθη τους, προσπάθησαν να κατανοήσουν και να εξηγήσουν τους λόγους των επιλογών τους. Η συνέντευξη των Rossana Rossanda και Carla Mosca στον Mario Moretti (1994) είναι πολύ πιο χρήσιμη, από την άποψη αυτή, από όλα τα άρθρα που δημοσιεύθηκαν από τις «Repubblica» και «Il Corriere della Sera» κατά τη διάρκεια μισού αιώνα. Δεν έχω διαβάσει το άρθρο του Ezio Mauro, αλλά όσοι έχουν ελάχιστη πνευματική ειλικρίνεια πρέπει να αναγνωρίσουν ότι «το καθήκον να αντιμετωπίσουμε το παρελθόν» σημαίνει κάτι άλλο από μια καθυστερημένη καταστολή, περισσότερο από δύο γενιές μακριά από τα γεγονότα.
Αυτές τις μέρες εορτάζουμε την επέτειο της Παρισινής Κομμούνας. Η εντύπωση μου είναι ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και ο πολιτικός κόσμος, στην Ιταλία συνεχίζουν, πενήντα χρόνια αργότερα, να εξορκίζουν την τρομοκρατία όπως έκανε ο γαλλικός πολιτισμός προς την Κομμούνα τη δεκαετία του 1870. Η Κομμούνα δεν ήταν μια επανάσταση ούτε το προϊόν κοινωνικής και πολιτικής κρίσης, ήταν μια επιδημία, η εξάπλωση ενός μεταδοτικού ιού που έπρεπε να νικηθεί με τις πιο δραστικές μεθόδους. Οι κομμουνάρδοι δεν είχαν ένα πολιτικό σχέδιο, ήταν «λυκάνθρωποι», άγρια ​​θηρία, αιμοδιψείς τρελοί, εχθροί του πολιτισμού, πυρομανείς εθισμένοι στο αλκοόλ. Η καταστολή ήταν βάναυση, αλλά δέκα χρόνια αργότερα η Τρίτη Δημοκρατία διέταξε μια αμνηστία και οι κομμουνάρδοι επέστρεψαν από την εξορία και την απέλαση. Η Κομμούνα μάλιστα αξιώθηκε ως μια ιδρυτική εμπειρία της Δημοκρατίας. Μου φαίνεται ότι στην Ιταλία η τρομοκρατία και η πολιτική βία της δεκαετίας του ’70 εξακολουθούν να βλέπονται με το ίδιο μυωπικό και εκδικητικό βλέμμα, αυτό πριν από πενήντα χρόνια. Οι τρομοκράτες είναι τέρατα που πρέπει να πληρώσουν το χρέος τους με τη δικαιοσύνη. Αν αυτό είναι το μήνυμα που θέλουν να μεταφέρουν σε όσους δεν έχουν ζήσει εκείνα τα χρόνια, είναι κατά τη γνώμη μου ο χειρότερος τρόπος για να εκπληρώσουν το «καθήκον να αντιμετωπιστεί το παρελθόν, να κλείσουν οι λογαριασμοί με αυτό»”.

