σύγχρονα κινήματα, movimenti di oggi

Το στοίχημα, το διακύβευμα

του Alexik

You don’t need a weatherman to know which way the wind blows”. (Bob Dylan, Subterranean Homesick Blues.)

Το επόμενο Σάββατο, χιλιάδες άνθρωποι θα πορευτούν κατά των Μεγάλων Περιττών και Επιβληθέντων Έργων και για το δικαίωμα στο κλίμα.
Θα κατεβούν στο δρόμο στο Παρίσι όπως στο TorinoPadovaMelendugnoVenosa και Niscemi.
Το ραντεβού της 8ης δεκεμβρίου, που γεννήθηκε στην Valsusa ως επέτειος της απελευθέρωσης της Venaus- della liberazione di Venaus και που στη συμπεριλήφθηκε ως ημερομηνία σύμβολο των κινημάτων ενάντια στις καταστροφές των εδαφών, της γης, φέτος διασυνδέεται με τις διεθνείς κινητοποιήσεις για την κλιματική δικαιοσύνη, ταυτόχρονα με την διεθνή συνδιάσκεψη επάνω στο κλίμα της Κατοβίτσε– conferenza mondiale sul clima di Katowice.

Το διακύβευμα είναι υψηλό: η υπεράσπιση των οικοσυστημάτων και των υδρογεωλογικών ισορροπιών της γης, η υπεράσπιση των συνθηκών διαβίωσης εκείνων που ζουν σε εκείνα τα μέρη, η υπεράσπιση δημόσιων πόρων που δέχονται επίθεση από την ιδιωτική κερδοσκοπία.
Γενικά συμφέροντα της κοινωνίας που τα κινήματα από πάντα αντιπροσωπεύουν, παρά όλους αυτούς που τα κατηγορούν για nimbyismo, nimbyism α].
Αλλά δεν πρόκειται μόνο γι αυτό.
Η δραματικότητα της κλιματικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης επέβαλε με αλαζονικό τρόπο μια αλλαγή ρυθμού, μια ανύψωση των στόχων και των συνθημάτων, επειδή είναι το όλο μοντέλο ανάπτυξης – του οποίου η λογική των Μεγάλων Έργων είναι μια έκφραση – που οδηγεί τον Πλανήτη στην κατάρρευση.
Ή καλύτερα: αυτό που καταρρέει είναι οι απαραίτητες συνθήκες για την επιβίωση δεκάδων χιλιάδων ζωντανών ειδών, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπινου.
Ο Πλανήτης στην πραγματικότητα μπορεί να συνεχίσει ήρεμα χωρίς εμάς, ενώ η ζωή στη Γη θα αλλάξει τις μορφές και τις συνήθειες της, όπως έχει ήδη αρχίσει να κάνει 1.

Εκατοντάδες επιστήμονες από όλο τον κόσμο μας επαναλαμβάνουν, εδώ και χρόνια, ότι ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας τελειώνει, και σίγουρα δεν μοιάζουν με μεσαιωνικούς χιλιαστές.
Οι άνεμοι που διαπερνούν- που διασπούν τα παράθυρά μας, τα ποτάμια της λάσπης που εισβάλλουν στους δρόμους και τα σπίτια παρασύροντας πράγματα και ανθρώπους, μας το επαναλαμβάνουν με αυξανόμενη συχνότητα.
Αλλού, μακριά από τα μάτια μας και τις τηλεοπτικές οθόνες μας, συμβαίνουν και χειρότερα.
Στην Αφρική, το 2017, η κλιματική καταστροφή έσυρε 39 εκατομμύρια ανθρώπους από 23 χώρες σε επισιτιστική ανασφάλεια αποξηραίνοντας υδάτινους πόρους, βοσκοτόπια και καλλιέργειες, colture2.
Με αυτόν τον τρόπο, μέσα από τον πνιγμό ή την λιμοκτονία, μέρος της ανθρωπότητας γιορτάζει την αύξηση του 1 ° C της θερμοκρασίας της Γης σε σύγκριση με την προ-βιομηχανική εποχή.

Λιγότερο από δύο μήνες πριν 224 επιστήμονες, συνδημιουργοί της τελευταίας Έκθεσης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή – Intergovernmental Panel On Climate  Change3, μας προειδοποίησαν να μην υπερβούμε το όριο του 1,5°C.
Όχι για να δοθεί τέλος, αλλά μόνο για να περιοριστεί η αύξηση του επιπέδου της θάλασσας, η οξίνιση και η υποξία των ωκεανών, η αύξηση των κινδύνων για την υγεία,  η επισιτιστική ανασφάλεια, τα εμπόδια στην πρόσβαση στο νερό και στα μέσα διαβίωσης-βιοπορισμού για εκατομμύρια ανθρώπους.

Μερικοί από τους συναδέλφους τους μας προειδοποιούν πως, ακόμη και αν παραμείνουμε κάτω από τα όρια που θέτει η Συμφωνία του Παρισιού, είναι πιθανό να ξεκινήσουν μη αναστρέψιμοι μηχανισμοί, ένα φαινόμενο ντόμινο αδύνατο να περιοριστεί 4, σε θέση να θερμάνει τον Πλανήτη έως και 4-5 ° C περισσότερο από ότι κατά την προ-βιομηχανική περίοδο.
Μας μιλούν για το θάνατο των δασών, που μετατράπηκαν σε στέπες και σαβάνα.
Μας λένε για την απόψυξη του permafrost, του αιωνόβιου πάγου στα εδάφη των αρκτικών περιοχών, κάτω από τον οποίο κατοικεί το ένα τρίτο του άνθρακα της Γης, τεράστια στρώματα οργανικής ύλης που έχουν συσσωρευτεί εδώ και χιλιετίες.
Η απόψυξη προσδίδει τροφή στα βακτηρίδια του εδάφους, τα οποία το αποσυνθέτουν επιστρέφοντας το στην ατμόσφαιρα υπό την μορφή διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου.
Κάτω από τον Παγωμένο Αρκτικό Ωκεανό το permafrost περιέχει εκατοντάδες εκατομμύρια τόνους μεθανίου που, απελευθερωμένα από τη θερμότητα, επιστρέφουν στην επιφάνεια σε εντυπωσιακές ποσότητες 5.
Και το μεθάνιο παράγει ένα φαινόμενο θερμοκηπίου 25 φορές μεγαλύτερο από το διοξείδιο του άνθρακα.

Οι προοπτικές για τα ζωντανά όντα είναι καταστροφικές.
Από τα 80.000 φυτικά και ζωικά είδη μέσα σε 35 »Περιοχές Προτεραιότητας» για τη βιοποικιλότητα, 20% των ειδών αναμένεται να εξαφανιστούν το 2080 εάν η αύξηση της θερμοκρασίας διατηρηθεί στο 2 ° C σε σύγκριση με την προβιομηχανική περίοδο (δηλ. τα όρια της Συμφωνίας του Παρισιού).
Στην περίπτωση αύξησης κατά 4,5 ° C η εξαφάνιση θα κάλυπτε σχεδόν το 50% κατά μέσον όρο των ειδών, με κορυφές του 89%, ειδικά για εκείνα, όπως τα αμφίβια, δεν θα είναι σε θέση να μεταναστεύσουν σε περιοχές που θα μπορούσαν ακόμη να είναι κατοικήσιμες, όπου δηλαδή θα μπορούσαν να ζήσουν.6.

Δεν υπάρχει ανάγκη συγκεκριμένων σπουδών για να καταλάβουμε πως, στο πλαίσιο αυτό, μέσα σε αυτή την συγκυρία, στους ανθρώπους το μέλλον επιφυλάσσει σημαντικές μεταναστεύσεις, που θα αφήσουν εποχή – των οποίων οι σημερινές είναι μόνο μια γεύση – και αυξανόμενες συγκρούσεις. Παραλλάσσοντας τα λόγια από τον Guido Viale, “ένα κόσμο γεμάτο πολέμους και συγκρούσεις για να κατανείμουν τους πόρους που απομένουν7

Πόσο μακριά βρισκόμαστε από το σημείο μη επιστροφής;
Μπορούμε να συζητήσουμε εάν θα διαρκέσει μερικά ακόμη χρόνια, μια δεκαετία πάνω κάτω, αλλά η διαδρομή είναι αυτή που περιγράφεται.
Η θερμοκρασία της γης αυξάνεται με έναν ρυθμό 0,17 ° C κάθε δέκα χρόνια 8, και το επίπεδο των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα δεν ήταν ποτέ τόσο υψηλό.
Οι συγκεντρώσεις των αερίων του θερμοκηπίου έφθασαν τα ιστορικά υψηλά από τα προβιομηχανικά επίπεδα το 2017: 405,5 μέρη ανά εκατομμύριο για το CO2, 1859 ppm για το μεθάνιο, 329,9 ppm για το μονοξείδιο του αζώτου. Τιμές που αντιπροσωπεύουν αντιστοίχως αυξήσεις των συγκεντρώσεων του 146%, 257% και 122% σε σύγκριση με εκείνες που εκτιμήθηκαν το 1750 9.

Μπροστά στο υπόκειμαι μιας αποκάλυψης, θα μπορούσαμε να περιμένουμε πως ακόμα και οι πιο αντιδραστικές άρχουσες τάξεις θα έτρεχαν να καλυφθούν με δράσεις αντιμετώπισης.
Δεν είναι έτσι.
Το βλέπουμε κάθε μέρα στα εδάφη, όπου οι γεωτρήσεις, το fracking β], η κατασκευή αγωγών πετρελαίου και αγωγών φυσικού αερίου, θεωρούνται «στρατηγικά έργα», που επιβάλλονται από τα Κράτη και αμυντικά στρατιωτικά σχέδια.
Ανεξαρτήτως της Συμφωνίας του Παρισιού και των συναγερμών που εκτοξεύονται από τους επιστήμονες της IPCC, η παγκόσμια οικονομία πηγαίνει αλλού. Αντίθετα για τα κοινά ανθρώπινα όντα και για τα άλλα ζωντανά όντα του Πλανήτη, η καταστροφή λαμβάνεται από το Κεφάλαιο ως ευκαιρία, όπως αποδεικνύεται από τον σιωπηλό πόλεμο που ήδη από καιρό βρίσκεται σε εξέλιξη για να αρπάξει τους ορυκτούς πόρους της Αρκτικής σε απόψυξη 10, ή το άνοιγμα νέων εμπορικών οδών που κατέστη δυνατό από τη σταδιακή απόσυρση των πάγων 11.

Όσον αφορά την εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων, η τελευταία ετήσια έκθεση του ΟΠΕΚ είναι ενδιαφέρουσα από την άποψη αυτή 12.
Πρόκειται προφανώς για ένα έγγραφο εκείνης της πλευράς, σε μας αντιπάλου, το οποίο καταρτίζουν όσοι χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα για να τα πωλούν και να τα τιμολογούν, με προβλέψεις που πρέπει να αποδειχθούν. Αλλά με βάση αυτές τις προβλέψεις βασίζονται οι επενδύσεις, οι πολυεθνικές στρατηγικές και οι Κρατικές πολιτικές.
Η έκθεση προβλέπει, μεταξύ 2015 και 2040, μια αύξηση της συνολικής ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας των 96 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ισοδύναμου την ημέρα (mboe / d), που καθοδηγείται κυρίως από την Ινδία και την Κίνα. Προβλέπει ότι η ζήτηση αφορά κυρίως το φυσικό αέριο και – παρά την αύξηση του ποσοστού βάρους των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – αναμένεται μια περαιτέρω αύξηση σε απόλυτες τιμές της εξόρυξης και της κατανάλωσης πετρελαίου και άνθρακα.
Συνεπώς δεν υπάρχει καμία πραγματική πρόθεση στον ορίζοντα να αντιστραφεί η τάση και να μειωθούν δραστικά οι εκπομπές που αλλάζουν το κλίμα.

