φιλοσοφία, filosofia

Η αφόρητη κυριαρχία των πραγμάτων στη βαρετή δημοκρατία-αγορά

Δημοσιεύτηκε στις  · in Recensioni · στις Ανασκοπήσεις

του Gioacchino Toni

Gilles Châtelet, Vivere e pensare come porci. L’istigazione all’invidia e alla noia nelle democrazie-mercatoήστε και σκεφτείτε σαν γουρούνια. Υποκίνηση στην ζήλια και την πλήξη στις δημοκρατίες- αγορά, σε επιμέλεια του Mimmo Pichierri, Meltemi, Milano, 2021, σελ. 120, € 15,00

Πάνω από δύο δεκαετίες μετά την κυκλοφορία της στη Γαλλία το 1998 και μετά την πρώτη δημοσίευσή της στην Ιταλία το 2002 για τους τύπους της Arcana, φτάνει στα βιβλιοπωλεία αυτές τις ημέρες μια νέα έκδοση αυτού που ο συντάκτης του τόμου χαρακτηρίζει ως το σημείο άφιξης εκείνου του προσωπικού ταξιδιού με επικεφαλής τον Gilles Châtelet «στο όνομα της αποστροφής απέναντι στην κυριαρχία των πραγμάτων και μιας ασταμάτητης τάσης προς την εξέγερση, σε συνδυασμό με ένα πολύ ισχυρό πνεύμα αντίστασης ενάντια σε όλες τις μορφές αυστηρού ελέγχου, υπαγωγής στην πειθαρχία, είτε λαμβάνει χώρα σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, είτε θεσμικό, αλλά και σε φιλοσοφικό και επιστημολογικό επίπεδο» (σελ. 27).

Όπως υπογραμμίζει ο ίδιος ο Châtelet, ο τίτλος του έργου – Vivre et penser comme des porcs, Ζήστε και σκεφτείτε σαν χοίροι – προέρχεται από την κοινοτοπία πως ο χοίρος είναι κατ’ εξοχήν ένα παράδειγμα της λαιμαργίας, της άμετρης κατανάλωσης τροφίμων, χωρίς όρια, που είναι ακριβώς αυτό, σύμφωνα με τον γάλλο, που έχει καταστεί ο σύγχρονος καταναλωτής: ένα ον θύμα ενός βουλιμικού ενθουσιασμού χωρίς δισταγμούς και εμπορευματικά και ηθικά όρια.

Είναι ένα κείμενο αναμφίβολα αγκυροβολημένο στο γαλλικό σύμπαν της δεκαετίας του ’80 και του ’90 και το οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μην είναι άμεσα κατανοητό σε όσους δεν γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες και τους πρωταγωνιστές του, αλλά δεν είναι δύσκολο να κατανοήσουμε στους στόχους που ο Châtelet προτίθεται να πετύχει, κάτι πιο εκτεταμένο, το οποίο έχει τα αντίστοιχα του και σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, – [και της Ελλάδας] – ξεκινώντας από την αυξανόμενη διεισδυτικότητα των εικόνων, του φαντασιακού που μεταδίδεται από τις εμπορικές τηλεοράσεις, οι οποίες έχουν συμβάλει και όχι λίγο στην αποδυνάμωση της συγκρουσιακής διάθεσης των προηγούμενων δεκαετιών και στην άνοδο του σπριντ της οικονομικής-πολιτικής και πολιτιστικής αναδιάρθρωσης σε εξέλιξη στην Ευρώπη. Όπως επισημαίνει ο Pichierri στον πρόλογο του τόμου, δεν είναι δύσκολο να βρεθούν ομοιότητες, αναλογίες μεταξύ των τρόπων με τους οποίους πραγματοποιήθηκαν αυτές οι αλλαγές στη Γαλλία του Mitterrand, στην Ιταλία του Craxi και στο Ηνωμένο Βασίλειο του Tony Blair.