Ένα άλλο κεφάλαιο του δοκιμίου σας για την ιστορία, τη μνήμη, την πολιτική είναι αφιερωμένο στη σχέση μεταξύ «αλήθειας και δικαιοσύνης». Η «ενίσχυση των τύπων και των νομικών περιορισμών του παρελθόντος» (Henry Rousso) είναι ένα φαινόμενο αντιστρόφως ανάλογο με την κατάρρευση του ορίζοντα αναμονής, με το τραγουδάκι για το «τέλος των ιδεολογιών» που είναι το θεωρητικό επιστύλιο πάνω στο οποίο βασίζεται ο «καπιταλιστικός ρεαλισμός» για τον οποίο μιλάει ο Mark Fisher. Είναι αυτό το κλειδί με το οποίο μπορούμε να διαβάσουμε την παρισινή επιδρομή;
Το να πιστεύουμε ότι μπορούμε να απαντήσουμε σήμερα, σε νομικό επίπεδο, στη δολοφονία του Aldo Moro και της συνοδείας του και σε εκείνη του κομισάριου Calabresi, βάζοντας τους τελευταίους εξόριστους στη φυλακή, είναι πάνω από όλα έκφραση της τύφλωσης και της παρανόησης για την οποία μόλις μίλησα. Αλλά αυτή η τύφλωση και αυτή η μη κατανόηση δεν είναι προφανώς αποτέλεσμα της αφέλειας, έχουν επιδιωχθεί εδώ και δεκαετίες. Είναι αναχρονιστικό να σκεφτόμαστε ότι μπορούμε να απαντήσουμε το 2021, σε δικαστικό επίπεδο, σε γεγονότα που έλαβαν χώρα στη δεκαετία του ’70. Εάν κάποιος αποδεχτεί την αρχή του απαράγραπτου χαρακτήρα τους, εξομοιώνοντας εκ τούτου αυτά τα γεγονότα με εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, μπαίνει σε μια σύγχυση απερίγραπτων αντιφάσεων. Pietrostefani και Petrella = Eichmann; Το 1946, ο Palmiro Togliatti, υπουργός δικαιοσύνης της πρώτης δημοκρατικής κυβέρνησης, εξέδωσε αμνηστία εναντίον εκείνων που είχαν διαπράξει τα χειρότερα φασιστικά εγκλήματα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Πώς να δικαιολογήσουμε την διωκτική μανία, δεκαετίες αργότερα, εναντίον των πρωταγωνιστών των χρόνων του μολυβιού που κατέφυγαν στη Γαλλία;
Από τα αρχαία χρόνια – σκεφτείτε τους πολέμους της Πελοποννήσου – η αμνηστία έκλεινε πάντα τους εμφυλίους πολέμους και τις πολιτικές κρίσεις που σημαδεύονταν από τη βία. Ο νόμος περί αμνηστίας που εκδόθηκε από τον Togliatti το 1946 ήταν μέρος μιας γενικής τάσης και είχε ισοδύναμα σε όλη την Ευρώπη. Συνεργάτες και πρώην φασίστες γέμισαν νομαρχίες, αστυνομικά τμήματα και κυβερνητικά γραφεία σε ολόκληρη την ήπειρο μέχρι τη δεκαετία του ’70. Στην Ιταλία, ο Paul Ginsborg (1989) επεσήμανε, στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όλοι οι νομάρχες είχαν υπάρξει ανώτεροι αξιωματούχοι του φασιστικού καθεστώτος. Στην Ισπανία, κατά τη μετάβαση στη δημοκρατία, η αμνηστία αφορούσε τόσο τους αντιφασίστες εξόριστους όσο και τους υπευθύνους του καθεστώτος του Φράνκο. 
Το τέλος του εικοστού αιώνα είδε τη γέννηση, στη Νότια Αφρική, μιας νέας, διαφορετικής ματιάς, να προσπαθήσει να «συμβιβαστεί με το παρελθόν, να λογαριαστεί με αυτό» και να θεραπεύσει τις πληγές του. Μετά το τέλος του Απαρτχάιντ, αυτή η χώρα δημιούργησε επιτροπές αλήθειας και δικαιοσύνης που απέκλειαν δικαστικές έρευνες και ποινικές καταδίκες σε αντάλλαγμα για την εξακρίβωση της αλήθειας. Το παράδειγμα της Νοτίου Αφρικής ακολουθήθηκε από πολλές χώρες, ιδίως στη λατινική Αμερική, από το Περού έως την Κολομβία. Προφανώς, αυτές είναι ιστορικές εμπειρίες που δεν μπορούν να επιβληθούν, αλλά η αρχή παραμένει καρποφόρα για την έξοδο από μια κρίση και για «να κλείσουν οι λογαριασμοί με το παρελθόν». Στην Ιταλία, αυτή η αρχή δεν συζητήθηκε ποτέ. Το ιταλικό παράδοξο είναι ότι οι μόνοι που έχουν μιλήσει για την εμπειρία τους είναι οι πρώην ταξιαρχίτες, όχι οι εχθροί τους. Το Κράτος δεν έχει κάνει τίποτα ή σχεδόν τίποτα για να αποσαφηνίσει τις πραξικοπηματικές συνωμοσίες και διαπλοκές, τις νεοφασιστικές διεισδύσεις, τις «αποκλίσεις» των μυστικών υπηρεσιών, την εφαρμογή της «στρατηγικής της έντασης», τη νεοφασιστική βία που επωφελήθηκαν από κάλυψη εντός των κρατικών μηχανισμών και που έχουν κάνει πολλά περισσότερα θύματα από την αριστερή τρομοκρατία. Κανείς δεν ζήτησε ποτέ από το Κράτος να εξηγήσει τους εκατοντάδες θανάτους (στρατευμένων, νεαρών, σπουδαστών, εργατών) που σκοτώθηκαν εκείνα τα χρόνια από τις δυνάμεις της αστυνομίας. Εκείνοι που διεκδικούν «το καθήκον να λογαριαστούν με το παρελθόν» πρέπει να θέσουν στον εαυτό τους αυτές τις ερωτήσεις.