Η έκθεση του ΟΠΕΚ αναφέρει τα στοιχεία του ΟΗΕ για την παγκόσμια δημογραφική αύξηση – από 7,3 δισεκατομμύρια ανθρώπους στον πλανήτη το 2015 σε 9,2 δισεκατομμύρια το 2040, οι οποίοι θα γεννηθούν κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Σχεδόν δύο δισεκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι μαζί με τις σχετικές ανάγκες τους που πρέπει να μετατραπούν σε εμπορεύματα: αυτό είναι το πλαίσιο που προβλέπεται για την ανάπτυξη, καθώς και για την εξόρυξη ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης εκείνης των ορυχείων, της αγροτοβιομηχανίας και των υποδομών, επάνω στις οποίες σήμερα αναμετρούνται με όρους αδίστακτου ανταγωνισμού όχι μόνο οι χώρες του κλασσικού ιμπεριαλισμού, αλλά και διάφορες δυνάμεις σε τοπική κλίμακα (ή επίδοξες τέτοιες), και πάνω απ’ όλα η Κίνα, με το δικό της τεράστιο δυναμικό ώθησης προς την κατασκευή του «νέου δρόμου του μεταξιού”.
Σε αυτόν τον δρόμο, ο οποίος οδηγεί την ανθρωπότητα σε αδιέξοδο, ξεκίνησαν όλοι, πέρα από την πολιτική τάξη και τον οικονομικό προσανατολισμό: δημοκρατίες και δικτατορίες, σκληροπυρηνικοί νεοφιλελεύθεροι και σοσιαλιστές της αγοράς.

Τα κινήματα άπτονται του βάρους, της ευθύνης να σταματήσουν όλο αυτό. (Συνεχίζεται)

 

α]  nimbyism: η πρακτική της αντίθεσης σε κάτι που θα επηρεάσει έναν ή θα λάβει χώρα σε κάποιον τόπο – the practice of objecting to something that will affect one or take place in one’s locality

β] fracking, η διαδικασία έγχυσης υγρού υπό υψηλή πίεση σε υπόγεια πετρώματα, γεωτρήσεις κλπ., έτσι ώστε να εξαναγκαστούν να ανοίξουν τις υπάρχουσες ρωγμές και να εξαγάγουν πετρέλαιο ή αέριο.


  1. Brett R. Scheffers, Luc De Meester, Tom C. L. Bridge, Ary A. Hoffmann, John M. Pandolfi, Richard T. Corlett, Stuart H. M. Butchart, Paul Pearce-Kelly, Kit M. Kovacs, David Dudgeon, Michela Pacifici, Carlo Rondinini, Wendy B. Foden, Tara G. Martin, Camilo Mora, David Bickford, James E. M. Watson, The broadfootprint of climatechange from genes to biomes to people, in “Sciences”, Vol. 354, 11 Nov 2016. 
  2. FSIN, Global Report on Food Crises 2018, marzo 2018, pp.201. 
  3. IPCC, Global Warming of 1,5°C, giugno 2018, pp. 792. 
  4. Will Steffen, Johan Rockström, Katherine Richardson, Timothy M. Lenton, Carl Folke, Diana Liverman, Colin P. Summerhayes, Anthony D. Barnosky, Sarah E. Cornell, Michel Crucifix, Jonathan F. Donges, Ingo Fetzer, Steven J. Lade, MartenScheffer, Ricarda Winkelmann, and Hans Joachim Schellnhuber, Trajectories of the Earth System in the Anthropocene, PNAS,  14 Agosto 2018, 115 (33) 8252-8259. 
  5. Steve Connor, Vaste methane ‘plumes’ seen in Artic Ocean as sea ice retreats, Indipendent, 13 dicembre 2011. 
  6. Warren, J. Price, J. VanDerWal, S. Cornelius, H. Sohl, The implications of the United Nations Paris Agreement on climate change for globally significant biodiversity areas,in “Climate Change”, April 2018, Volume 147, pp. 395–409.
    Lo studio è riassunto in italiano nel rapporto WWF 2018: WWF, Il futuro delle specie in un mondo più caldo. Gli effetti del cambiamento climatico sulla biodiversità nelle zone prioritarie WWF, marzo 2018, pp. 24. 
  7. Guido Viale, Un cambiamento irreversibile, Comune-info, 16 ottobre 2018. 
  8. Will Steffen e altri. Op.cit. 
  9. World Meteorological Organization, WMO Greenhouse Gas Bullettin, n. 14, 22 novembre 2018, p. 9. 
  10. Roberto Colella, Geopolitica dell’Artico, tra risorse e interessi espansionistici, Huffingtonpost, 27 febbraio 2017. Nicola Sartori, La guerra silenziosa per controllare il petrolio dell’Artico, Outsidernews, 20 ottobre 2017. 
  11. Laura Canali, Le nuove rotte artiche, Limes, 13 giugno 2008. Francesco Sassi, Chi ci guadagna dalla nuova rotta dell’Artico, Wired, 8 ottobre 2018 
  12. OPEC, 2017 Annual Report, 2018, pp. 110. 
σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

Ο έλεγχος της μνήμης ή η ενεργητική λογοκρισία σαν πολεμική στρατηγική, [Β]

[Από το προηγούμενο: Η προλεταριακή και επαναστατική μνήμη δε φοβάται τις αντιθέσεις, δεν ανέχεται τη σιωπή, δεν υποφέρει τις περιχαρακώσεις, δεν κατασκευάζει αναθέματα, αφορισμούς, αιρέσεις.Δε φοβάται την πολλαπλότητα των γλωσσών ούτε την αντιφατική αναπαραγωγή τους, αλλά την απουσία των αντιθέσεων, το διωγμό τους].

Η αδυναμία δημιουργίας μιας αυθεντικής μνήμης, η οποία να σταθεροποιείται σημειολογικά σ’ ένα σύνολο διαφοροποιημένων γλωσσών, είναι δείγμα της γενικότερης αδυναμίας και της αβεβαιότητας ανάπτυξης της επαναστατικής υποκειμενικότητας.

Αξίζει ν’ αναρωτηθούμε: πως είναι ποτέ δυνατό να δημιουργήσουμε καλή σχέση με το μέλλον όταν απορρίπτουμε την αυθεντική μνήμη του παρελθόντος;

Μια τάξη που δεν μπορεί να παράγει συνειδητά την δική της αυτόνομη μνήμη, είναι καταδικασμένη να μείνει φυλακισμένη στα αστικά δεσμά. Αντίθετα παραγωγή ταξικής μνήμης σημαίνει εξέγερση, ιδεολογική πάλη, ρήξη.  Σημαίνει οικοδόμηση μιας σχέσης με το παρελθόν η οποία να τείνει στον επαναστατικό σχηματισμό, στον κομουνισμό.

Αυτή η παραγωγή, από την μια είναι καταγραφή όλων των δυνατών γλωσσών, γραπτών,  ακουστικών, οπτικοακουστικών, δίχως αποκλεισμούς ή λογοκρισίες, είναι καταγραφή όλων των ανταγωνιστικών κοινωνικών πρακτικών καθώς και των εσωτερικών τους αντιθέσεων.

Από την άλλη σημαίνει πως πρέπει να ελευθερώσουμε τα μυστικά αρχεία του κράτους, εισβάλλοντας στις σημειολογικές φυλακές των αστών, και να βοηθήσουμε στην δραπέτευση των φυλακισμένων κειμένων. Όμως, κύριο πρόβλημα παραμένει το να συμπαρασύρουμε τις μάζες σ’ αυτή τη δραστηριότητα παραγωγής συνειδητών στρατηγικών, αυτόνομης μνήμης και επαναστατικών συμπεριφορών.

Η κοινωνική διάνοια του μητροπολιτικού προλεταριάτου σ’ όλες της τις εκφάνσεις δεν μπορεί παρά να είναι εκείνος ο διάχυτος και μαζικός μηχανισμός που υπερασπίζεται, διαδίδει και δημιουργικά ανανεώνει την κληρονομιά των γλωσσών και των μέσων της γνώσης που έχει συσσωρεύσει η κοινωνική πρακτική αυτής της τάξης και τόσα χρόνια του ταξικού αγώνα.

Και αυτό φυσικά είναι κάτι τελείως διαφορετικό από την αφελή διεκδίκηση ελεύθερης πρόσβασης στην αποκλειστική μνήμη ή στις τράπεζες στοιχείων που μονοπωλεί η ιμπεριαλιστική αστική τάξη.

Το ‘χουμε ήδη τονίσει: οι πληροφορίες δεν είναι καθόλου »ουδέτερες»,καλές για όλες τις τάξεις. Ο ιδεολογικός επικαθορισμός που έχει υποστεί, μαζί με το γεγονός ότι η κυρίαρχη κουλτούρα έχει ήδη από την αρχή κατορθώσει έναν »αποκλεισμό», καταδικάζοντας έτσι στο σκοτάδι όλες εκείνες τις πλευρές της ιστορικής εμπειρίας που στα μάτια της φαντάζουν σαν μη-πολιτισμός, καθιστούν απατηλή κάθε υπόθεση »προλεταριακής χρήσης» των αστικών πληροφοριών.

Όπως ακριβώς η ενσωματωμένη στο κεφάλαιο επιστήμη και οι τεχνολογικές εφαρμογές της στην εργασιακή διαδικασία, έτσι και οι συσσωρευμένες από την αστική τάξη »πληροφορίες» πρέπει να ανακατασκευαστούν στην διάρκεια της επαναστατικοποίησης των κοινωνικών σχέσεων που τις γέννησαν.

Η συλλογική μνήμη στον αστικό σημειολογικό σχηματισμό είναι μνήμη που δημιουργείται κάτω από τη σιδερένια κυριαρχία της κίνησης της υπεραξίας.

Η πληροφόρηση, η γνώση και η μνήμη της αστικής τάξης αποκρυσταλλώνουν μέσα τους τον νόμο του σημερινού τρόπου παραγωγής, φέρουν μέσα τους το σχήμα της δικής του ορθολογικότητας.

Από όλα  αυτά  πρέπει να απελευθερωθούμε, ακριβώς για να μπορέσουμε να καταστήσουμε την επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους και τη φύση, ανάμεσα στους ανθρώπους και τις μηχανές, ανάμεσα στις ίδιες τις μηχανές, μια επικοινωνία όσο γίνεται πιο γρήγορη και πιο ολόπλευρη. Κι αυτή η προσπάθεια δεν μπορεί παρά να στηριχθεί πάνω σε μια νέα ορθολογικότητα που να ανταποκρίνεται στον ποιοτικά διαφορετικό κεντρικό στόχο αυτής της τάξης: την παραγωγή διαθέσιμου χρόνου.

Διαθέσιμο χρόνο, δηλαδή »χρόνο τεμπελιάς και ανώτερων δραστηριοτήτων», χρόνο για την ολοκληρωμένη και πολύπλευρη ανάπτυξη των κοινωνικών ανδρών και γυναικών, του μετα-μητροπολιτικού κοινωνικού όντος.

Ένας άλλος μύθος αφορά τη λεγόμενη απελευθερωτική δύναμη των νέων τεχνολογιών. Το να ελπίζει κάποιος ότι μέσα στον καπιταλιστικό κοινωνικό σχηματισμό ενυπάρχει κάποια αυτόνομη απελευθερωτική δυνατότητα – που προσφέρεται από τις νέες τεχνολογίες – είναι παράλογο. Πράγματι, το εμπόρευμα πληροφορία, ενώ αποκτά όλο και πιο σημαντικό ρόλο στην διαδικασία αξιοποίησης του κεφαλαίου, προοδευτικά τείνει να συγκεντρωθεί στα χέρια ελάχιστων πολυεθνικών μονοπωλίων.