Οι πρωταγωνιστές της τελευταίας σεζόν πολιτικής συμμετοχής του εικοστού αιώνα ήταν επίσης οι συντάκτες της ομαλοποίησης και της μετάβασής του στην εποχή της ολοκληρωμένης – που δέχεται παθητικά τις αντιλήψεις και τις αξίες που επιβάλλονται από την άρχουσα τάξη – παγκόσμιας αγοράς, η οποία δεν αφήνει πλέον καμία σκελίδα ύπαρξης εκτός της ολοκληρωτικής νομισματικής συναλλαγής. δεν είναι τυχαίο, όπως θυμηθήκαμε νωρίτερα, ότι οι μεγάλοι ευρωπαίοι ηγέτες που αναφέραμε ήδη – Mitterrand, Craxi και Blair – όλοι ανήκουν στον χώρο της λεγόμενης μεταρρυθμιστικής-ρεφορμιστικής ή αυτονομιστικής αριστεράς, όπως λέγαμε στην Ιταλία για να σημαδέψουμε την περήφανη ανεξαρτησία από τα κακώς κείμενα του PCI-ΚΚΙ, που εξακολουθούσε να είναι ύποπτο για σοβιετικές νοσταλγίες, και η οποία, όπως θυμίζει ο Châtelet, ορίζεται αμέσως ως μετα-αριστερά. θυμόμαστε ακόμα την “Milano da bere”, «Μιλάνο να την πιείς», ένα συγκεκριμένο παράδειγμα του τέλους της ιστορίας, όπου μια νέα υπερμοντέρνα (μεταμοντέρνα;) και ανέμελη άρχουσα τάξη ορμούσε σε ευτυχισμένες συμπαιγνίες με επιχειρηματίες των οποίων η ακαταμάχητη επιτυχία είχε μια προέλευση τουλάχιστον αδιαφανή [. ..], γεννόμενη φορέας του νέου και του όμορφου, της απεριόριστης παιχνιδιάρικης χαράς [υποστηριζόμενης] από μια δύναμη φωτιάς στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης που δεν ήταν ποτέ προνόμιο ιδιωτικών ομάδων στην Ευρώπη (σελ. 12-13).

Φαίνεται ακριβώς ότι, όπως ισχυρίστηκε ο Gianni Agnelli, ήταν απαραίτητο να στραφεί προς τα αριστερά για να εφαρμόσει τις δεξιές μεταρρυθμίσεις. Έτσι πράγματι υπήρξε. Αυτή η ιταλική, η γαλλική και η αγγλική μετα-αριστερά (σε αυτή την τελευταία περίπτωση συνεχίζοντας και ολοκληρώνοντας αυτό που ξεκίνησε από τον θατσερισμό), προσφέρθηκε σε αυτή που ο Châtelet έχει ορίσει φιλελεύθερη Αντιμεταρρύθμιση, εκείνη τη «νέα θριαμβευτική ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού» – γράφει ο Pichierri – της οποίας οι πολιτισμικές αναφορές είναι οι δύο κορυφαίοι εκπρόσωποι της αυστριακής περιθωριακής σχολής των κοινωνικών επιστημών: ο Ludwig von Mises, ο οποίος εφηύρε τον όρο libertariano-ελευθεριακός, και ο Friedrich August von Hayek, πατέρας του αναρχοκαπιταλισμού (συμπτωματικά δύο ευγενείς που ανήκουν σε οικογένειες με πολύ μεγάλες ακαδημαϊκές επιρροές, ειδικά ο δεύτερος)» (σελ. 14).

Εδώ λοιπόν είναι αυτό το πέρασμα από την ελευθεριακή αισιοδοξία στον ελευθεριακό κυνισμό,»libertarianism«, που ο Châtelet δεν διστάζει να χαρακτηρίσει ως μια πραγματική διαδικασία αποσύνθεσης που οδηγεί, για άλλη μια φορά, στην τυφλή πίστη στην ικανότητα της αγοράς να αυτορυθμίζεται, θυσιάζοντας, εάν είναι απαραίτητο, τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων.

