σύγχρονα κινήματα, movimenti contemporanei

Συζήτηση για τον ζαπατισμό, Β

Η πρώτη μας ερώτηση [στον Gustavo Esteva,] αφορά τη συνάντησή του με τον ζαπατισμό. Πότε συνέβη; Και τι αντίκτυπο είχε στην πολιτική σου σκέψη και πρακτική;

Ήταν μια πολύ γρήγορη συνάντηση, η οποία έγινε ήδη από την 1η ιανουαρίου 1994. Πέρασα μια εβδομάδα με τεράστια αμηχανία. Ο λόγος ήταν απλός: η δεκαετία του ‘6ο (’63 -’64) ήταν για εμάς, στη Λατινική Αμερική, τα χρόνια του Τσε Γκεβάρα, εκείνα της επείγουσας ανάγκης για επανάσταση, κι εγώ ξεκίνησα με μια ομάδα συντρόφων να δουλεύω σε έναν ανταρτοπόλεμο, στη στρατιωτική προετοιμασία, για να οργανώσουμε εκείνο που επρόκειτο να είναι το πρώτο αντάρτικο στο Μεξικό. Ήταν ένας αστικός και αγροτικός ανταρτοπόλεμος. Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας και της εκπαίδευσης, στις 6 μαρτίου 1965, συνέβη ένα τρομερό επεισόδιο στην επαναστατική μας ομάδα: ένας από τα κορυφαία ανώτερα στελέχη μας σκότωσε έναν άλλο εκ των διοικούντων «για μια γυναίκα». Αυτός ο άντρας ήταν ήδη με την πέμπτη γυναίκα, αλλά πήγε να δει την τέταρτη και τη βρήκε με τον άλλο αρχηγό, έβγαλε το πιστόλι και τον σκότωσε. Μετά ήρθε στο σπίτι μου για να βρει καταφύγιο και εδώ έδωσε στον εαυτό του την παράλογη κατάσταση μιας «σούπερ επαναστατικής» ομάδας αφιερωμένης στην προστασία ενός δολοφόνου. Η αστυνομία ήξερε το όνομά του και ήξερε όλα τα δικά μας, οπότε, λόγω αυτού του τρομερού επεισοδίου, η κατάσταση κατέληξε στη φυλακή. Αυτή η εμπειρία ήταν για μένα η επίδειξη, φρικτή το λιγότερο, της βίας που επιβάλλαμε στους εαυτούς μας και που θέλαμε να επιβάλουμε σε όλη την κοινωνία. Και αυτό ήταν το πιο δύσκολο πράγμα στη στρατιωτική εκπαίδευση: όχι τόσο να μάθεις να χρησιμοποιείς ένα όπλο, όσο να μάθεις να σκοτώνεις κάποιον που δεν σου έχει κάνει τίποτα. Δεν είναι εύκολο πράγμα, θέλει πολύ εσωτερική προπόνηση. Αλλά αν μάθεις να σκοτώνεις, τότε μαθαίνεις να το κάνεις με πολλούς τρόπους, όπως συνέβη στον διοικητή μας. Αυτό σήμαινε για μένα, το 1965, να βιώσω μια κρίση που με οδήγησε στη μη βία: να μην εγκαταλείψω την ιδέα της επανάστασης και του μετασχηματισμού, αλλά να αλλάξω τη μέθοδο, δηλαδή να μην ακολουθώ το βίαιο μονοπάτι. Τριάντα χρόνια αργότερα, το 1994, αναρωτιόμουν «γιατί, Γκουστάβο, είσαι τόσο ενθουσιώδης με τους ζαπατίστας αφού σκοτώνουν και αφού χρησιμοποιούν ξανά τη βία; Τι σου συμβαίνει;”. Νομίζω ότι υπήρξε μια πολύ ενδιαφέρουσα μεταμόρφωση που έγινε τις επόμενες μέρες: Άρχισα να διαβάζω τον Γκάντι, τον άνθρωπο της μη βίας, και συνάντησα κάτι σε αυτόν που δεν είχα ξαναδεί και που πιστεύω ότι είναι σχετικό, και σημαντικό. Ένας γιος του Γκάντι (εκείνου που έχει υποστεί μια επίθεση) πηγαίνει στον πατέρα του και τον ρωτάει: «Τι να κάνω αν κάποιος μου επιτεθεί και θέλει