ένοπλη πάλη, lotta armata

PRIMA LINEA Στα ίχνη της χίμαιρας. Ξεκινώντας από το βιβλίο “Prima linea. L’altra lotta armata”- »Πρώτη γραμμή. Η άλλη ένοπλη πάλη»

 

Ο προβληματισμός του Girolamo De Michele για την εργασία έρευνας του Andrea Tanturli «Prima linea. Ο άλλος ένοπλος αγώνας (1974-1981)”

 

Το να γράψει κάποιος ένα ιστορικό δοκίμιο  un saggio storico γύρω από την εμπειρία της Πρώτης Γραμμής Prima Linea (Pl) είναι ταυτόχρονα μια επίπονη και απαραίτητη εργασία. Πολύ επίπονη, επειδή η Pl είχε μια πολύπλοκη καταγωγή, η οποία δεν συμπυκνώθηκε αμέσως σε μια μοναδική, μονοσήμαντη και μονολιθική γραμμή: περισσότερο από ένα νήμα, η ιστορία της εμφανίζεται σαν ένα σχοινί που αποτελείται από πολλές μπλεγμένες απαρχές, από τις οποίες κρέμονται άλλα λυμένα σχοινιά. Σε αυτό να προσθέσουμε την απουσία αξιόπιστων ιστορικών ανακατασκευών, σε συνδυασμό με μια προφανή απροθυμία να διηγηθούν τη δική τους ιστορία εκ μέρους των αγωνιστών της (με λίγες εξαιρέσεις: ο Sergio Segio και, πιο πρόσφατα, η Susanna Ronconi και η Marina Premoli). Η γεφύρωση αυτού του κενού στην ιστορία των επαναστατικών μετα-68 κινημάτων στην Ιταλία δεν είναι μόνο ζήτημα ιστοριογραφικής πληρότητας: πρόκειται για την αναγνώριση ότι κάθε ιστορική αναπαράσταση είναι πάντοτε μερική, πάντα διαμεσολαβούμενη από τα διαθέσιμα έγγραφα-ντοκουμέντα και την επιλογή που γίνεται επάνω σε αυτά.

Δεν είναι τυχαίο ότι, στο φαντασιακό που έχει επικρατήσει, για την Πρώτη γραμμή έχουν δοθεί σε μεγάλο μέρος μια σειρά από παραπλανητικές-διαστρεβλωμένες αναπαραστάσεις: μια οργάνωση μικρότερη σε σύγκριση με τις κόκκινες Ταξιαρχίες, με «προδιάθεση» στη μεταμέλεια λόγω των υποκειμενικοτήτων που την συνέθεταν ( εκεί όπου κανένας από τους ιδρυτές της δεν μετανόησε), στερημένη μιας σταθερής πολιτικής γραμμής και επακόλουθης θεωρητικής επεξεργασίας – παρά το γεγονός της διαπίστωσης πως μια σταθερή ορθοδοξία έχει αντ ‘αυτού δημιουργήσει την εκτροπή των εκτελεστών στις φυλακές με αποτέλεσμα και συνέπεια την δημιουργία Κάιν από πλευράς του μεγαλύτερου μέρους των φυλακισμένων ταξιαρχιτών 1. Ακόμη και η σύγκριση, η ταυτοποίηση που μερικές φορές αναφέρεται από ορισμένους μαχητές, με την ταινία Il Mucchio selvaggio-Η άγρια Συμμορία του Sam Peckinpah, βοηθά να δοθεί ένα picaresque-πικαρέσκο χρώμα στην ιστορία της Pl, αλλά κινδυνεύει να επιβεβαιώσει εκείνη την σιωπηρή συμφωνία στην κυρίαρχη ιστοριογραφία γύρω από τα λεγόμενα «χρόνια του μολυβιού» που οδηγεί-αποδίδει ολόκληρη την ένοπλη εξέγερση στις BR. Μια ανακατασκευή που εμφανίζει την ένοπλη ανταρσία ως ένα μοναδικό φαινόμενο, ένα είδος UFO, με αμοιβαία ικανοποίηση εκείνων που θέλουν να αρνηθούν τη διαδεδομένη-διάχυτη φύση της και τις κοινωνικές της ρίζες, και εκείνων που θέλουν να ανοικοδομήσουν μιαν ιστορική τους νομιμοποίηση εκ των υστέρων.