Έτσι, έχει επιτευχθεί πραγματικά μια αυτορύθμιση του κοινωνικού ελέγχου που σχεδόν δεν χρειάζεται πλέον ούτε καν τη δημόσια δύναμη για να καταστείλει τη διαφωνία, η οποία αντίθετα καταστέλλεται στο λίκνο των πυρηνικών οικογενειών. με αυτό τον τρόπο, δηλώνει ο Châtelet, κατάφεραν να εξημερώσουν τον απλό άνθρωπο, μετατρέποντάς τον «σε ένα στατιστικό πλάσμα», δηλαδή τον μέσο άνθρωπο που κάνει να μιλούν οι δημοσκοπήσεις, με το περαιτέρω αποτέλεσμα ότι ένα αντικειμενικό datum, ένα αντικειμενικό στοιχείο έρχεται να αναλάβει κανονιστική δύναμη, με την έννοια ότι ο πολίτης-δείγμα, άτομο παραγωγός-καταναλωτής κοινωνικοπολιτικών αγαθών και υπηρεσιών, καθίσταται το μοντέλο στο οποίο πρέπει να τείνουμε, η αναφορά να μιμούμαστε με κάθε κόστος, χωρίς πλέον ούτε την επίφαση μιας εναλλακτικής ζωής. Σε αυτό το πέρασμα, ωστόσο, καταγράφεται μια πρόοδος, υπογραμμίζει ο Châtelet με μια πικρή ειρωνεία: την αυγή της μαζικής κοινωνίας, τα παιδιά των εργαζόμενων τάξεων θεωρούνταν σάρκα για τα κανόνια, καλοί μόνο για να στέλνονται από τα χαρακώματα στο θάνατο ενάντια στις γραμμές του εχθρού […], ενώ στα τέλη του αιώνα η μετάλλαξη οδηγεί (και επιτρέπει) να τους αντιμετωπίζουν ως σάρκα για συναίνεση, πραγματικά ζυμαρικά που πρέπει να ενημερώνονται, όπου το ρήμα ενημερώνομαι πρέπει να γίνει κατανοητό με τη διπλή του έννοια, δηλαδή με την έννοια της πλήρωσης με πληροφορίες αλλά επίσης, και συμπληρωματικά, με την έννοια να τους δώσουν σχήμα, να τους πλάσουν, όπως γίνεται με την πλαστελίνη ή με ζύμη για το ψωμί. Έτσι το θαύμα αρχίζει να διαμορφώνεται, να παίρνει μορφή: χειρίζονται επιδέξια την πρώτη ύλη της συναινετικής ζύμης έως ότου σχεδόν φυσικά την μετατρέψουν σε λαϊκιστική ομοφωνία των σιωπηλών πλειοψηφιών. Η συνέργεια μεταξύ του κλασικού λαϊκισμού και της παλίρροιας yuppie δημιούργησε, λοιπόν, τον tecno-λαϊκισμό, έτη φωτός μάλιστα πριν από την έλευση των κοινωνικών δικτύων, αληθινό πρωταγωνιστή της μεταμοντέρνας αδηφαγίας, αδιάκοπα αφιερωμένου στην αναζήτηση των best of αγαθών, των καλύτερων αγαθών και υπηρεσιών όλου του πλανήτη για να μπουκώσει μέχρι να σκάσει, και ταυτόχρονα αλαζονικό και υπεροπτικό στο να γεμίζει τα κοινωνικά μέσα με το αδαές φαρμάκι του που κρίνει και αξιολογεί τα πάντα, στην εποχή του ενός αξίζει ένα, όπου κάθε βλάκας επιτρέπει στον εαυτό του να αναλάβει τις ιερατικές πόζες ενός Savonarola prêt-à-porter, έτοιμου να φορεθεί (σελ. 16-17).

Εξετάζοντας τους τρόπους με τους οποίους δημιουργήθηκε εχθρότητα τη δεκαετία του ’80 και του ενενήντα ενάντια σε κάθε παραμικρό κριτικό όραμα που πήγαινε κόντρα στις επικρατούσeς οικονομικές-πολιτικές δυναμικές, ο Châtelet σκιαγραφεί εκείνο που θα καταστεί ο tecno-λαϊκισμός ο οποίος εκφράζεται και διαδίδεται από τα πληκτρολόγια των κοινωνικών δικτύων και από τους πιο επιχειρηματικούς πολιτικούς της νέας χιλιετίας. «Ο εκφοβισμός είναι ξεκάθαρος», συνοψίζει ο Pichierri στον πρόλογο του τόμου: «πρέπει να απορρίψουμε όπως την πανούκλα κάθε απομεινάρι ουτοπικής έντασης και να απαγορεύσουμε οποιαδήποτε αναφορά στον Μαρξ και τις γενοκτονικές αντιφάσεις του καπιταλισμού, σε σημείο που τον σεπτέμβριο του 2020, εν μέσω μιας παγκόσμιας πανδημίας, το Υπουργείο Παιδείας του Ηνωμένου Βασιλείου θεώρησε προτεραιότητα να συμπεριλάβει στις κατευθυντήριες γραμμές του, που απευθύνονται σε καθηγητές και διευθυντές των σχολείων, μια οδηγία που απαγορεύει στο σχολείο οποιαδήποτε αναφορά στον αντικαπιταλισμό, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως «ακραία πολιτική θέση» ευρισκόμενη στο ίδιο επίπεδο με τον αντισημιτισμό, τους εχθρούς της ελευθερίας της έκφρασης και εκείνους που προωθούν παράνομες δραστηριότητες!» (σελ. 20).