Οι νέες  τεχνολογίες χειριζόμενες τις πληροφορίες το μόνο που αυξάνουν είναι την αστική κυριαρχία καθώς και τις τεχνικές δυνατότητες της κυρίαρχης τάξης να ελέγχει τις κοινωνικές συμπεριφορές και την αγορά.

Οι πληροφορίες που »ο καθένας μπορεί ν’ αποθηκεύει» είναι από τη φύση τους προγραμματισμένες στην ελεγχόμενη, αναγκαστική και ταξική κυκλοφορία.

Και μόνο αυτές!

Δεν είναι δυνατό λοιπόν το μητροπολιτικό προλεταριάτο να περιμένει την απελευθέρωση του από αυτές, αλλά από  τον ταξικό πόλεμο για τον κομουνισμό και μόνο από  αυτόν!

 

σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

Η Μεταλλαγή της Ευρώπης

Posted on 15 Ἰουνίου 2016

0

 

Η Μεταλλαγή της Ευρώπης

Το παρόν κείμενο δημοσιεύεται στο νέο Περιοδικό Βαβυλωνία #Τεύχος 18 που κυκλοφορεί.

Νίκος Ιωάννου

Από τη δεκαετία του 1990, η Ευρώπη έδειχνε πως θα είχε κάποιο σοβαρό πρόβλημα με τη διαχείριση της μετακίνησης πληθυσμών. Αυτή η εισροή εκατομμυρίων ανθρώπων από διαλυμένες παραδοσιακές κοινωνίες προς τις παλιές βιομηχανικές χώρες της Ευρώπης, σε συνδυασμό με την παγκόσμια οικονομική και πολιτική μεταλλαγή, συγκλονίζει τα θεμέλια της ατομικής ασφάλειας του Ευρωπαίου, μια ατομική ασφάλεια που διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ως το τέλος του 20ου αιώνα.

Σε αυτή την κοινωνικοϊστορική διαδρομή μισού αιώνα παρατηρούμε τον παραγωγικό άνθρωπο που δημιούργησε η βιομηχανική εποχή να μεταλλάσσεται σε καταναλωτή απογυμνωμένο από την ευθύνη της παραγωγής. Σήμερα παρατηρούμε τον καταναλωτικό άνθρωπο να χάνει αυτή την ιδιότητά του και να αναρωτιέται ο ίδιος για τη σημασία της. Ποιος θα είναι ο σύγχρονος άνθρωπος που θα συνοδεύσει την ιστορική διαδρομή του καπιταλισμού στη νέα, άγρια και παγκόσμια μορφή του; Ποιος θα είναι ο σύγχρονος Ευρωπαίος που θα πάρει μέρος σε αυτή τη νέα οικονομική και πολιτική εξέλιξη;

Στην πραγματικότητα, φαίνεται να αλλάζει αυτή ακριβώς η ευρωπαϊκή πολιτισμική ιδιότητα. Μοιάζει όχι και τόσο σημαντική για τον νέο καπιταλισμό. Η μικρομεσαία ευρωπαϊκή επιχείρηση χρειάζεται τον φρέσκο και πρόθυμο πληθυσμό για να επιβιώσει. Είναι η ελάχιστη προσδοκία μπροστά στον κίνδυνο να μετατραπούν τα αστικά βιομηχανικά συμπλέγματα σε αστικές ερήμους με εκατομμύρια ασκόπως περιφερόμενους ανθρώπους.

Η κεντρική παραγωγή πολιτισμικών αγαθών με τη μορφή εμπορευμάτων διέλυσε την τοπική-εθνική ταυτότητα, η οποία επανέρχεται σήμερα ως μια πολιτική οπισθοδρόμηση. Έτσι, η εθνική ταυτότητα παίρνει χρώμα ιδεολογικό, ναζιστικό και ο «συγχρωτισμός» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποφεύγεται οριακά εφόσον οι φράχτες και το ΝΑΤΟ αποτελούν την απόδειξη μιας αυστηρά επιλεκτικής υποδοχής των προσφύγων και ταυτόχρονα της εργαλειακής χρησιμοποίησής τους από όλες τις πλευρές, με τρόπο που πηγαίνει τη μνήμη μας στην ακραία έκφανση (του Άουσβιτς), μιας πάντοτε υπαρκτής αντίληψης για τον άνθρωπο. Ο παγκοσμιοποιημένος ευρωπαϊκός καπιταλισμός αντιπαρατίθεται με τα νεοεθνικά αντανακλαστικά και επιλέγει μια εργαλειακή χρήση των προσφύγων, αφαιρώντας όλο το πλαίσιο δικαιωμάτων που θεσπίστηκε από τον Β΄ Παγκόσμιο και μετά. Έχουμε να κάνουμε με μια οπισθοδρόμηση που διαπερνά όλους τους τομείς:

  • Απώλεια της δυνατότητας για ανάπτυξη της εθνικής παραγωγής και οικονομίας, πράγμα που γίνεται εμφανές ιδιαίτερα στις περιφερειακές χώρες μέσω της δημοσιονομικής κρίσης.

  • Απώλεια της εγγυημένης ατομικής ασφάλειας όσον αφορά το επίπεδο διαβίωσης, δηλαδή το επίπεδο καταναλωτικής δύναμης.

  • Η εθνική κυβερνητική εξουσία αντικαταστάθηκε από μια διεθνική αυστηρά οικονομοκεντρική κυβερνητική εξουσία που, αντίθετα με τις διακηρύξεις του νεοφιλελευθερισμού, γίνεται ακόμη πιο γραφειοκρατική και απολύτως ελεγκτική προκειμένου να εξυπηρετήσει τα χρηματοοικονομικά συμφέροντα των παλαιών χωρών του ευρωπαϊκού καπιταλισμού.

  • Μήπως δεν πρόκειται για οπισθοδρόμηση της επιστήμης, όταν ένα θεραπευτικό φάρμακο πωλείται π.χ. 15.308,80 Ευρώ (λιανική τιμή) που ανενδοίαστα αναγράφεται στο κουτάκι με 28 χαπάκια των 0,1 gr; Μήπως περιέχει το θεραπευτικό σάλιο κάποιου θεού ή πακτωλούς κρατικού και βρόμικου χρήματος που πρέπει να πολλαπλασιαστούν και να διατηρήσουν την κυριαρχία στον δημόσιο χώρο μιας συντεταγμένης φυσικής μειοψηφίας μαφιόζικου τύπου;

  • Η οπισθοδρόμηση της οικονομικής θεωρίας εκφράζεται στις νεομαθηματικές επινοήσεις, είτε αυτές έχουν δεξιά (Ντράγκι, Λαγκάρντ) απόκλιση είτε αριστερή (Βαρουφάκης) απόκλιση. Οπισθοδρομούν, γιατί επιχειρούν να διατηρήσουν το υπάρχον με το βλέμμα στο παρελθόν. Αφαιρούν από το κάδρο της διανόησής τους την αμηχανία του σύγχρονου ατόμου μπροστά στα οικονομικά θεωρήματα. Αγνοούν την κατάρρευση των φαντασιακών σημασιών που δημιουργούσαν το σημασιακό πλαίσιο όχι απλώς του οικονομοκεντρισμού αλλά της ίδιας της παραγωγής και της οικονομίας.

  • Ίδιου τύπου οπισθοδρόμηση παρατηρούμε και στην πολιτική θεωρία με νεομαρξιστικές επινοήσεις ακαδημαϊκών, προσανατολισμένες στην περίπτωση αριστερών κυβερνήσεων στην Ευρώπη και την ελπίδα να αντιπροσωπεύσουν με νέους, καλούς(!) αυτή τη φορά, όρους το ευρωπαϊκό δημοκρατικό κίνημα.

Η εισροή του χρειαζούμενου πληθυσμού στην Ευρώπη θα πραγματοποιηθεί σε μια αργή και τόσο αυστηρή διαδικασία, μέχρι που η Μεσόγειος να γεμίσει πτώματα, και θα πραγματοποιηθεί σε μια Ευρώπη που καμιά σχέση δεν θα έχει με την παλιά. Αυτό δεν αφορά στους νέους μόνο πληθυσμούς αλλά και στους παλιούς και έχει να κάνει με την οπισθοδρόμηση για την οποία μιλούμε. Είναι σαφές πως οι λεγόμενες ειδικές οικονομικές/παραγωγικές ζώνες δεν μπορούν να περιοριστούν στη χρησιμοποίηση του νεοεισερχόμενου προσφυγικού πληθυσμού χωρίς να επηρεάσουν τον γενικό ευρωπαϊκό πληθυσμό.

Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και της παραγωγής, καθώς και οι πολιτικές αποφάσεις των διεθνικών κέντρων εξουσίας, απέδειξαν με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο ότι ελεύθερη αγορά δεν υπήρξε ποτέ στην ιστορία του καπιταλισμού. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να υπάρξει ελεύθερη αγορά μεταξύ άνισων, αφού το δίκαιο και τους κανόνες ορίζει πάντοτε ο ισχυρός; Σήμερα, η αγορά της οικονομίας όχι μόνο ελεύθερη δεν είναι, αλλά δημιουργεί προνόμια αυτοκρατορικού χαρακτήρα, και με συμφωνίες όπως η TTIP έχουμε την απόλυτη οικονομική ζούγκλα.

Παράλληλα, ο πολιτισμός της βιομηχανικής/καπιταλιστικής δημιουργίας που ανέδειξε τον παραγωγικό άνθρωπο και μετέπειτα τον καταναλωτή, μεταλλάσσεται σε έναν πολιτισμό της διεκπεραίωσης, ενός πρακτικισμού από τον οποίο απουσιάζει το περιεχόμενο, και αντί αυτού εμφανίζεται ένα πηλίκο ή το αποτέλεσμα κάποιας πρόσθεσης ή αφαίρεσης.

Σε αυτή την πραγματικότητα της οπισθοδρόμησης εισέρχεται ο (κατά το πλείστον) δυτικότροπος προσφυγικός πληθυσμός, ο προς εγκατάσταση μετανάστης.

Στον αντίποδα της ρατσιστικής διαχείρισης του προσφυγικού, έχουμε ένα τεράστιο κίνημα αλληλεγγύης, το οποίο εξαντλείται (χωρίς να υποβαθμίζεται η σημασία του) και αυτό στη διεκπεραίωση αυτών που τυπικά επιτάσσει το νόημα του ανθρωπισμού. Δεν τίθεται με διακριτό τρόπο το πολιτικό αίτημα της ένταξης του πρόσφυγα στον δημόσιο χώρο με ίσους όρους. Έτσι, έχουμε μια αλληλεγγύη μεταξύ άνισων ατόμων, μια δυσάρεστη στο βάθος κατάσταση που θα απαλυνόταν με την ανάδειξη του συγκεκριμένου πολιτικού αιτήματος.

Η Ευρώπη μεταλλάσσεται μέσα σε ένα περιβάλλον πολιτικού εκβιασμού και σπρωξίματος για μια θέση στο τεντωμένο σκοινί ασκήσεων ισορροπίας του παγκόσμιου καπιταλισμού. Η κοινωνική και πολιτική διάλυση εκφράζεται στους αλλεπάλληλους κλυδωνισμούς του υπόρρητου αποθεματικού εξουσίας που το έθνος-κράτος καρπωνόταν αριστοτεχνικά – πράγμα που μάλλον δεν ισχύει στο νέο καθεστώς των υπερεθνικών οικονομοκεντρικών εξουσιών που στηρίζονται κατά βάση σε έναν τύπο ανθρώπου που πλέον δεν υπάρχει και πιθανότατα να μην υπήρξε ποτέ. Το αποκοινωνικοποιημένο άτομο του νεοφιλελευθερισμού έμεινε από νόημα, και στην καλύτερή του εκδοχή εμφανίζεται να αυτοκαταναλώνεται – αρκεί ένα ζάπινγκ σε όλη την ευρωπαϊκή τηλεόραση για να το διαπιστώσουμε ή μια ματιά στην εμπορική ανάπτυξη του “Do it yourself”.