Αυτό θα αρκούσε για να καταστήσει άξια προσοχής την έρευνα του Andrea Tanturli, μιας διδακτορικής διατριβής από την οποία προέρχεται ο πρώτος αυτός τόμος του βιβλίου Πρώτη γραμμή. Ο άλλος ένοπλος αγώνας (1974-1981), ο οποίος πηγαίνει από τις απαρχές μέχρι το τέλος του 1979. Υπάρχουν όμως και συγκεκριμένες πτυχές του ιστοριογραφικού έργου που αξίζει να επισημανθούν, να έρθουν στο φως. Όπως και οποιοσδήποτε αληθινός ιστορικός, ο Tanturli αναρωτήθηκε ποια έγγραφα και ερμηνευτικά πλαίσια να αποδεχτεί ή να απορρίψει: η επιλογή του αποτελεί ένα μικρό μάθημα στη μέθοδο. Σε πρώτη φάση κράτησε απoστάσεις από τις «continuistiche» ανακατασκευές [a] – από τα Κόκκινα Τετράδια Quaderni Rossi στις δολοφονίες των BR χωρίς ενδιάμεσες στάσεις – που εγκαινιάστηκαν από τον Angelo Ventura, τις συνωμοσιολογίες αλά Flamigni, και ορισμένες απερίσκεπτες ανακατασκευές του Gotor. Την ίδια στιγμή, ο Tanturli προειδοποιεί ότι «δεν θα βασίζεται, δεν θα δείξει εμπιστοσύνη μόνο στον ημερήσιο Τύπο για να ανασυγκροτήσει το χρονικό των επεισοδίων» (σ. 340), ούσες οι εφημερίδες «κατάσπαρτες από σφάλματα και ανακρίβειες» και σε κάθε περίπτωση «μια εξαιρετικά επίπεδη πηγή, μη προικισμένη στην εμβάθυνση και δύσκολης επαλήθευσης» (σ. 19).

Η χρήση των δικαστικών πρακτικών και των αναμνήσεων είναι πιο περίπλοκη: αν ο συγγραφέας επιλέγει να «δώσει πίστη, με την απαραίτητη προσοχή, στις δηλώσεις των μαχητών, ακόμη και των μεταμεληθέντων, πεπεισμένος ότι ορισμένοι από αυτούς επέστρεψαν συνολικά μια πιστή εικόνα της ζωής της οργάνωσης» (σ. 19),είναι επίσης αλήθεια ότι κατά την εξέταση των μεμονωμένων δηλώσεων εμφανίζεται μια σαφής υποψία προς ένα συγκεκριμένο είδος μεταμέλειας που, αντί να ανακατασκευάζει ή να ερμηνεύει «τρέφεται από εξαρτήσεις, τείνει να έρχεται να συναντήσει τα ερωτήματα των ανακριτών» 2. Βρισκόμαστε εδώ επάνω στην ράχη που χωρίζει δύο διαφορετικές πραγματικότητες, εκείνη την ανακριτική και δικαστική, και εκείνη την πολιτική και ηθική. Εάν όντως «οι λέξεις» μετανοούντες» και » διαχωρισμένοι» επιβλήθηκαν τότε για να ορίσουν διαφορετικές κατηγορίες και νομικά μέτρα που χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε ανέκτησαν από το πιο σκοτεινό βάθος του ιταλικού παρελθόντος κατηγορίες θρησκευτικής προέλευσης όπως η μετάνοια», 3  ο διαχωρισμός υπήρξε έκφραση μιας προσπάθειας να λογαριαστούν με την ιστορία και τα δικά τους λάθη, μέσα στο πλαίσιο μιας ήττας των ένοπλων υποθέσεων των οποίων μόνο ένα μέρος των μαχητών θέλησε να λάβει υπόψιν. Με τα λόγια της Susanna Ronconi: «η διάσταση άνοιξε ένα χώρο, με τους τρόπους που κατέστησε εφικτούς η κατάσταση, και εκείνοι που εκείνη την εποχή δεν την αποδέχτηκαν σήμερα θα έπρεπε να την καταλάβουν, εκ των υστέρων. Ήμασταν οι πρώτοι που ανακατασκευάσαμε την ιστορία μας τοποθετώντας την μέσα στην ιστορία αυτής της χώρας, λέγοντας ότι εάν δεν είχαμε δίκιο είχαμε λόγους, και αυτοί που λεν ότι «ξεπουλήσαμε» μια ιστορία ψεύδονται γνωρίζοντας πώς το κάνουν». 4