Ωστόσο, αυτή η ιταλική «παθολογία» έχει μια εξήγηση. Το Κράτος είναι άκαμπτο απέναντι στους εχθρούς του, πολύ φιλόξενο ή εφησυχασμένο απέναντι στη βία που διαπράττουν οι πράκτορες και οι εκπρόσωποί του. Οι πραξικοπηματικές συνωμοσίες και η συμπαιγνία του κρατικού μηχανισμού με τις νεοφασιστικές ομάδες που φυτεύουν τις βόμβες στα τρένα πρέπει να κρυφτούν. αντίθετα, η δίωξη των αριστερών τρομοκρατών ενισχύει τη σταθερότητα των θεσμών. Αυτό δεν ισχύει μόνο για την Ιταλία. Πολλές μελέτες έχουν επισημάνει πώς, στην ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι ποινές που επιβλήθηκαν στα μέλη της Raf υπερβαίνουν κατά πολύ αυτές που επιβλήθηκαν μεταξύ 1949 και 1979 εναντίον των πρώην ναζιστών. Όταν μιλάμε για «μνήμη» απλοποιούμε πάντα: η μνήμη είναι περίπλοκη, ετερογενής, διηρημένη. Υπάρχει η μνήμη των πρώην τρομοκρατών και των θυμάτων τους (και η «μετα-μνήμη» των παιδιών τους), υπάρχει η συλλογική μνήμη των κοινωνικών κινημάτων, που είναι πλέον αδρανή ή εξαφανισμένα. υπάρχει η πολιτιστική μνήμη που διαμορφώνει τη δημόσια σφαίρα. και υπάρχει η μνήμη των θεσμών, η μνήμη του Κράτους, η οποία σε όλη αυτή την υπόθεση είναι πιθανώς η πιο επιφυλακτική. Αυτό εξηγεί επίσης γιατί εκείνοι που κατέφυγαν στη Γαλλία πριν από μερικές δεκαετίες δεν ήθελαν να παραδοθούν σε μια δικαιοσύνη που δεν έκρυβε τη διωκτική βούλησή της, αλλά προσέφερε πολύ λίγες εγγυήσεις αμεροληψίας. Μια δικαιοσύνη που δεν φαινόταν αξιόπιστη, όπως έδειξε ο Carlo Ginzburg σε ένα περίφημο δοκίμιο για τη δίκη του Sofri (1991). Σκεφτείτε απλώς το ρόλο που έπαιξαν οι μεταμεληθέντες σε τόσες πολλές δίκες. Δεν νομίζω ότι μπορεί να ειπωθεί απλώς ότι οι πρόσφυγες «διέφυγαν από τη δικαιοσύνη”.  