Ποιο θα είναι το νέο πολιτικό ον της μεταλλαγμένης Ευρώπης; Το ευρωπαϊκό οικονομικό και πολιτικό σύστημα εξουσίας αδυνατεί να αναπαράγει τον πολιτικό λόγο της δικαιολόγησής του. Έτσι, αδυνατεί και να παράγει πλέον τον οποιοδήποτε πολιτικό λόγο, ο οποίος δύναται να παραχθεί από τις χιλιάδες σύγχρονες κοινωνικές δικτυώσεις, και παράγεται επί του συγκεκριμένου μεν, σε ένα πλαίσιο άμεσης δημοκρατίας δε. Δεν επιζητεί κανείς από αυτό το μεγάλο δημοκρατικό ρεύμα να αντιπροσωπευθεί ούτε να αντιπροσωπεύσει, παρά μόνο γελοίοι επίδοξοι ηγέτες πιθανών νέων εκλογικών αναδύσεων.

Η μεταλλαγή της Ευρώπης αποκαλύπτει κρυφές, αθέατες πλευρές της κοινωνικής ζωής με δυσάρεστες συγκρούσεις, καθώς έρχονται τα πιο χαμηλά κίνητρα στην επιφάνεια του κοινοβουλευτισμού. Παράλληλα, αναδύεται μια νέα ευρωπαϊκή κουλτούρα που δεν παγιδεύεται στην οπισθοδρόμηση του εθνικού – τοπικού, ούτε ακόμη στην οπισθοδρόμηση του νέου οικονομικού ευρωπαϊσμού, αλλά επεκτείνεται πέρα από αυτά τα πολιτισμικά σύνορα. Είναι η διαμόρφωση μιας δημοκρατικής κουλτούρας, πέρα από τις εθνικές μορφές ζωής. Πέρα από την Ευρώπη του παρελθόντος και πέρα από την Ευρώπη του σήμερα.

– See more at: http://www.babylonia.gr/2016/06/14/i-metallagi-tis-evropis/#sthash.ROADydOB.dpuf

σύγχρονη σκέψη, pensiero di oggi

1. η μητρόπολη ως καθολικό εργοστάσιο

Σταγόνες ήλιου στη στοιχειωμένη πόλη, εκδόσεις επανοικειοποίηση, Renato Curcio Alberto Franceschini, Δεκέμβρης 1982, έκδοση στην Ελλάδα Φεβρουάριος 2007

Η πραγματική υπαγωγή της εργασίας στο κεφάλαιο δεν είναι κάποιο μεμονωμένο γεγονός που συνέβη μια για πάντα, αλλά μια ιστορική διαδικασία που »εκτείνεται και επαναλαμβάνεται σταθερά μέσα στον ίδιο τρόπο παραγωγής, στην παραγωγικότητα της εργασίας και τη σχέση ανάμεσα σε καπιταλιστές και εργάτες» [1].

Ξεκινά από την παραγωγή, το »εργοστάσιο», όπου δημιουργεί »έναν ειδικό τεχνολογικά [και όχι μόνο τεχνολογικά] τρόπο παραγωγής, ο οποίος μεταλλάσσει την υπάρχουσα φύση της παραγωγικής διαδικασίας, καθώς και τις επικρατούσες συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή πραγματοποιείται» [2].

Κατόπιν εκτείνεται σ’ όλο το δίκτυο παραγωγής-διανομής-ανταλλαγής-κατανάλωσης, μέχρι που διαχέεται σ’ ολόκληρο τον οικονομικό-κοινωνικό σχηματισμό.

Ονομάζουμε καθολική πραγματική κυριαρχία την φάση κατά την οποία το κεφάλαιο καταλαμβάνει, υποτάσσοντας τις ανάγκες του, και το τελευταίο διάκενο του κοινωνικού σχηματισμού. Εδώ πια δεν δημιουργεί απλά »έναν τρόπο  παραγωγής sui generis», αλλά »έναν κοινωνικό σχηματισμό sui generis»: την πληροφοριοποιημένη μητρόπολη.

Μητρόπολη λοιπόν, ως καθολική κοινωνική μορφή, ιστορικά καθορισμένη από το κεφάλαιο, στο στάδιο της καθολικής πραγματικής κυριαρχίας του τελευταίου, μόριο του ιμπεριαλιστικού κοινωνικού σχηματισμού, ισόμορφη με τον τελευταίο και σε μια συνεχή διαδικασία επιταχυνόμενης επέκτασης-μετασχηματισμού.

Χαρακτηριστικό στοιχείο της καθολικής πραγματικής κυριαρχίας είναι η νέα ποιότητα της σχέσης παραγωγή-κατανάλωση.

»Η δημιουργία της απόλυτης υπεραξίας [τυπική κυριαρχία] έχει σαν προϋπόθεση την συνεχή διεύρυνση του δικτύου της κυκλοφορίας. Επομένως, η τάση δημιουργίας της παγκόσμιας αγοράς ενυπάρχει στην ίδια την έννοια του κεφαλαίου. Το κεφάλαιο έχει την τάση να αντικαθιστά όλους τους προηγούμενους τρόπους παραγωγής, που στα μάτια του φαντάζουν πρωτόγονοι, με την κεφαλαιοκρατική παραγωγή».

»Από την άλλη, η παραγωγή της σχετικής υπεραξίας [πραγματική κυριαρχία] απαιτεί την παραγωγή νέας κατανάλωσης, απαιτεί δηλαδή τη συνεχή διεύρυνση του δικτύου κατανάλωσης μέσα σ’ αυτό της κυκλοφορίας, κατά τον ίδιο τρόπο με τον οποίον διευρύνονταν προηγουμένως το δίκτυο της παραγωγής. Αρχικά λοιπόν ποσοτική διεύρυνση της υπάρχουσας κατανάλωσης, στη συνέχεια δημιουργία νέων αναγκών με την διάδοση των υπαρχόντων σε πιο πλατιά κλίμακα και, σ’ ένα τρίτο στάδιο, δημιουργία νέων αναγκών και παραγωγή νέων αξιών χρήσης. Δημιουργία λοιπόν όλων των χαρακτηριστικών του κοινωνικού ατόμου, όσο το δυνατόν πλουσιότερου σε ανάγκες, επειδή είναι πλούσιο σε ποιότητα και σχέσεις. Όλα αυτά αποτελούν τις απαραίτητες συνθήκες της παραγωγής με βάση το κεφάλαιο» [3].

Στη φάση της καθολικής πραγματικής κυριαρχίας το κεφάλαιο, έχοντας πια καταλάβει όλο τον γεωγραφικό χώρο – δημιουργία της παγκόσμιας αγοράς – για να μπορέσει να συνεχίσει να επεκτείνεται, επομένως για να διευρύνει παραπέρα την αγορά, πρέπει να επαναστατικοποιεί ασταμάτητα τη σφαίρα της κατανάλωσης.

Όπως η παραγωγή πριν, έτσι και η κατανάλωση τώρα υπόκειται σε συνεχείς διαδικασίες αναδιάρθρωσης, καθίσταται ενεργητικό στοιχείο, στενά και ανελαστικά συνδεδεμένο στην διαδικασία παραγωγής-αναπαραγωγής.

Στην πρώτη φάση της πραγματικής κυριαρχίας το κεφάλαιο υποτάσσει την εργασιακή οργάνωση στο εργοστάσιο και την κοινωνική εργατική δύναμη καθιστώντας τες ειδικούς προσδιορισμούς του, που στοχεύουν στην απόσπαση της σχετικής υπεραξίας. Τώρα, στην φάση της καθολικής πραγματικής κυριαρχίας, υποτάσσει όλα »τα χαρακτηριστικά του κοινωνικού ατόμου» παράγοντας το πλέον σαν άνθρωπο του κεφαλαίου, λειτουργικοποιημένο στην πραγματοποίηση της σχετικής υπεραξίας.

Αυτό σημαίνει: ριζική ποιοτική αλλαγή, καπιταλιστική επαναστατικοποίηση των αναγκών, των προτιμήσεων, των νοοτροπιών, της ηθικής…,με μια λέξη, της συνείδησης. Πρόκειται για την παραγωγή μηχανισμών και εργαλείων απαραίτητων για τους σκοπούς του.

Γεννιέται έτσι ένας νέος κλάδος παραγωγής, »το εργοστάσιο της συνείδησης», με τους σχετικούς λειτουργούς του: το εργοστάσιο των μοντέλων κατανάλωσης, προσανατολισμένων στην πραγματοποίηση-αναπαραγωγή της σχετικής υπεραξίας, της κυρίαρχης κοινωνικής σχέσης.

Η παραγωγή δεν είναι πια παραγωγή μόνο για την κατανάλωση [με την έννοια ότι κάθε παραγωγή προϋποθέτει μια κατανάλωση]: δηλαδή, δίπλα στην παραγωγή αντικειμένων-εμπορευμάτων υπάρχει η παραγωγή αναγκών, κατανάλωσης, συνείδησης, ιδεολογίας. Δίπλα στην παραγωγή σχετικής υπεραξίας υπάρχει η καπιταλιστικοποιημένη παραγωγή των συνθηκών πραγματοποίησης της.

Η παραγωγή των διαφόρων μορφών συνείδησης δεν μπορεί επομένως να θεωρηθεί σαν κάτι ξεχωριστό από την παραγωγή εμπορευμάτων, κάτι δευτερεύον σε σχέση μ’ αυτή.

»Παραγωγή εμπορευμάτων» και »παραγωγή ιδεολογικών συστημάτων» είναι πλέον, ουσιαστικά, πραγματικά και ορατά, δυο πόλοι, δυο πλευρές της ίδιας διαδικασίας: της εργασίας ως τελεολογικής δραστηριότητας. Παράγονται ταυτόχρονα και συνυπάρχουν στον ίδιο χωροχρόνο, για να αναπαραχθεί το κεφάλαιο πρέπει να αναπαράγει ταυτόχρονα και τις συνθήκες που το ορίζουν.

Και για να πούμε σαν τον γέρο – Μάο είναι το ένα που διαιρείται σε δυο, όχι τα δυο που ενώνονται σε ένα.

Σ’ αυτό το σημείο κάθε μηχανιστικός ντετερμινισμός, περισσότερο ή λιγότερο ραφιναρισμένος, αποκλείεται υποχρεωτικά. Αν στις προηγούμενες φάσεις της καπιταλιστικής ανάπτυξης, οι διάφορες μορφές της συνείδησης παράγονταν κατά μια ορισμένη έννοια αυθόρμητα, φυσικά, σαν το παθητικό αποτέλεσμα της παραγωγής εμπορευμάτων, σήμερα πια είναι ένα συνειδητό, σκοπούμενο προϊόν του κεφαλαίου, ακριβώς όπως κάθε άλλο προϊόν. Αποτελούν πλέον συνειδήσεις διαποτισμένες με την κουλτούρα της κατανάλωσης, την ιδεολογία του εμπορεύματος και την παγκόσμια γλώσσα του κεφαλαίου, η οποία είναι συνειδητά προσανατολισμένη στην αναπαραγωγή του.