Αφού εξερευνήθηκε η εργαλειοθήκη του ιστορικού, φτάνουμε στο αντικείμενο της κατασκευής του. Για την Πρώτη γραμμή ο Tanturli είναι ξεκάθαρος: «τα μέλη της Pl πρώτα από το να είναι παράνομοι μαχητές ήταν αυτόνομοι αγωνιστές». Αλλά η Pl δεν ήταν «sic et simpliciter» , όμορφα κι απλά θα έλεγα, ένας κώδικας κάλυψης για τον κεντρικό εγκέφαλο μιας υποτιθέμενης οργανωμένης Αυτονομίας, είναι επομένως απαραίτητο να βγούμε από το σχήμα της αθωότητας ή της ενοχής, μη ιστοριογραφικές κατηγορίες, πιο κατάλληλες για δικαστές που κάνουν τους ιστορικούς και ιστορικούς με το σύμπλεγμα, το κόμπλεξ των δικαστών » (σ. 8). Το οποίο σημαίνει αναγνώριση της πολυφωνίας, της ποικιλίας, της επιθυμητικής και σχιζομετροπολιτανικής φύσης, για να το πούμε στη γλώσσα της εποχής, της αυτονομίας: «Υπήρχαν περιοχές της αυτονομίας, οι οποίες, μολονότι δεν απέρριπταν την πολιτική βία, έμειναν μακριά από οργανωμένες εξελίξεις υπό την έννοια του ένοπλου αγώνα, άλλες που παρέμειναν μπλεγμένες λίγο-πολύ οικειοθελώς, άλλες που θα εξελιχθούν, όχι χωρίς τραύματα, σε παράνομους σχηματισμούς» (σ. 8). Και επομένως να αναγνωρίσουμε εκείνο το πολύπλοκο, πολυπληθή χαρακτήρα του χώρου της κοινωνικής και πολιτικής ανταρσίας που δεν μπορεί να περιοριστεί σε ενότητα. Έτσι ένα βιβλίο σαν αυτό δεν μπορεί να είναι ο λόγος που κατατάσσει τα πάντα γύρω από την Pl, αλλά μια συμβολή, με τα εργαλεία της ιστορικής έρευνας, που θα έπρεπε – είναι μια ευχή και μια ελπίδα, καθώς και μια ανάγκη – να ενθαρρύνει έναν πολλαπλασιασμό αφηγήσεων, ίσως λιγότερο επιστημονικών και περισσότερο υποκειμενικών, ικανών να δώσουν λόγο, να εξηγήσουν «για την χίμαιρα που για μια φορά μονάχα ενώθηκε με τα κεφάλια στην piazza Solferino: πέθανε λόγω λειτουργικής ανεπάρκειας του τερατώδους οργανισμού της, όπως ορισμένα φτωχά πλάσματα που γεννήθηκαν στα εργαστήρια, πάρα πολύ ή ελάχιστα εξοπλισμένα για να ζήσουν, να αναπνέουν, να τραφούν, όπως κάνουν καθημερινά λιγότερο φιλόδοξοι οργανισμοί » 5.