Στις τελευταίες γραμμές της εισαγωγής ενός άλλου από τα θεμελιώδη δοκίμια σας (2007) θυμάστε εν συντομία την εμπειρία σας ως «στρατευμένος επαναστάτης» του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα, όταν ο κόσμος σας φαινόταν να διέρχεται από έναν νέο «εμφύλιο πόλεμο». Στην αφήγηση που τραγουδιέται εν χορώ για τα νέα των συλλήψεων, δεν λείπει η άλλη πλευρά, η συγκυρία; Ενάντια σε ποιον και γιατί πολεμούσαν αυτοί οι άντρες και αυτές οι γυναίκες;
Ναι, δεν υπάρχει κανένα πλαίσιο, λείπει η συγκυρία: συζητάμε για γεγονότα που χρονολογούνται πριν από περισσότερα από σαράντα χρόνια, δηλαδή δύο γενιές, αλλά που δεν έχουν ακόμη «ιστοριοποιηθεί» Αυτά δεν έχουν κατατεθεί σε ένα παρελθόν του οποίου δεν γνωρίζουμε το προφίλ και στο οποίο, πάνω απ’ όλα, καταφέρνουμε να αποδώσουμε ένα νόημα. Μέσα σε πολλές δυσκολίες, οι πρόσφυγες έχουν ξαναχτίσει την ύπαρξή τους. έχουν στοχαστεί την εμπειρία τους. συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τη συνείδησή τους, να λογαριάζονται με αυτήν. Τα θύματα και οι οικογένειές τους έμειναν με τη θλίψη τους. Όμως, η ιστοριοποίηση – η επεξεργασία του παρελθόντος για να το κάνουμε να εισέλθει στην ιστορία – σημαίνει ακριβώς να πάμε πέρα από τα συναισθήματα. Αυτή είναι η προϋπόθεση ώστε αυτά τα ίδια συναισθήματα να βρουν φιλοξενία σε έναν συλλογικό χώρο, μέσα σε μια ιστορική συνείδηση, μέσα στην συνειδητοποίηση ότι ένας κύκλος έχει τελειώσει. Η εντύπωσή μου είναι ότι στην Ιταλία η δικαιοσύνη υπήρξε ένα εμπόδιο σε αυτή την επεξεργασία του πένθους, σε μια διαδικασία ανοικοδόμησης του παρελθόντος που να επιτρέπει επιτέλους να έχουμε μια ιστορική επίγνωση γι’ αυτό..
Η πολιτική βία της δεκαετίας του εβδομήντα ήταν μέρος μιας πολιτικής εποχής που τελείωσε με μια ήττα της αριστεράς, του εργατικού κινήματος, των εναλλακτικών κινημάτων. Αυτή η ήττα δεν αναλύθηκε ποτέ. Αυτό το παρελθόν καταργήθηκε-απομακρύνθηκε-αφαιρέθηκε. Λίγες δεκαετίες αργότερα, το συνέδριο με το οποίο το PCI-ΚΚΙ αποφάσισε να αλλάξει το όνομά του δεν εμφανίζεται ως η δική του «Bad Godesberg» αλλά μάλλον ως μια τελετή εξορκισμού. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε, με ψυχαναλυτικούς όρους, για «εκτοπισμό-ακύρωση». Τα χρόνια του μολυβιού τα έχουν καταπιεί με αυτή την ακύρωση και τα έβαλαν στα χρονικά (και ελλιπή ή ανεξερεύνητα αρχεία), όχι στην ιστορική μας συνείδηση..
Δεν θέλω να αποφύγω την προσωπική ερώτηση, όσο δευτερεύουσα και αν είναι. Θυμάμαι καλά τη δεκαετία του εβδομήντα, που είναι τα χρόνια της νεότητας μου. Πήρα μέρος στην πρώτη μου διαδήλωση το 1973 όταν ήμουν δεκαέξι χρονών. Δεν είχα ποτέ τον πειρασμό της τρομοκρατίας και πάντα έκανα κριτική στην επιλογή του ένοπλου αγώνα, όχι για λόγους αρχής, αλλά επειδή μου φαίνονταν λάθος στρατηγικά και τακτικά. Ξεκινώντας το 1979, μεγάλο μέρος της πολιτικής μου δραστηριότητας συνίστατο στη συμμετοχή σε συνελεύσεις και διαδηλώσεις κατά της καταστολής. Δεν μου άρεσε το σύνθημα «ούτε με τις BR ούτε με το Κράτος» γιατί καθιέρωνε μια εξίσωση μεταξύ δύο ανυπολόγιστων οντοτήτων που δεν μπορούσαν να καταπολεμηθούν με τις ίδιες μεθόδους. Αναδρομικά, πιστεύω