να σε σκοτώσει; Του κάνω κήρυγμα μη βίας; Να τον αφήσω να σε σκοτώσει;”. Σε εκείνο το σημείο ο Γκάντι γελάει και απαντά: «Κοίταξε, η μη βία είναι για τους δυνατούς, όχι για τους αδύναμους. Θα ήταν εγκληματικό, από πλευράς μου, να κηρύττω τη μη βία σε ένα ποντίκι που πρόκειται να το κατασπαράξει μια γάτα. Οι αδύναμοι δεν έχουν άλλη επιλογή από την παθητική αντίσταση, που δεν είναι καλή, ή τη βία. Σε αυτή την περίπτωση, η βία είναι θεμιτή, αυτό ακριβώς είναι εκείνο που πρέπει να γίνει. Αυτό που δεν πρέπει να κάνεις είναι να είσαι δειλός, αυτό είναι το χειρότερο βίτσιο, δεν πρέπει να έχεις δειλία. Αν εγώ κηρύττω τη μη βία στους ινδουιστές, είναι επειδή δεν καταλαβαίνω γιατί 300 εκατομμύρια ινδουιστές πρέπει να φοβούνται 150.000 βρετανούς. Εφόσον αυτοί είναι δυνατοί, πρέπει να χρησιμοποιούν τη μη βία για να πάρουν αυτό που θέλουν». Αυτό το παράδειγμα προσφέρονταν ακριβώς στην περίπτωση των ζαπατίστας. Αυτοί που ονομάζουμε ζαπατίστας δοκίμασαν τα πάντα: οικονομικές οργανώσεις, πολιτική οργάνωση, μια απίστευτη πορεία 300.000 ανθρώπων από την Τσιάπας στην Πόλη του Μεξικού για να επιτύχουν να ακουστούν τα αιτήματά τους. Κανείς δεν άκουσε, ούτε η κυβέρνηση ούτε η κοινωνία των πολιτών. Ήταν οι αδύναμοι και πέθαιναν σαν τις μύγες. Η κατάσταση ήταν πραγματικά αυτή μιας γενοκτονίας που διαπράττονταν από τη δεκαετία του Εβδομήντα στα υψίπεδα της Τσιάπας. Πέθαιναν πραγματικά μέσα σε μια τρομακτική κατάσταση. Ως έσχατη λύση, λοιπόν, κατέφυγαν στη βία, στη στρατιωτική εκπαίδευση. Έχω μια ερμηνεία – αλλά είναι δική μου, εντελώς προσωπική, όχι η επίσημη εκδοχή τους – ότι οι ζαπατίστας ακολουθούσαν περισσότερο την παράδοση των Μάγια να θυσιάζουν μια γενιά για εκείνη την επόμενη παρά την παράδοση των ανταρτών της Κεντρικής Αμερικής. Δεν νομίζω ότι πραγματικά πίστευαν ότι θα μπορούσαν να κερδίσουν τον μεξικανικό στρατό, αλλά ήθελαν τα παιδιά και τα εγγόνια τους να έχουν μια άλλη μοίρα, άλλες δυνατότητες ζωής. Σε κάθε περίπτωση, αυτή ήταν για μένα η εξήγηση του τι είχε συμβεί. Στις 6 ιανουαρίου, όταν βγήκαμε στο δρόμο για να πούμε σε αυτούς με τις μπαλακλάβες: «Δεν είστε μόνοι, είμαστε μαζί σας, αλλά δεν θέλουμε άλλη βία», οι ζαπατίστας μετατράπηκαν σε οχυρά, δυνατοί, σύμφωνα με το σκεπτικό του Γκάντι. Από αδύναμοι που κανείς δεν έδινε σημασία, ξαφνικά είχαν τραβήξει την προσοχή όλων. Χάρη σε αυτή τη δύναμη, στις 12 δεκεμβρίου 1994, έγιναν οι πρωταθλητές της μη βίας στο Μεξικό. Ήταν ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για την αποτροπή περαιτέρω βίας. Και εξακολουθούν να δείχνουν με έναν υπέροχο, ικανό και ηθικά απίστευτο τρόπο, τι είναι αυτό το πράγμα της μη βίας, πώς μπορεί να πραγματοποιηθεί και να βιωθεί. Αυτή ήταν η στιγμή που δέθηκα με τον ζαπατισμό, στις 13 ιανουαρίου 1994.