Επομένως, σήμερα, η ανάλυση του κοινωνικού σχηματισμού, της πραγματικής κυριαρχίας, πρέπει απαραίτητα, αντικειμενικά, να λάβει υπ όψιν της σαν θεμελιώδη την έννοια της »παραγωγής με την πλατιά σημασία» , μ’ άλλα λόγια την ενότητα: παραγωγή αντικειμένων-εμπορευμάτων/παραγωγή κατανάλωσης, αναγκών, συνείδησης.

Η μητρόπολη επομένως είναι το σημείο εκκίνησης της ανάλυσης, γιατί αποτελεί τον κοινωνικό χρωμοσωματικό πυρήνα, τον χωροχρόνο μέσα στον οποίο παράγονται το εμπόρευμα και η ανάγκη του, η σχετική υπεραξία και οι συνθήκες πραγματοποίησης της.

Η μητρόπολη είναι καθολικό εργοστάσιο. Το »εργοστάσιο εμπορευμάτων-αντικειμένων» είναι απλά ένας κλάδος του, όπως κλάδος του είναι και το »εργοστάσιο ιδεολογίας».

Επομένως και η ταξική σύνθεση, το προλεταριάτο, πρέπει πλέον να προσδιορίζεται όχι μόνο σε σχέση με το »μερικό εργοστάσιο» αλλά σε σχέση με το »καθολικό εργοστάσιο», σε σχέση με την μητρόπολη σε όλη της την συνθετότητα. Όχι μόνο σαν εργατική δύναμη, εργασιακή ικανότητα, αλλά επίσης σαν συνειδητοποιημένος και ιδεολογικο-ποιημένος καταναλωτής.

Εδώ επομένως τινάζεται στον αέρα κάθε μηχανιστική διάκριση ανάμεσα στην εργατική δύναμη και στις μορφές συνείδησης που λαμβάνει: το προλεταριάτο στη μητρόπολη είναι ταυτόχρονα εργατική δύναμη του κεφαλαίου και καταναλωτής συνείδησης του ιδίου, προγραμματισμένο και σκοπούμενο προϊόν του κεφαλαίου.

Κάθε περιοριστικός μονότονος τονισμός του ενός ή του άλλου πόλου, κάθε διαχωρισμός τους, περισσότερο ή λιγότερο αναδρομικός, οδηγεί αναπόφευκτα ή στους υφάλους του εργατιστικο-εργοστασιακού εμπειρισμού ή στα σύννεφα του ιδεαλιστικού υποκειμενισμού, εμποδίζοντας την κατανόηση της συνθετότητας των σημερινών κοινωνικών κινημάτων.

…….

Η παραγωγή του εμπορεύματος-ιδεολογία-πληροφόρηση είναι ουσιαστικά παραγωγή των συνθηκών κυκλοφορίας, κατανάλωσης των εμπορευμάτων-αντικειμένων. Παράδειγμα η παραγωγή του εμπορεύματος διαφήμιση. Εδώ πρόκειται για μια ειδική [»μη υλική»] παραγωγή εμπορεύματος, επομένως για παραγωγή υπεραξίας,η οποία κινείται στο εσωτερικό των εμπορευμάτων-αντικειμένων.

Το νέο στοιχείο συνίσταται επομένως στο γεγονός ότι η παραγωγική εργασία διευρύνει τον χώρο της, εισχωρώντας στην »μη υλική παραγωγή», όμως η παραγωγή, »υλική ή μη υλική», παραμένει πάντοτε αυτή που παράγει υπεραξία, ενώ η κυκλοφορία μένει πάντοτε η »κίνηση» του ήδη υπάρχοντος.

Παραπέρα, μέσα στην ενότητα εμπορευμάτων-αντικειμένων/παραγωγή του εμπορεύματος ιδεολογία, η πρώτη, όντας το σημείο εκκίνησης της δεύτερης, κατέχει την ηγεμονία στο σύνολο της διαδικασίας. Πράγματι, δίχως την παραγωγή των εμπορευμάτων αντικειμένων, δεν μπορεί να υπάρξει ούτε κατά διάνοια παραγωγή των συνθηκών πραγματοποίησης της.

Ηγεμονία όμως δεν σημαίνει ολότητα: η παραγωγή των εμπορευμάτων-αντικειμένων, »το εργοστάσιο», αποτελεί άρθρωση μιας πιο σύνθετης ολότητας, της μητρόπολης. Έτσι ηγεμονία της παραγωγής εμπορευμάτων-αντικειμένων πάνω στην κυκλοφορία-κατανάλωση σημαίνει κεντρικότητα της εργασίας που παράγει υπεραξία, μέσα στο σύνολο του μητροπολιτικού προλεταριάτου, όμως και σ’ αυτή την περίπτωση το πρώτο είναι μόνο ένα τμήμα του συνόλου…..

  1. Μάρξ – »Κεφάλαιο VI ανέκδοτο»
  2. ό.π.αναφέρεται σελ.69
  3. Μάρξ – »Grundrisse», τόμος 1ος, σελ. 367 και συν.

 

 

αυτονομία, autonomia

Make Love

by ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΑΚΟΣ

Kissing-Coppers

Περιγράφω την αστυνομία της Ελλάδος όπως και την αστυνομία του Βελγίου ή την αστυνομία της Αμερικής. Απομεινάρια της χούντας και των πολέμων. Απομεινάρι της τρομάρας του καπιταλιστή απ’ τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο όταν αναθάρρησαν οι καταφρονεμένοι.

Η εξουσία που δε στηρίζεται στα ρόπαλα των μπάτσων δεν είναι εξουσία. Η ελεύθερη αγορά διαθέτει σκλάβους. Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς σκλαβιά. Οι σκλαβωμένοι κοσκινίζουν το αμμοχάλικο και βγάζουν απ’ το καμίνι με γυμνά χέρια το πυρωμένο κεραμίδι που θα στεγάσει τα ελεύθερα κεφάλια μας.

Ξεσκατίζουν βρέφη και γέρους. Αβγαταίνουν με το αίμα τους τη φράουλα στη Μανωλάδα.

Η ουρά του μπασκίνα είναι ο εθνοφύλακας πατριώτης και ο ψυχαναγκασμός της δύναμης.

Η θηριωδία είναι κανόνας που ζωντανεύει μ’ εκείνο το θολό ζωώδη τρόπο της βίας.

Απ’ τους άμβωνες οι παπάδες συνεργούν στη βία. Η θεοκρατία είναι η πιο αποτελεσματική μορφή βίας.

Ο χαφιές αλλάζει μορφή. Τα υπέροχα πανεπιστήμια της Αμερικής σκόρπισαν για λίπασμα τους ψυχολόγους στις κοινωνίες που άφησαν πίσω τα ράσα και τις τελετές. Κάθε άνθρωπος μετατρέπεται αυτοβούλως σε χαφιέ του εαυτού του.

Η νέα αμαρτία είναι να έχεις μυστικά και προσωπική ζωή. Να είσαι μύστης των θαυμάτων της φύσης και των ηδονών της. Η νέα αμαρτία είναι να ροκανίζεις το σύστημα κρυφά. Να βοηθάς τις ταραχές των νέων που δεν θα καλμάρουν. Όσων δε θα γίνουν στελέχη επιχειρήσεων ή πολιτικοί υπάλληλοι της αριστεροδεξιάς κωλομπαρίας.

Οι χωροφύλακες μας κυνηγούν ακόμα κι όταν δεν βγαίνουμε στους δρόμους. Οι μπάτσοι των δρόμων θα σακατέψουν όσους γλύτωσαν απ’ τους μπάτσους της εκκλησίας, της εκπαίδευσης και της οικογενειακής θαλπωρής.

Το ρόπαλο του μπάτσου είναι ο έσχατος σωφρονισμός. Αν καταφέρεις να περάσεις τις προηγούμενες πίστες θα σε βρει ο σιδερολοστός του παρακρατικού μπάτσου.

Μετά την υποκρισία ο φιλελεύθερος γίνεται φασίστας.

Ο Ζαν Ζενέ που είχε μεγάλη πείρα απ’ τους μπάτσους έλεγε πως δεν έχει ξαναδεί τέτοια έκφραση σε ανθρώπινα πρόσωπα. Και τι ουρλιάζουν τα στοιχειά οι μπασκίνες απ’ το Σικάγο ως το Βερολίνο κι απ’ την πόλη του Μεξικού ως το Παρίσι; Είμαστε Πραγματικοί! Πραγματικοί! Πραγματικοί! Όπως και τα ρόπαλά μας.

σύγχρονη σκέψη

Είναι ο καπιταλισμός φίλε. E’ il capitalismo, amico!

Δευτέρα 5 Oκτωβρίου 2015

E’ il capitalismo, amico! Είναι ο καπιταλισμός φίλε!

corri compagno

Ο καπιταλισμός άλλαξε. Κι όταν το αντικείμενο της κριτικής αλλάζει, και η κριτική επίσης πρέπει ν’ αλλάξει τον εαυτό της.
Σήμερα, η ρήξη που έλαβε χώρα στην εποχή μας έχει ανάγκη μιας μοναδικής μετατροπής.
Οι νέες παραγωγικές δυνάμεις της μικροηλεκτρονικής εξαπέλυσαν την αληθινή δυνητική της κρίσης. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ο υλικός πλούτος παράγεται περισσότερο από την τεχνολογική χρήση της επιστήμης, παρά από την δαπάνη αφηρημένης ανθρώπινης εργασίας.
Στην αρχή, υπήρξε ο φορντισμός που σημάδεψε την μέγιστη λαμπρότητα του συστήματος. Τώρα, η μηχανοργάνωση σημαδεύει την οριστική είσοδό του στην κρίση! Όχι μόνον εκείνο που αφορά μια ιδιαίτερή του παρουσία, αλλά την κεντρική του παρουσία. Πρόκειται για την αντίθεση ανάμεσα στο υλικό περιεχόμενο της παραγωγής και την μορφή που σε αυτό επιβάλλεται από την αξία, από την αξιοποίηση του χρήματος. Η ασταμάτητη αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας έφτασε σε μιαν κατάσταση κατά την οποίαν η νέα αξία που προστίθεται σε κάθε μονάδα προϊόντος είναι ασήμαντη.
Ο καπιταλισμός, εξ αιτίας του ανταγωνισμού, έσπρωξε αυτή την παραγωγικότητα στο άπειρο. Με αυτό τον τρόπο, έφτασε στο σημείο να δημιουργήσει μια δραστική μείωση της αξίας (εκφρασμένη σε χρήμα) και της υπεραξίας (η μεγαλύτερη αξία που εκφράζεται στο κέρδος), που μηδενίζονται.
Και αυτή η καπιταλιστική ανατροπή κατατροπώνει τον ίδιο τον καπιταλισμό.
Τώρα, η ικανότητα εξορθολογισμού της εργασίας είναι μεγαλύτερη από την ικανότητα εξάπλωσης της αγοράς. Ως εκ τούτου, η μέτρηση του πλούτου διαμέσου του κριτηρίου της αξίας, ήτοι, διαμέσου της αξιοποίησης του χρήματος, κατέστη μη βιώσιμη. Η εργασία παύει να είναι η κύρια πηγή του πλούτου, και ο χρόνος εργασίας παύει να είναι η μιζούρα του.  Σήμερα, η μείωση στο ελάχιστο του χρόνου εργασίας βρίσκεται σε αντίθεση ανταγωνιστική με τον χρόνο εργασίας ως μέτρο και κριτήριο της παραγωγής. Να, οι θεμελιώδεις πτυχές που εξηγούν την αιτία και την φύση της τρέχουσας κρίσης του παγκοσμιοποιημένου κόσμου.
Με αυτό τον τρόπο, το κεφάλαιο έχει χάσει την δυναμική του.
Η ουσία του, η εργασία, ξεθώριασε.
Η έκφρασή του, το χρήμα, γίνεται χρήμα δίχως αξία.
Οι μορφές σκέψης του και οι μορφές ύπαρξής του έγιναν απαρχαιωμένες.
Οι πατριαρχικές καπιταλιστικές του σχέσεις δείχνουν ωσάν ο ιστορικός του χρόνος να έχει εξαντληθεί.
Η κρίση του δεν είναι πλέον κρίση επέκτασης. Το σύστημά του επιβιώνει στο χείλος της κατάρρευσης.
Σήμερα, ο καπιταλισμός συμπεριφέρεται σαν ένα σύστημα καταδικασμένο εις θάνατον.
Όμως η εκτέλεσή του, ωστόσο, συνεχίζει να αναβάλλεται.
Η αναπήδηση ανάμεσα σε αγορά και Κράτος συνεχίζει να την αναβάλλει.
Και σε κάθε αναβολή το σύστημα παίρνει μιαν βαθιά αναπνοή.
Η ανακούφιση, ωστόσο, διαρκεί λίγο.
Τώρα, η αναβολή διαμορφώνεται σαν οπισθοχώρηση του πολιτισμού. O λόγος του Διαφωτισμού άρχισε να διαχειρίζεται την σκοτεινότητα. Το χρυσό του δένδρο της ζωής, σβήνει. Σήμερα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι καθημερινά με την γενοκτονία, την οικοκτονία, τις σφαγές, την καταπίεση και την καταστολή και τις δολοφονίες των προσφύγων, την διαφθορά, την ανεργία, την λιτότητα, τον παραλογισμό, την βαρβαρότητα, την ανασφάλεια τις αποτυχίες της οικονομίας και της πολιτικής  και ένα ενδιαφέρον παράδοξο που έγκειται στο γεγονός πως χρησιμοποιούμε ακόμη την τεχνολογία ώστε η ανθρωπότητα, και ο πλανήτης, να μπορέσει να φτάσει ορίζοντες ατέλειωτους.
Η εμμονή σε αυτή την αναβολή εμποδίζει το χτίσιμο μιας απάντησης που να βρίσκεται στο ύψος των προκλήσεων της ριζοσπαστικής κριτικής στην κρίση του καπιταλισμού, με την πολιτική του και την οικονομία του υπό κατάρρευση.