ότι είναι προφανές όχι μόνο ότι η επιλογή του ένοπλου αγώνα ήταν αυτοκτονική, αλλά και ότι συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην ταφή των κινημάτων διαμαρτυρίας και στο πάγωμα μιας εκτεταμένης πολιτικής συγκρουσιμότητας. Οι Ερυθρές Ταξιαρχίες γεννήθηκαν σε μια εποχή αγώνων ως τμήμα του εργατικού κινήματος, μια ομάδα που θεωρούσε τον εαυτό της «πρωτοπορία» και ασκούσε την «παραδειγματική δράση» ή την «προπαγάνδα του γεγονότος» για να ριζοσπαστικοποιήσει την κοινωνική σύγκρουση. Παρόμοιες τάσεις είχαν ήδη εμφανιστεί από τουλάχιστον έναν αιώνα σε διάφορες χώρες, ειδικά στο πλαίσιο του αναρχισμού. Ένας ιστορικός όπως ο Mike Davis έδωσε ένα εντυπωσιακό ρεπερτόριο (2007). Στην Ιταλία αυτές οι πρακτικές έχουν περάσει από το κόσκινο της μνήμης της Αντίστασης και της κομμουνιστικής κουλτούρας, και γι’ αυτό οι Ερυθρές Ταξιαρχίες δεν πυροδοτούσαν βόμβες αλλά επέλεγαν τους στόχους τους. Σταδιακά, για να ξεφύγουν από την αστυνομική καταστολή, και ως εκ τούτου για πρακτικούς λόγους που θεωρητικοποιήθηκαν μόνο αργότερα, οι Br μετατράπηκαν σε μια παράνομη οργάνωση, χωριστή από τα κινήματα, που διεξήγαγαν τον πόλεμο εναντίον του Κράτους μοναχές τους. Έτσι απορροφήθηκαν από μια σπείρα της οποίας το αποτέλεσμα δεν μπορούσε παρά να είναι μόνο η εξόντωσή τους από το κράτος. Ένα μέρος της ριζοσπαστικής αριστεράς παραπλανήθηκε ότι μπορούσε να «καβαλήσει» ή να «χρησιμοποιήσει» την τρομοκρατία: οι Br υπονόμευαν το κράτος, ήταν απαραίτητο να είναι έτοιμο για τις εξεγέρσεις που θα ακολουθούσαν. Αυτοί οι υπολογισμοί ήταν λανθασμένοι και το κόστος αυτών των σφαλμάτων ήταν πολύ υψηλό. Αλλά αυτή είναι αναδρομική σοφία. Εγώ ήμουν τροτσκιστής, δηλαδή ήμουν μέρος ενός κινήματος που επέκρινε τον ένοπλο αγώνα. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, ο τροτσκισμός ήταν μια μειονότητα στην Ιταλία, όπου παρέμεινε διανοητικά ασήμαντος σε σχέση με τη θεωρητική δημιουργικότητα του εργατισμού και πολιτικά περιθωριακός σε σχέση με κινήματα που πειραματίζονταν νέες πρακτικές, όπως η Lotta Continua-Διαρκής Αγώνας. Ωστόσο, ο τροτσκισμός διέθετε μια βαθύτερη ιστορική συνείδηση ​​που προειδοποιούσε για ορισμένους κινδύνους, όπως ένα είδος εμβολίου. Λέγοντας όμως αυτό δεν σημαίνει πως υπερηφανεύομαι. Εκείνα τα χρόνια, η ένταξη σε μια πολιτική ομάδα δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα μιας ιδεολογικής επιλογής, εξαρτώνταν από χίλιες περιστάσεις, συχνά όχι άμεσα ιδεολογικές (τα συναισθήματα και οι μορφές κοινωνικοποίησης διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην πολιτική) και μερικές φορές καθαρά τυχαία. Δεν έχω καμία δυσκολία να παραδεχτώ ότι, σε διαφορετικές αλλά απόλυτα δυνατές-πιθανές περιστάσεις, θα έβρισκα τον εαυτό μου όχι μόνο με κράνος κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης αλλά και με ένα όπλο στην τσάντα μου. Επομένως, δεν μπορώ να αισθάνομαι ξένος σε αυτήν την υπόθεση και πιστεύω ότι, επιδεικνύοντας μια ελάχιστη πνευματική ειλικρίνεια, το ίδιο πρέπει να ειπωθεί από δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους που ανήκουν στη γενιά μου.