Λίγο όπως ο Tristam Shandy, η Prima linea χρησιμοποιεί πολύ χρόνο για να γεννηθεί, παρόλο που οι συζητήσεις γίνονταν για πολύ καιρό. Αυτή δεν είναι μια γραμμική και τελεολογική διαδικασία που από τη Lotta continua-Συνεχή Αγώνα και το Potere Operaio-Εργατική Εξουσία, μέσα από την Senza Tregua-Χωρίς Ανακωχή, οδηγεί στην Pl, αλλά μια μια σειρά διασχίσεων, κατά την διάρκεια των οποίων κάθε βήμα περιλαμβάνει αποκτήσεις και απώλειες, οι οποίες ίσως αξίζουν μεγαλύτερη έρευνα και εμβάθυνση (σκέφτομαι κυρίως στη φιγούρα του Mario Dalmaviva). Και, αξίζει να το υπενθυμίζουμε, όπου κάθε πέρασμα δεν υπαγορεύεται από μια θεωρητική αφαίρεση, αλλά από την υποκειμενική ερμηνεία συγκεκριμένης δημιουργίας και ύπαρξης των αγώνων και των ανταγωνισμών. 6 Το οποίο καθιστά δύσκολο να προτείνουμε μια ανασυγκρότηση που να διακρίνει-να ξεχωρίζει «μια πρώτη και μια δεύτερη Πγ, στην οποία να διανέμουμε ετικέτες αυθορμητισμού και βιαιότητας» [σ. 8]: δηλαδή, τον μύθο της προέλευσης του οποίου ακολουθεί αναπόφευκτα μια καταστροφική πτώση. Εκ των πραγμάτων, είναι η ίδια κατηγορία «προέλευσης-καταγωγής» που πρέπει να υποβληθεί σε σκληρή κριτική: σαν η έξωση από τον Κήπο της Εδέμ να υπήρξε ο καρπός μιας προδοσίας της αρχέγονης αγνότητας, ήτοι ήταν ήδη εγγεγραμμένη στην πράξη της γέννησης. Κακή μυθολογία, και στις δύο περιπτώσεις. Αντίθετα, είναι αλήθεια ότι κάθε διαδικασία εκδηλώνει μια πολλαπλότητα δυνατοτήτων, και πως κάθε απόφαση συνεπάγεται τη μείωσή τους, αλλά και την εμφάνιση νέων δυνατοτήτων. Αλλά οι διαδικασίες και τα γεγονότα δεν συμβαίνουν in vitro, [β] αλλά μέσα σε κατοικημένα και απρόβλεπτα πλαίσια, από την αλληλεπίδραση των οποίων η δυναμική της δυνατότητας μπορεί να εκτιναχθεί εκ νέου ή να σκληρυνθεί μέχρι τη σύλληψη, την στάση, την διακοπή. Με αυτό τον τρόπο, ένα ερώτημα που αντηχεί στον πρωταγωνιστή του Piove allʼinsù Βρέχει προς τα πάνω – «Σίγουρα, θα άρεσε και σ’ εμένα να εντοπίσω ένα συγκεκριμένο σημείο κατά τις ημέρες εκείνες, και να δω πού αποφασίστηκε ο πόλεμος των ζωντανών και των νεκρών» –προορίζεται να παραμείνει εκκρεμής λόγω απουσίας, και ταυτόχρονα λόγω υπερβολής απαντήσεων: Piazza Fontana; Feltrinelli; Calabresi; Varalli; Ευλόγως, αξίζει να ακολουθήσουμε την πορεία των γεγονότων, για να επαληθεύσουμε σε ποιες στιγμές η πολλαπλότητα των πιθανών έχει αποκοπεί από την Μεγάλη Θεριστή της ιστορίας, μέχρι το σημείο να καταστεί η διαδρομή μη αναστρέψιμη. Για παράδειγμα, όταν έχει ξεπεραστεί το όριο της ανθρώπινης ζωής, κάνοντας την πολιτική ανθρωποκτονία μια συνηθισμένη, αν όχι αναπόφευκτη, πράξη: και εδώ, περισσότερο από κάθε άλλη θεώρηση, αξίζει η προοδευτική στρατιωτικοποίηση των λεξιλογίων, η παραδοχή της γλώσσας εκείνου του Κράτους που στην ανυπακοή είχε κηρύξει έναν πόλεμο δίχως ενδοιασμούς και χωρίς ανάπαυλα. Η Pl δεν γεννιέται με την ιδέα να ρίξει επάνω στο προλεταριάτο την κομματική γραμμή στην οποία οι μάζες, ανίκανες για αυτόνομη πρωτοβουλία, θα έπρεπε γλυκύτατα να υποβληθούν (για να αναπαράγουν ένα ταξίδι με τρένο που από την εορταστική αναχώρηση τον Οκτώβρη θα είχε για προορισμό τον χειμώνα της Σιβηρίας).