Η τρέχουσα κρίση, όπως είδαμε, έρχεται το ιστορικό σύνορο της αξιοποίησης της βάσης της καπιταλιστικής παραγωγής. Όταν προσπαθούν να αποφύγουν αυτό το εσωτερικό όριο, με την πτήση προς την χρηματιστικοποίηση και το δημόσιο χρέος, ο καπιταλισμός, κάνει νερά απ’ όλες τις πλευρές. Αυτή η κρίση δεν επιτρέπει πλέον καμία έξοδο μέσα στον καπιταλισμό.
Η απάντηση στις παγκόσμιες προβληματικές της κρίσης της καπιταλιστικής κοινωνίας βρίσκει την έκφρασή του στο γυναικείο ζήτημα. Το ξεπέρασμα της αξίας είναι επίσης η υπέρβαση της αρσενικής του ταυτότητας. Το ξεπέρασμα της πατριαρχίας σημαίνει την υπέρβαση του μοντέρνου φετιχιστικού συστήματος παραγωγού εμπορευμάτων. Γι αυτό, η ριζοσπαστική κριτική της αξίας, του σεξουαλικού διαχωρισμού, του υποκειμένου, της εξάλειψης της ανθρωπότητας και του πλανήτη, και η κριτική του διαφωτισμού, αποτελούν ένα αδιαχώριστο όλον.
Αυτή η κρίση, από την άλλη, δείχνει με κρυστάλλινο τρόπο το εξωτερικό οικολογικό όριο του μοντέρνου φετιχιστικού πατριαρχικού συστήματος παραγωγού εμπορευμάτων. Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά στην εξαφάνιση διάφορων ειδών σε όλον τον πλανήτη Γη.
Καθημερινά, η καταστροφή της ισορροπίας των συστημάτων της φύσης δείχνει την εξάπλωσή του. Η διαφορετικότητα της ζωής στον πλανήτη δραστικά μειώθηκε. Τόσο η ζωή στην Γη όσο και η επιβίωση της ανθρωπότητας βρίσκονται σε κίνδυνο.  Βρισκόμαστε μπροστά σε μιαν εκδήλωση πιο καταστροφική από την σύγκρουση του αστεροειδούς που 65 εκατομμύρια χρόνια πριν εξολόθρευσε τους δεινόσαυρους.
Τώρα, ο αστεροειδής είμαστε εμείς – τα ανθρώπινα όντα – που μέσα από τις πατριαρχικές καπιταλιστικές σχέσεις χτίσαμε το μοντέρνο φετιχιστικό σύστημα παραγωγού εμπορευμάτων που προκαλεί καταστροφές εντυπωσιακές; που μεταβάλλει την σύνθεση της ατμόσφαιρας διαμέσου των εκπομπών CO2; που αυξάνει την οξύτητα των ωκεανών; που ανεβάζει την μέση θερμοκρασία του πλανήτη; που μειώνει δραστικά τους υδάτινους πόρους προκαλώντας ξηρασία; που ρυπαίνει τον αέρα; που προκαλεί πλημμύρες; που έχει ήδη βλάψει περισσότερο από το 50% της επιφάνειας της γης; που καταστρέφει μια τεράστια έκταση τροπικών δασών; που εκδιώκει τα είδη από τους φυσικούς τους habitat, βιότοπους; που προκαλεί βλάβες ανεπανόρθωτες στο παγκόσμιο οικοσύστημα; που παράγει τροφές που σκοτώνουν τα ανθρώπινα όντα; που υποβαθμίζει ολοένα και περισσότερο τις υπηρεσίες υγείας; που έχει ήδη προκαλέσει την εξάλειψη του 1/4 όλων των θηλαστικών, περισσότερο από το 40% των αμφιβίων, του 1/3 των κοραλλιών, του 1/3 των καρχαριών,  175 ερπετών, του 1/6 των πουλιών, … σύμφωνα με τα στοιχεία που διέδωσαν οι επιστήμονες όλου του κόσμου.
Τώρα, εμείς, τα ανθρώπινα όντα, μπορούμε να αντιληφθούμε πως βρισκόμαστε μπροστά στην απειλή της εξάλειψης της ανθρωπότητας και του πλανήτη.
Μα, υπάρχει ένα ζήτημα αποφασιστικό για να αντιμετωπίσουμε όλες αυτές τις καταστάσεις. Αυτή η κρίση παρουσιάζει πως το όριο της σύνταξής μας, σαν υποκείμενο διαμορφωμένο από την φετιχιστική μήτρα, μας κατέστησε αδύναμους μπροστά στο δημιούργημά μας – τον καπιταλισμό – που έγινε ανώτερος απ’ τον δημιουργό του – το ανθρώπινο ον. Εάν δεν μπορέσουμε να υπερβούμε την μάσκα του χαρακτήρα μας, υποκείμενου μετά μοντέρνου της παρακμής, με το να αποτελέσουμε αντί-υποκείμενα με στόχο να μπορέσουμε να βγούμε από τον ζουρλομανδύα που έχουμε φορέσει, θα καταλήξουμε πνιγμένοι στις φρίκες του. Φρίκες που είναι το αποτέλεσμα της ίδιας της λειτουργίας της κοινωνίας του θεάματος.
Σαν συνέπεια της εξάντλησης αυτής της λογικής, ζούμε με την αγοραστική δύναμη των προσώπων κονιορτοποιημένο από την μαζική ανεργία, από τον πληθωρισμό, από το αυξημένο φορολογικό βάρος, από την μείωση των δημόσιων υπηρεσιών και των κρατικών δαπανών. Προφανώς, αυτό που παίζεται εδώ πέρα δεν είναι μόνο η αναπαραγωγή, μα η ίδια η ικανότητα ύπαρξης και λειτουργίας του καπιταλισμού. Είναι εκδηλώσεις που σημαδεύουν τα όρια του. Δείχνουν ένα πρόγραμμα αυτοκτονικό του τρόπου καπιταλιστικού παραγωγής. Αυτή η κατάσταση καθιστά ανεξήγητο πως τα κόμματα της αριστεράς, τα συνδικάτα και τα κοινωνικά κινήματα συνεχίζουν να παραμένουν δεμένα στην αγορά, στο Κράτος, στην πολιτική και την οικονομία. Θα διαπράξουν αυτοκτονία μαζί με τον καπιταλισμό?
Δεν υπήρξε ποτέ μια περίοδος στην ιστορία της ανθρωπότητας στην οποίαν η συνειδητή θέληση των ανθρωπίνων υπάρξεων να έχει καλύψει μιαν σπουδαιότητα τόσο αποφασιστική, όπως εκείνη που έχει τώρα, τον καιρό της εκτέλεσης της καταδίκης της καπιταλιστικής κοινωνίας.

critica

Για να προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε όλες αυτές τις προκλήσεις, ξεκινάμε ημέρες χειραφέτησης, στις οποίες αξιώνουμε να απαντήσουμε στα πολύπλοκα προβλήματα που πηγαίνουν από την πιθανή αύξηση των επιτοκίων στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Συνέδριο για το Κλίμα στο Παρίσι, από τις βαρβαρότητες ενάντια στους πρόσφυγες στην Ευρώπη, στην μπερδεμένη διοργάνωση του impeachment στην Βραζιλία.
Ωσάν αντί-υποκείμενα, θα μαζέψουμε όλες τις απαραίτητες καταστάσεις για να δώσουμε τέλος στην ωδή των εμπορευμάτων και των παθών τους. Από εδώ και μπρος, μπορούμε ήδη να ξεκινήσουμε να τραγουδούμε το ανθρώπινο είδος και την χειραφέτησή του.
Ο αγώνας μας είναι τώρα για την ρήξη με το μοντέρνο φετιχιστικό πατριαρχικό σύστημα παραγωγού εμπορευμάτων, για να το αντικαταστήσουμε με μιαν κοινωνία ανθρωπίνως διαφορετική και αποφετιχοποιημένη, κοινωνικά ίση και δημιουργική, οικολογικά πληθωρική και όμορφη, που θα επιβραβεύει την παραγωγική αδράνεια και τελείως ελεύθερη.

Un abbraccio, Μια αγκαλιά
Crítica Radical

πηγή: Crítica Radical Ριζοσπαστική Κριτική

http://francosenia.blogspot.gr/2015/10/e-il-capitalismo-amico.html

κι από εμένα:

Μάλαμας – Τίποτα δε χάθηκε

σύγχρονη σκέψη

Ο εξολοθρευτής άγγελος L’angelo sterminatore – di Franco Berardi (Bifo)

Σχετικά με την υπέροχη ανασκόπηση-προβληματισμό της Francesca Coin και του Stefano LucarelliGli anfratti inermi del potere. Dialoghi e pensieri sul “Diario della crisi infinita”, »οι ανήμπορες χαράδρες της εξουσίας. Διάλογοι και σκέψεις στο ‘Ημερολόγιο της ατέλειωτης κρίσης», πυκνή ανάγνωση του τελευταίου βιβλίου του Christian Marazzi, δημοσιεύουμε την όμορφη εισαγωγή στο κείμενο του Franco Berardi (Bifo).