Τον ιανουάριο του 1994 πολλές αντάρτικες ομάδες της Κεντροαμερικανικής παράδοσης της δεκαετίας του ’70, για παράδειγμα στη Νικαράγουα ή τη Γουατεμάλα, δεν καλωσόρισαν την ένοπλη εξέγερση του ζαπατισμού, κατηγορώντας τον για κακή στρατηγική και ότι προδίδει τον «συνηθισμένο τρόπο» του να κάνεις την επανάσταση. Κάτω από ποια οπτική θεωρούνταν ο ζαπατισμός το ’94; Ως ένα κίνημα ανταρτοπόλεμου ή ως ένα εντελώς νέο φαινόμενο;

Υπάρχουν πολλές πτυχές που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η μια είναι ότι ορισμένα αντάρτικα της Κεντρικής Αμερικής έβλεπαν άσχημα τον Ζαπατισμό αυτά επειδή διαπραγματεύονταν με τις κυβερνήσεις. Νόμιζαν ότι δεν ήταν πια η εποχή των ανταρτοπόλεμων αλλά η εποχή των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, υπάρχει μια άλλη σημαντική πτυχή, η οποία είναι ίσως μια στάση που μπορεί να αποδοθεί στον υποδιοικητή Μάρκος. Θα το εξηγούσα με ένα ανέκδοτο που λέγεται: μέχρι το 1990-91 κάποιοι ζαπατίστας, ο Διοικητής Tacho και άλλοι, πρότειναν στον Σουπ Μάρκος -ο οποίος δεν ήταν ακόμη υποδιοικητής τότε- να κηρύξει τον πόλεμο στη μεξικανική κυβέρνηση. Ο Μάρκος απαντά ότι είναι μια τρέλα, ότι η Σοβιετική Ένωση έχει πλέον πέσει και ο κόσμος έχει αλλάξει τελείως, δεν μπορεί κανείς να ξεκινήσει έναν ανταρτοπόλεμο στα υψίπεδα. Αυτοί απαντούν ότι ναι, μπορεί να έχει δίκιο ο Μάρκος, αλλά ότι οι ζαπατίστας πάντα συμβουλεύονται τον κόσμο για όλα, οπότε ακόμα και τότε θα πάνε και θα ρωτήσουν τι πιστεύει ο κόσμος σχετικά με αυτό. Αυτό είναι πράγματι κάτι αρκετά εκπληκτικό: διοργανώνονται διαβουλεύσεις στις συνελεύσεις, στις κοινότητες που οργανώνονταν ως ζαπατιστικές εκείνη την εποχή. Οι κοινότητες αποφασίζουν ότι δεν υπάρχει άλλη λύση: είναι απαραίτητο να κηρύξουν τον πόλεμο στον μεξικανικό στρατό. Πρέπει να υπογραμμιστεί μια άλλη πολύ σημαντική πτυχή: από την αρχή οι ζαπατίστας δήλωσαν: «Εμείς δεν είμαστε ανταρτοπόλεμος, είμαστε στρατός». Έλεγαν ξεκάθαρα ότι η φιγούρα του Τσε είναι αυτή ενός αντάρτικου: ενός ψαριού που κολυμπά στη θάλασσα του λαού, μια επαναστατική ομάδα που οργανώνει το αντάρτικο με τους ανθρώπους, τον λαό που το υποστηρίζει. Αυτό είναι το «κανονικό» μοντέλο ενός αντάρτικου. Αντίθετα αυτοί έλεγαν ότι το EZLN ήταν διαφορετικό, γιατί το EZLN είναι η θάλασσα, όλος ο λαός, όλες οι κοινότητες που μαζί παίρνουν μια απόφαση και αναθέτουν ένα έργο, μια εντολή σε μια ομάδα ανθρώπων. Αυτοί λαμβάνουν στρατιωτική εκπαίδευση και η κοινότητα θα φροντίσει για τον εξοπλισμό τους ή τη συντήρηση των οικογενειών τους. Δεν ακολουθούσαν την αντάρτικη παράδοση, ήταν ένας λαός που ξεσηκώνονταν.