Αν θέλουμε να θέσουμε δύο κατευθυντήριες γραμμές, μπορούμε να τις εντοπίσουμε και να τις σχεδιάσουμε ξεκινώντας από την ανάγκη μιας «πολιτικής ανασύνθεσης της τάξης που καθοδηγείται από τους οργανωμένους (και ένοπλους) τομείς της τάξης, ένα σχέδιο ηγεμονίας του εργοστασίου επάνω στα νέα αναδυόμενα στρώματα του προλεταριάτου», και την πρόταση μιας δομής που τίθεται στην υπηρεσία του κινήματος, που έχει διαρθρωθεί σε πολλά επίπεδα – την οργάνωση αυτή καθεαυτή, τις ομάδες, τις περιπολίες – για να διασχίσουν αυτή τη «στενή πόρτα» που είναι ο «μακροχρόνιος εμφύλιος πόλεμος». Ταυτόχρονα, εκθειάζεται-δοξάζεται «ο ολοκληρωτικός ανταγωνισμός μεταξύ του συστήματος των αναγκών του προλεταριάτου» και της «αναγκαιότητας του κεφαλαίου να επιβάλει τους δικούς του κανόνες σε ολόκληρη την κοινωνική οργάνωση». Αν η επίθεση πρέπει να στρέφεται κατά της «απίστευτης εξάπλωσης των εκφραστών της κυριαρχίας», για τον Tanturli «καθίσταται αυθόρμητο να σκεφτόμαστε σε ένα είδος«μικροφυσικής της εξουσίας», ένα επί πλέον στοιχείο που τοποθετεί την Pl σε μια αν και επισφαλή επικοινωνία με το πολιτισμικό υπόβαθρο στη βάση του προβληματισμού επί της νεωτερικότητας «(σ. 133). Στις διατυπώσεις της Pl αντηχούν, δεν έχει σημασία το πόσο συνειδητά (όπως εξάλλου και σε μεγάλο μέρος της αυτονομίας) οι σελίδες του Foucault από τα βιβλία Επιτήρηση και τιμωρία και Μικροφυσική της εξουσίας. Αλλά εάν οι έρευνες του Foucault είχαν τις ρίζες τους στις πρακτικές των νέων εγκάρσιων αγώνων, έλειπε στις πρακτικές και τις θεωρίες του καιρού μια πλήρης κατανόηση της περίπλοκης σχέσης μεταξύ υποταγής και υποκειμενισμού. Παραμένει πως «η ένδειξη συγκρουόμενων εδαφών όπως εκείνο της υγείας, της ψυχιατρικής, της περιβαλλοντικής τοξικότητας συνεπάγεται έναν λόγο για την ποιότητα της ζωής φιλόδοξο-ανεφάρμοστο στην εφαρμογή του, αλλά σε θέση να αντιληφθεί τις αντιφάσεις του σύγχρονου κόσμου και του μοντέλου ανάπτυξής του» (σ. 337).