*****

L’angelo sterminatore ο εξολοθρευτής άγγελος

του Franco Berardi (Bifo)

Εισαγωγή/Πρόλογος στο  Diario della crisi infinita (σύντομες σκιές) του Christian Marazzi

******

Αυτό το βιβλίο του Christian Marazzi δεν είναι μόνο ένα ημερολόγιο της υποστροφής »στην λιτότητα» που καταστρέφει την ευρωπαϊκή κοινωνία, είναι επίσης μια έρευνα γύρω από τ’ αποτελέσματα της πλήρους πραγματοποίησης ενός μοντέλου που ο ίδιος ο Marazzi είχε ξεκινήσει να περιγράφει είκοσι χρόνια πριν, στο Il posto dei calzini[1]. ο τόπος με τα καλτσάκια.

Στα 1994 εκείνο το βιβλίο προέβλεπε τις επιδράσεις της γλωσσικής ολοκλήρωσης των παραγωγικών διαδικασιών, και την ίδια στιγμή χαρτογραφούσε εννοιολογικά την διπλή αλλαγή την οποίαν η γλωσσολογική στροφή του κεφαλαίου επιφέρει.

Η πρώτη εμφάνιση της αλλαγής συνίσταται στην υπαγωγή της επικοινωνιακής διάστασης, συναισθηματικής, σχεσιακής στο εσωτερικό της διαδικασίας ανάπτυξης. Η δεύτερη εμφάνιση είναι η μετάβαση που φέρνει το χρήμα να προσλαμβάνει όλο και περισσότερο μια ρεαλιστική λειτουργία σε εκείνον τον κύκλο της ανθρώπινης επικοινωνίας που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε »οικονομία».

Ξεκινώντας από τα χρόνια Ενενήντα, η έρευνα του Marazzi συγκλίνει με την έρευνα εκείνων των φιλοσόφων της γλωσσολογίας που ψάχνουν να καταλάβουν πως το ρήμα γίνεται σάρκα, πρώτος απ’ όλους, φυσικά ο Paolo Virno.

Το χρήμα είναι μια ειδική περίπτωση μα επίσης παραδειγματική του πως η γλώσσα γίνεται σάρκα, ήτοι της μετατροπής σε εμπόρευμα του νομισματικού συμβόλου. H ανάπτυξη αυτής της αναλογίας ανάμεσα σε χρήμα και γλωσσικό σημάδι-σύμβολο μας έφερε όμως πολύ μακριά. Ας δούμε που.

Ένα από τα σημεία εκκίνησης της σκέψης του Marazzi, στα χρόνια κατά τα οποία το Il posto dei calzini σχηματιζόμενο στο μυαλό του, υπήρξε ένα σύντομο κείμενο του Vittorio Mathieu, που το 1988 έπαιξε τον ρόλο εισαγωγής στην ιταλική έκδοση ενός βιβλίου του Marc Shell με τίτλο Money Language and Thought.

Σε αυτό το σύντομο κείμενο, ο Mathieu έγραφε πως “το χρήμα δρα όχι διαμέσου μιας  vis a tergo, ‘μιας δύναμης πίσω από’, δηλαδή, αλλά για την πρόβλεψη,  οπότε για μιαν εκπροσώπηση αυτού που  (ακόμη) δεν υπάρχει, και που ασφαλώς μπορεί να ονομαστεί ιδέα, με όχι την πλατωνική έννοια αλλά την αγγλοσαξωνική της λέξης”[2].

Αν και ξεκινά από αυτή την θεώρηση, ο Marazzi όμως πηγαίνει αλλού. Εκείνα τα λόγια του Mathieu επέτρεπαν να καταλάβουμε πως το χρήμα λειτουργεί σαν πρόβλεψη, σαν υπόσχεση, σαν εντολή, αν θέλουμε. Όμως το χρήμα για το οποίο ο Mathieu μιλά δεν είναι μονάχα παρά μια αντιπροσώπευση αυτού που ακόμη δεν υπάρχει, μια ιδέα, όπως ο ίδιος λέγει.

H γλωσσική στροφή, η μετάβαση σε εκείνη την ολοκληρωμένη μορφή χρηματιστικοποίησης που σ’ εμένα αρέσει να αποκαλώ “semiocapitale”, »σημειολογικό κεφάλαιο»,  συνεπάγεται κάτι παραπάνω. Κάτι περισσότερο καθοριστικό. Το χρήμα δεν είναι πλέον μόνο εκπροσώπηση, δεν λειτουργεί πλέον μόνο για την δική του σημασιολογία. Αυτό αποκτά μια πραγματιστική δύναμη άμεση καθότι γίνεται σημειωτικός παράγων ικανός να ενεργοποιήσει μιαν αλυσίδα επιπτώσεων γλωσσολογικών αδιαχώριστων από την σφαίρα της παραγωγής και της πρόσβασης στην κατανάλωση.

Από την στιγμή που »οι επικοινωνιακές τεχνολογίες […] είναι συσκευές που συμβάλλουν στο να φτιάχνουν τον κόσμο  της κοινωνικής μας εμπειρίας”, τότε “δεν είναι πλέον δυνατόν να μετρηθεί η παραγωγικότητα της εργασίας ξέχωρα από την παραγωγικότητα της γλώσσας”[3].

Όλα καλά? Ναι, όμως μέχρι ένα κάποιο σημείο, διότι η παραγωγικότητα της γλώσσας συνεπάγεται προσομοίωση, ψεύδος, εξαπάτηση, βία, τέλος πάντων ολόκληρη την γκάμα των ψευδαισθησιακών πόρων και καταναγκασμού τους οποίους η εξουσία έχει στην διάθεσή της.

Αναλύοντας την καταπληκτική περιπέτεια του cavalier Berlusconi με μιαν ειρωνική ματιά με στόχο την κατανόηση, και όχι με ματιά ηθικοπλαστική που νάχει σαν σκοπό την καταδίκη, στο Il posto dei calzini ο Marazzi είχε γράψει: “το ψέμα είναι μέρος του γλωσσικού επικοινωνιακού οπλοστασίου που χρησιμοποιεί για να παράγει αγαθά και υπηρεσίες”[4].

Όταν το χρήμα ήταν εργαλείο ερμηνείας και ποσοτικής αξιολόγησης, όταν λειτουργούσε μόνο σημασιολογικά, είχε μια δύναμη εκπροσώπησης και υπόσχεσης. Τώρα όμως, χάρη στην ενσωμάτωση των τεχνολογιών επικοινωνίας με την διαδικασία παραγωγής, το χρήμα λειτουργεί με τρόπο ρεαλιστικό. Όχι πλέον μόνο σαν μετρητής αξίας, αλλά σαν παραγωγός αξίας. Είναι εκείνο που αποκαλούμαι χρηματιστικοποίηση.

ο Saskia Sassen εκφράζεται με όρους ιδιαίτερα ξεκάθαρους όταν λέει πως το χρήμα “λειτουργεί όλο και λιγότερο σαν ένα μέσο ανταλλαγής και όλο και περισσότερο σαν ένα εργαλείο με το οποίο οι κυβερνήσεις και οι corporation, οι εταιρείες εξάγουν πόρους από τις οικογένειες για να τις προωθήσουν προς το δικό τους συμφέρον συχνά περνώντας επάνω από τις βασικές ανάγκες του πληθυσμού  μιας ολόκληρης χώρας”[5].

ο Marazzi είχε προβλέψει όλη αυτή την διαδικασία όταν, στο βιβλίο του 1994, είχε καταγγείλει “την ανεπάρκεια της οικονομικής επιστήμης στις αναλύσεις των μετασχηματισμών που βρίσκονταν σε εξέλιξη, σε ‘ανεπάρκεια που προέρχεται από την ίδια την ‘αποστολή’ της οικονομίας, του στόχου της να εξαλείψει από το πεδίο της έρευνάς της την πολιτική ανάλυση της εξουσίας και των επιπτώσεών της στα μικρό και μακρό-οικονομικά μεγέθη”[6].

Η βία της οικονομίας μπαίνει στο παιχνίδι σαν κύριος πρωταγωνιστής του οικονομικού δράματος την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα. Στην καμένη Οικονομία, Finanza bruciata (ένα βιβλίο του 2009 που βγαίνει την επόμενη χρονιά στην Αμερική με τίτλο The violence of financial capitalism), ο βασικός πυρήνας της συστηματικής αρπαγής της οποίας ήμαστε μάρτυρες και θύματα συντίθεται σε δυο γραμμές: “Στο Κράτος, στην συλλογικότητα δηλαδή, οι τοξικοί τίτλοι, στους ιδιώτες οι good banks! Η γνωστή μουσική: κοινωνικοποιούνται οι ζημιές και ιδιωτικοποιούνται τα κέρδη”[7].

Όμως εάν από αυτή την διαδικασία θέλουμε να λάβουμε όλες τις επιπτώσεις, να που η θεμελιώδης δυναμική του καπιταλισμού αρχίζει να μας παρουσιάζεται κάτω από μιαν νέα οπτική. Δεν μου προκύπτει (μα μπορεί να λανθάνω) πως κάποιος έχει εργαστεί επάνω σε αυτό το σημείο, ούτε ο Christian Marazzi, που ακόμη και σε μια διάλεξη που έδωσε στις 23 μαρτίου του  2012 στην Università di Bologna άφησε να του ξεφύγουν κάποιες εκτιμήσεις τόσο επικίνδυνες όσο πολύτιμες για την δικιά μου άποψη.

Σαν καλοί μαρξιστές, είμαστε συνηθισμένοι να σκεφτόμαστε πως η διαδικασία συσσώρευσης του κεφαλαίου περνά διαμέσου της εξαγωγής υπεραξίας, ακόμα πριν όμως διαμέσου της παραγωγής χρήσιμων αγαθών που βγαίνουν στην αγορά για να ανταλλαχθούν με χρήμα, με τρόπο τέτοιο ώστε αυτό το χρήμα να πάει να πληρώσει τον μισθό του εργάτη και να αυξήσει το κέρδος του καπιταλιστή.

Ο αστός καπιταλιστής της προηγούμενης βιομηχανικής κοινωνίας έπρεπε λοιπόν να παράξει κάτι χρήσιμο (ή καλύτερα, έπρεπε να επιβάλει στον εργάτη να παράξει κάτι χρήσιμο) εάν ήθελε να πραγματοποιήσει εκείνη την ανταλλαγή απ’ όπου εξαρτάται η πραγματοποίηση της αξίας με αποτέλεσμα της εξαγωγή της υπεραξίας.

Όμως στην σφαίρα του χρηματιστικού κεφαλαίου παρακολουθούμε ένα φαινόμενο που δύσκολα εξηγείται με όρους της ανάλυσης του Marx. Η δυναμική της συσσώρευσης του κεφαλαίου έχει προσλάβει μια μορφή που μοιάζει όλο και περισσότερο με το παιχνίδι των τριών καρτών, ή ίσως με ένα αστείο που δεν προκαλεί γέλιο.

Η εμπλοκή του παραδοσιακού κύκλου της ανάπτυξης οφείλεται σε παράγοντες όλους εσωτερικούς στην παραγωγική διαδικασία: τεχνολογική αύξηση της παραγωγικότητας, μείωση του απαραίτητου χρόνου εργασίας, αύξηση της ανεργίας, κορεσμός των αγορών, μείωση και εξελικτικό μπλοκάρισμα της ανάπτυξης.

Πως λοιπόν μπορεί να συνεχιστεί η συσσώρευση κεφαλαίου όταν σταματά η ανάπτυξη? Από την μαρξιστική σκοπιά θα απαντήσουμε πως δεν υφίσταται πλέον λόγος να υπάρχει η συσσώρευση, από την στιγμή που η εργασία και η συλλογική εξυπνάδα είναι σε θέση να υπερνικήσουν τις ανάγκες μας δίχως πλέον την ανάγκη της συνεχούς κίνησης προς την επέκταση. Βλέποντας όμως πως οι μαρξιστές έχουν χάσει την παρτίδα του xx αιώνα, να πως η απάντηση σε εκείνη την ερώτηση έρχεται από μια νέα ιδιοκτήτρια τάξη, που χρωστάει τον πλούτο της στην παραγωγή της σημειολογίας (στην προβολή, ερμηνεία, ανταλλαγή, πρόβλεψη νομισματικών συμβόλων), και που δημιούργησε τις συνθήκες για να πραγματοποιήσει τεράστιες αυξήσεις κεφαλαίου δίχως να παράγει κανένα χρήσιμο αγαθό.