Πίσω από την επιμονή με την οποία στους μνησίκακους του πληκτρολόγιο δείχνουν τον εχθρό της βάρδιας – «κλείστε τα λιμάνια!», «κλειδώστε τα σύνορα, τα όρια», είναι τα επαναλαμβανόμενα μάντρα

ο στόχος, τονίζει ο Pichierri, φαίνεται να είναι

να μετατρέψουν τους δυτικούς λαούς σε auditel-λειτουργούς-τηλεδιασκεπτές, υποτελείς και επαρχιώτες, με όλο τον δέοντα σεβασμό των πνευματικών τους ελίτ που τώρα πλέον έχουν καταντήσει παιδιά για όλες τις άθλιες δουλειές του Αόρατου Χεριού, που ζωντανεύει αυτούς τους φούρνους ψυχικής ευκολίας που έχουν καταστεί οι δημοκρατίες-αγορά. Ο ρόλος τους είναι τώρα μόνο εκείνος να χτίζουν εκατοντάδες εκατομμύρια ψυχολογιών καταναλωτών-δείγμα, ενώ τους βλέπουμε να καταβροχθίζονται από τον φθόνο και την λαχτάρα – κι αυτοί, αλλά θα τολμούσα να πω πάνω απ’ όλα αυτοί, τόσο απογοητευμένοι από την υπεροχή του κόσμου του θεάματος – για να καπαρωθούν στις χαμηλότερες τιμές όλων αυτών των χαριτωμένων μικροπαιχνιδιών που αιωρούνται στην παγκόσμια αγορά. “dovete ottimizzare, massimizzare così come respirate!”: πρέπει να βελτιστοποιείτε, να μεγιστοποιείτε έτσι όπως αναπνέετε! «: αυτό είναι το σύνθημα της παγκόσμιας μεσαίας τάξης, που τώρα βλέπει κοντά στα χέρια της το πιο ώριμο προϊόν του Τέλους της Ιστορίας: τη δημιουργία μιας γιαουρτιέρας για την παραγωγή μεσαίας τάξης, που διαχειρίζεται τις χαμηλότερες ψυχικές και συναισθηματικές ζυμώσεις των κοινωνικών πρωτόζωων μας, ενώ ακριβώς θέλουν να μας κάνουν να πιστεύουμε ότι αυτό το χυδαίο τέρμα της ιστορίας είναι ο πλήρης θρίαμβος του ατόμου. Δυστυχώς, όμως, είναι μια δόλια καρικατούρα του ατόμου, το αποτέλεσμα μιας οπτικής ψευδαίσθησης που εμφανίζει τον καταναγκασμό στη ζήλια και την συμμόρφωση -τον κομφορμισμό- σαν ελευθερία και αυτονομία, και μοιάζει περισσότερο με τον παθητικό θεατή μεθυσμένο-ναρκωμένο από τις εκπομπές reality show παρά με μια πραγματική αυτόνομη τοποθέτηση σε έναν κόσμο που λειτουργεί επί της παραγωγής σε σειρές, οποιουδήποτε πράγματος, ακόμη και του συναισθήματος και της συγκίνησης για ασήμαντα γεγονότα, αλλά που αφορούν ανθρώπους οι οποίοι με κάποιο τρόπο βρίσκονται στο επίκεντρο των προβολέων (σελ. 22-23)

Η κριτική μηχανή που αναπτύχθηκε από τον Châtelet, χαρακτηρίζεται από αναλυτική αυστηρότητα και εμπρηστική πολεμική, χίλια μίλια μακριά από την αδύναμη σκέψη που στοιχειώνει τα χρόνια ’80 και ’90, η οποία εισέβαλλε εκείνα τα χρόνια με τρόπο επιβλαβή, και στοχεύει κατευθείαν στην καρδιά της «κουρασμένης συναίνεσης της σύγχρονης σκέψης». Η ανάγνωση του Να ζείτε και να σκέφτεστε σαν γουρούνια αντιπροσωπεύει μια ανάσα καθαρού αέρα χρήσιμη στην ασφυξία που χαρακτηρίζει την τρέχουσα απαγόρευση κυκλοφορίας, την κοινωνική απόσταση και την έκκληση για ενότητα ενάντια στους εχθρούς που χτίζονται και διαδίδονται από τοξικά φαντασιακά.

TAGGED WITH → Anarco-capitalismo • conformismo • consenso • Consumismo • democrazie-mercato • dominio delle cose • Gilles Châtelet • Gioacchino Toni • immaginario • libertariano • Media • mercato • merci • Mimmo Pichierri • neoliberismo • Politica • Populismo • post sinistra • social network • tecno-populismo

https://www.carmillaonline.com/2021/06/08/linsopportabile-domino-delle-cose-nella-democrazia-mercato/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s