Υπάρχει επίσης μια άλλη πολύ σημαντική πτυχή που πρέπει να σημειωθεί. Μπορεί να γίνει κατανοητή όταν, στις 12 ιανουαρίου 1994, μετά από μόλις 12 ημέρες, ο EZLN δηλώνει ότι θα έπαυε οριστικά το πυρ για να εισέλθει σε μια διαδικασία διαπραγμάτευσης. Αφορά αυτό που έχει ονομαστεί «περπατάμε ρωτώντας, αναρωτώμενοι» και αναφέρεται στην ικανότητα να προχωράς με ζιγκ-ζαγκ τρόπο, να μην ακολουθείς μια προκαθορισμένη στρατηγική διαδρομή, μια γραμμή που έχει ήδη σχεδιαστεί. Αντίθετα, συνεχίζουμε να ακούμε και να αλληλεπιδρούμε με άλλους κοινωνικούς παράγοντες, αλλάζοντας συμπεριφορά σύμφωνα με τον άνεμο της πραγματικότητας. Εκείνη την εποχή άκουσα τον Μάρκος κάποια στιγμή -που ήταν ήδη Sup τότε, υποδιοικητής- να λέει ότι η κοινωνία πριν από δέκα χρόνια ήταν πολύ διαφορετική από αυτή που ήταν τότε [1994]. Αναρωτιόνταν λοιπόν: «Τι είναι αυτή η κοινωνία που αντιδρά με αυτόν τον τρόπο; Η οποία υποστηρίζει αμέσως τον ζαπατισμό, που του δίνει δύναμη και του επιτρέπει να λειτουργεί;». Τον φεβρουάριο κάνει άλλη μια δήλωση στην οποία λέει: «Ήμασταν προετοιμασμένοι για πόλεμο όχι για διάλογο. Δεν ξέρουμε τι διάολο σημαίνει να μιλάς με την κυβέρνηση. Σίγουρα θα κάνουμε λάθη, αλλά θα μάθουμε γιατί εσείς, η κοινωνία των πολιτών, μας λέτε να δοκιμάσουμε αυτόν τον δρόμο». Αυτός ο μετασχηματισμός του EZLN ήταν μια απάντηση στην κοινωνία των πολιτών που καλούσε να εγκαταλείψουν τον δρόμο της βίας για τον πολιτικό δρόμο της αντιπαράθεσης. Πιστεύω ότι ο ζαπατισμός παρεξηγείται συνεχώς, θεωρείται σαν ένας ανταρτοπόλεμος όταν δεν ήταν, όταν είχε ήδη αναλάβει έναν άλλο δρόμο. Συνέχισε να απαξιώνεται από δύο τύπους ομάδων: από αυτή που ονομάζουμε «θεσμική αριστερά», δεμένη στο σύστημα, και από κάποιες ομάδες που ισχυρίζονταν ότι ήταν πιο ριζοσπαστικές και ήθελαν ενός άλλου τύπου σύγκρουση.

https://wordpress.com/post/aenaikinisi.wordpress.com/112156

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s