ο Marx δεν φαντάζονταν πως θα ήταν δυνατόν να δημιουργηθεί αξία δίχως να περάσει διαμέσου της μεσολάβησης χρήσιμων αντικειμένων. Κι όμως βρισκόμαστε μπροστά σε έναν τρόπο συσσώρευσης που πραγματοποιεί αυξήσεις κεφαλαίου δίχως να ανταλλαγεί  κάτι χρήσιμο. Πως είναι δυνατόν? Από που προέρχεται εκείνο το κάτι παραπάνω αξίας που η χρηματιστική τάξη πραγματοποίησε τα τελευταία χρόνια, στην διάρκεια των οποίων, παρεπιπτόντως, η ανισότητα έφτασε ύψη που δεν μπορούσε κανείς προηγουμένως να φανταστεί?

Εκείνο το απόγευμα της 23ης μαρτίου, στην τρίτη αίθουσα της Facoltà di Lettere e Filosofia dell’Università di Bologna, ίσως αστειευόμενος με εκείνο το γελάκι του λίγο πικρό και νευρικό που κάποιες φορές του ξεφεύγει, ο Marazzi είπε πως ίσως πρέπει να εγκαταλείψουμε την υπόθεση της υπερ-αξίας για να υιοθετήσουμε την υπόθεση του minus-valore, την αξία-μείον.

Η παρέμβασή του παρουσιάζεται γραμμένη ξανά προς το τέλος αυτού του τόμου με τίτλο Moneta e capitale finanziario, Νόμισμα και χρηματιστικό κεφάλαιο.  Στο οριστικό στήσιμο του δοκιμίου η έκφραση  “minus-valore” δεν εμφανίζεται. Ή την ονειρεύτηκα εγώ ή ίσως ο Συγγραφέας αποφάσισε να μην προτείνει εκ νέου μια διαίσθηση μάλλον περίεργη. Ίσως να έσπαζε πλάκα, μα in vino veritas, με το κρασί έρχεται και η αλήθεια.

Ερμηνεύω ελεύθερα το σκεπτικό του  Marazzi και αναπτύσσω αυτό το σημείο της οποίας αναλαμβάνω πλήρως την ευθύνη.

Τι είναι η αξία-μείον, minus-valore? Να το πούμε έτσι: τους δυο περασμένους αιώνες οι εργαζόμενοι, μαχαιρωμένοι από την ανάγκη, εκβιαζόμενοι από τον μισθό και εκμεταλλευόμενοι από τ’ αφεντικό, παρήγαγαν έναν κόσμο από αγαθά, αυτά που μας επιτρέπουν να ζούμε, να καταναλώνουμε, να ταξιδεύουμε και να κάνουμε πολλές άλλες δραστηριότητες ευχάριστες. Υπάρχει κι άλλο: αυτοί συνεχίζουν να το κάνουν, διότι σε κάθε μέρος του κόσμου κάθε μέρα υπάρχουν εκατομμύρια εργαζομένων που παράγουν αγαθά υλικά και αγαθά σημειωτικά.  Αυτοί καθιστούν προσβάσιμους και προσιτούς τους πόρους της φύσης, αυτοί εφευρίσκουν χρήσιμες τεχνικές για να μειώνεται ο κόπος, για την κούρα των ασθενειών, κλπ, κλπ.

Όμως η μάζα των αγαθών που έχουν παραχθεί τους δυο αιώνες που μας πέρασαν και των αγαθών που κάθε ημέρα συνεχίζουμε να παράγουμε μοιάζει να μειώνεται την νύχτα, να διαλύεται, να φτωχαίνει, να εξασθενεί, σχεδόν να εξαφανίζεται.

Ένα τέταρτο του παραγωγικού μηχανισμού εξαφανίστηκε στην Ιταλία, ενώ το σχολικό σύστημα αυτής της χώρας μειώθηκε σε θλιβερό κούτσουρο.

Στην Ισπανία οι μισοί νέοι πρέπει να ζουν στην επαιτεία ή να μεταναστεύσουν.

Στην Ελλάδα οι γυναίκες οι χτυπημένες από καρκίνο του μαστού που δέκα χρόνια πριν γιατρεύονταν δίχως δυσκολίες, πρέπει σήμερα να αντιμετωπίσουν έναν γολγοθά και όλο συχνότερα να ετοιμάζονται να πεθάνουν.

Και το ίδιο συμβαίνει παντού, αν και κάθε τόσο βγαίνει ένας ηλίθιος να μας πει πως η ανάκαμψη βρίσκεται στις πόρτες.

Την βλέπουμε στις Ηνωμένες Πολιτείες την ανάκαμψη για την οποίαν μιλάνε. Χάρη σε πολιτικές πιο λογικές από εκείνες τις αυτοκτονικές της λιτότητας που η Ευρώπη έχει υιοθετήσει, η διαχείριση Obama κατάφερε την επανεκκίνηση της απασχόλησης. Όμως ο δημοσιογράφος  Frank Bruni μειώνει το μέγεθος του ενθουσιασμού προειδοποιώντας: “Οι νέες θέσεις εργασίας δεν φαίνεται να είναι τόσο στέρεες όπως στο παρελθόν. Χρειάζονται περισσότερες ώρες δουλειάς για να έχεις τον ίδιο μισθό, ή για να μπορείς να διατηρείς το ίδιο στυλ στην ζωή σου. Οι φοιτητές συσσωρεύουν χρέη. Η κινητικότητα προς τα υψηλότερα μοιάζει πλέον μια οφθαλμαπάτη, ένας μύθος ”[8].

Χρειάζονται περισσότερες ώρες εργασίας (πολύ περισσότερες ώρες εργασίας) για να έχουμε τον ίδιο μισθό, για να αγοράσουμε τα ίδια εμπορεύματα και τις ίδιες υπηρεσίες ενός παλιότερου καιρού. Γιατί? Διότι η δυναμική του χρηματιστικού καπιταλισμού λειτουργεί σαν μια ρουφήχτρα που ρουφά την νύχτα εκείνο που εμείς παράγουμε την μέρα, λειτουργεί σαν μια μαύρη τρύπα μέσα στην οποίαν εξαφανίζεται το προϊόν διακοσίων χρόνων βιομηχανικής εργασίας. Να τι είναι η κατά-αξία, minus-valore: συσσώρευση κεφαλαίου διαμέσου της καταστροφής του κοινού μας προϊόντος.

Το παλαιό βιομηχανικό μοντέλο συσσώρευσης ήταν βασισμένο στον κύκλο Χρήμα-Εμπόρευμα-περισσότερο Χρήμα. Το νέο μοντέλο συσσώρευσης μοιάζει βασισμένο στον κύκλο Χρήμα-Αρπαγή-περισσότερο Χρήμα, που προϋποθέτει μια συνέπεια : Χρήμα-κοινωνική φτωχοποίηση-περισσότερο Χρήμα.

Αυτή είναι η καταγωγή της μαύρης τρύπας που απαγάγει ταχύτατα την κληρονομιά της βιομηχανικής εργασίας και των ίδιων των δομών του σύγχρονου πολιτισμού. Σαν ελκυστής και καταστροφέας του μέλλοντος, ο χρηματιστικός καπιταλισμός συλλαμβάνει ενέργειες και πόρους μετατρέποντάς τους σε νομισματική αφαίρεση, δηλαδή σε τίποτα.

Θα μας σώσει κάποιος από τον εξολοθρευτή άγγελο? Προς στιγμήν τον απελευθερωτή δεν τον βλέπω.

Όμως στο βιβλίο που πρόκειται να διαβάσετε, ο Marazzi πληρεί δυο παράλληλες επιχειρήσεις: από την μία αναλύει την »παγκοσμιοσκλήρυνση»,  la “globosclerosi”, την αδιάκοπη επανάληψη από φούσκες ανάπτυξης που ακολουθούνται από καταρρεύσεις, καθώς και την ευρωπαϊκή κρίση στην οποίαν ο οικονομικός κύκλος έγινε παράγοντας αντικοινωνικής προσαρμογής.  Από την άλλη όμως παρακολουθούμε την εμφάνιση υποκειμενικών εκδηλώσεων και εξεγέρσεων που παρεμβάλλονται στην χρηματιστική  governance finanziaria και στην διαδικασία φτωχοποίησης που  συνεπάγεται.

Το ημερολόγιο που πρόκειται να διαβάσετε ξεκινά με ένα άρθρο του 2011 με το οποίο ρίχνουμε ένα ιδιαίτερο βλέμμα στις αραβικές χώρες που εκείνο τον χρόνο βρίσκονταν σε αναβρασμό. Όπως γνωρίζουμε, o αναβρασμός του 2011, μακριά από την διακοπή της χρηματιστική επίθεσης, επιλύθηκε με μιαν υποκειμενική υποστροφή και μερικές φορές ακόμη και με καταστροφή. Όμως ο Marazzi δεν φαίνεται εδώ στην αναζήτηση μιας οδού πολιτικής εξόδου, αλλά κυρίως μιας κοινωνικής εφεύρεσης και ταυτόχρονα επιστημονικής που θα ξανανοίξει το παιχνίδι και θα το ανατρέψει ακριβώς στο σημείο που είναι περισσότερο ασαφές και φευγαλέο : το χρήμα, ο επαναπροσδιορισμός της σχέσης ανάμεσα σε δραστηριότητα και μέτρο.

Στο δοκίμιο για το Νόμισμα και χρηματιστικό κεφάλαιο,  Moneta e capitale finanziario, που βρίσκεται προς το τέλος αυτού του τόμου που διαδραματίζει με εύρος την θεωρητική επιχειρηματολογία που στηρίζει όλο το βιβλίο, διαβάζουμε αυτά τα λόγια: “χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα του μέτρου. Η υποκειμενική μέτρηση της αξίας, πιθανότατα, δεν είναι πλέον δυνατή. Δυνατή, απαραίτητη αντίθετα, είναι η αντικειμενική μέτρηση της αξίας, και αυτή κινείται προς την υποκειμενικότητα των κινημάτων αγώνα, και τις μορφές αγώνα και ζωής που την τεκμηριώνουν”.

[1] Christian Marazzi, Il posto dei calzini. La svolta linguistica dell’economia e i suoi effetti nella politica, Έκδοση Casagrande, Bellinzona 1994, σελ. 128.

[2] Vittorio Mathieu, Denaro e linguaggio come strumenti di progetto, εισαγωγή στον Marc Shell, Moneta, linguaggio e pensiero, ιταλ. μετάφραση του  A. Rabino. il Mulino, Bologna 1988, σελ. 9-16.

[3] Christian Marazzi, E il denaro va. Esodo e rivoluzione dei mercati finanziari, Bollati Boringhieri-Eκδόσεις Casagrande, Torino-Bellinzona 1998, σ. 103.

[4] Marazzi, Il posto dei calzini, cit., σ. 35.

[5] Saskia Sassen, Foreword to the MoneyLab Reader, Institute Network Cultures, Amsterdam 2015.

[6] Marazzi, Il posto dei calzini, cit., σ. 74.

[7] Christian Marazzi, La finanza bruciata, Eκδόσεις Casagrande, Bellinzona 2009, σ. 69.

[8] Frank Bruni στην “The International New York Times”, 27 αυγούστου 2014.

Print Friendly