Ζούσατε στη Γαλλία για πολλά χρόνια πριν μεταναστεύσετε ξανά, αυτή τη φορά στις ηνωμένες Πολιτείες. Η σκούπα στις 28 απριλίου σχετίζεται περισσότερο με τις επερχόμενες γαλλικές προεδρικές εκλογές ή αποτελεί μέρος μιας εσωτερικής λογικής της ιταλικής πολιτικής;
Πιστεύω ότι οι ιταλοί πρόσφυγες στη Γαλλία αποτελούν αντικείμενο ενός πολύ άθλιου πολιτικού παζαριού. Ο Ντράγκι θέλει να νομιμοποιήσει τον εαυτό του ως πολιτικός άνδρας και να δείξει ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες κατάφερε να πάρει αυτό που οι ιταλικές κυβερνήσεις ζητούν χρόνια. Ενόψει των μελλοντικών εκλογών του στην προεδρία της Δημοκρατίας, η κίνηση είναι πανούργα. Ο Macron θέλει να παράσχει μια περαιτέρω επιβεβαίωση της αυταρχικής στροφής που τον οδηγεί σήμερα, ενόψει μιας πιθανής επανεκλογής, να δείξει τον εαυτό του πιο καταπιεστικό από την δεξιά και ακόμη και την ακροδεξιά. Καμία επιείκεια απέναντι στους «τρομοκράτες», ακόμη και σε εκείνους που έπαψαν να είναι τρομοκράτες για πάνω από σαράντα χρόνια, που δεν κρύφτηκαν ποτέ, που σέβονται τους νόμους της Γαλλίας, τη χώρα στην οποία ζουν νόμιμα για δεκαετίες, όπου έχουν βάλει τις ρίζες τους, και είχαν δεχθεί φιλοξενία. Κανείς, ούτε καν η Marine Le Pen, δεν του ζήτησε να εκδώσει τους Ιταλούς πρόσφυγες. Πιθανότατα σκέφτηκε, με αυτό το μέτρο, να καταστήσει πιο αξιόπιστο τον αγώνα του ενάντια στον «ισλαμο-αριστερισμό». Όπως και η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών που μας κυβερνούν, ο Macron ασχολείται με τις δημοσκοπήσεις, σίγουρα όχι για την «αντιμετώπιση του παρελθόντος». Για να κερδίσει τις εκλογές, θα ήταν πρόθυμος να κάνει οποιαδήποτε «πολιτική της μνήμης”.

^ Presentismo, Παροντισμός, [presente, παρόν]. Όπως όλοι οι όροι που τελειώνουν στο «ismο», είναι ένα ρεύμα σκέψης που ενώνει εκείνα τα άτομα που δέχονται τον κόσμο όπως παρουσιάζεται, χωρίς απόπειρες αλλαγής, γιατί σε αυτά υπάρχει παθητική αποδοχή του τι συμβαίνει γύρω: ακόμα κι αν δεν είναι ευχαριστημένοι με αυτό, το ζουν για αυτό που είναι παραδιδόμενοι στον χρόνο που περνά. Ο όρος δεν έχει μια θετική σημασία, αντίθετα, και αντιτίθεται στην λέξη passatista, [passato, παρελθόν], κατανοητός ως κάποιος που γνωρίζει βαθιά το παρελθόν και το υπερασπίζεται, αλλά μπορεί επίσης να το ξεπεράσει για ένα καλύτερο εποικοδομητικό μέλλον. Ο presentista, από την άλλη πλευρά, κάνει ακόμη και τις πιο αρνητικές μόδες δικές του, παραιτείται, είναι απαθής και συμμορφούμενος, αλλά επίσης καριερίστας με τον πιο χυδαίο και χρηστικό τρόπο

Bιβλιογραφία
Davis, M.
(2007) Breve storia dell’autobomba: dal 1920 all’Iraq di oggi. Un secolo di esplosioni, Einaudi, Torino [I ed. London 2007]Fisher, M.
(2018) Realismo capitalista, Nero Editions, Roma [I ed. Ropley 2009]
Ginsborg, P.
(1989) Storia d’Italia dal dopoguerra a oggi. Società e politica 1943-1988, Einaudi, Torino
Ginzburg, C.
(1991) Il giudice e lo storico: considerazioni a margine del processo Sofri, Einaudi, Torino
Moretti, M., Mosca, C., Rossanda, R.
(1994) Brigate rosse una storia italiana, Anabasi, Milano
Rousso H.
(1998) La hantise du passé. Entretien avec Philippe Petit, Textuel, Paris
Traverso, E.
(2006) Il passato: istruzioni per l’uso: storia, memoria e politica, Ombre corte, Verona [I. ed. Paris 2005]
(2007) A ferro e fuoco. La guerra civile europea 1914-1945, il Mulino, Bologna

https://insorgenze.net/2021/05/08/la-retata-parigina-intervista-a-enzo-traverso/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s