Είναι επίσης αλήθεια ότι ολόκληρη η υπόθεση που υποστηρίζει τον γαλαξία της Pl και των ομάδων βασίζεται σε προϋποθέσεις που η σκληρή πραγματικότητα των γεγονότων θα βαλθεί να διαψεύσει. Πρώτον, το ότι υποτίμησε το βάθος των διαδικασιών αναδιάρθρωσης σε εξέλιξη, οι οποίες επαναπροσδιορίζουν ριζικά την ίδια την εργατική υποκειμενικότητα. Η αυτοματοποίηση, η επέκταση των γραμμών παραγωγής στην επικράτεια, η εξωτερική ανάθεση ήταν ήδη διαδικασίες σε εξέλιξη, κατά των οποίων οι επιδρομές στους χώρους μαύρης εργασίας, ή η βία εναντίον των μεμονωμένων προσώπων της «επιχειρησιακής διοίκησης» αποδεικνύονται ανίσχυρες. Το κεφάλαιο ξεκινούσε τις διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης, ως απάντηση στον ισχυρό κύκλο των αγώνων που νευρώνουν το ’68 και των επόμενων χρόνων σε μεγάλο μέρος της Δύσης: ενάντια στις οποίες έλειπε η ικανότητα να φανταστεί μια πρακτική στο ύψος των περιστάσεων, της επίθεσης.

Η υποχώρηση του κοινωνικού εργάτη, που παρέμενε αναδιπλωμένος στον εαυτό του – και λόγω της ανικανότητας των διαφορετικών πραγματικοτήτων του κινήματος να τον ξεδιπλώσουν – οδήγησε στη σταδιακή συρρίκνωση εκείνης της περιοχής της υπονόμευσης και της ανταρσίας από την οποία θα έπρεπε να ωφεληθεί, να αποκτήσει σφρίγος ο «εμφύλιος πόλεμος μακράς διάρκειας». Βλέποντας καλύτερα, μέσα στην Pl η έλλειψη επιβεβαίωσης μιας σαφούς ερμηνείας της σχέσης μεταξύ οργάνωσης και ομάδων, και η έλλειψη συγχώνευσης με άλλους μαχόμενους σχηματισμούς, έχουν τη ρίζα τους στην εξάντληση της ώθησης που προέρχεται από τους αγώνες. Ήδη σε τροχιά ξεφτίσματος, η Pl »θα καταναλώσει τις ενέργειες που της απέμειναν επιστρέφοντας στο περιβάλλον από το οποίο ξεκίνησαν όλα, το εργοστάσιο, το οποίο πλέον έχει σχεδόν ισοπεδωθεί στην συγκρουσιακή αρχιτεκτονική του» (σ. 357). Αλλά «να ταμπουρωθεί» στην ανάληψη ενός είδους «αντιπροσώπευσης, υποκατάστασης σε εκείνη που θα έπρεπε να είναι η δύναμη ενός κοινωνικού κινήματος» (Susanna Ronconi, σ. 335) είναι, εκ των πραγμάτων, η παραδοχή μιας ήττας.

Η εξάπλωση της ηρωίνης, με πολύ πιο καταστροφικές συνέπειες από τις βόμβες στις τράπεζες και τις πλατείες και στα τρένα – την οποία υπογραμμίζει ο συγγραφέας αρκετές φορές, αποτυπώνοντας τις ενέργειες των ομάδων ενάντια στους διακινητές μέσα στην «ανάδυση νέων επιπέδων και νέων μορφών ανταγωνισμού» (σ. 200) – είναι, στα ίσα με την αναδιάρθρωση της παραγωγής, κάτι που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί μόνο με τη δύναμη των όπλων (και που θα διασχίσει την ίδια Pl). Και πιστοποιεί τον κυνισμό του Κράτους που εξαπολύει έναν πόλεμο ενάντια σε μια ολόκληρη γενιά για να στραγγίξει τη θάλασσα της ανατροπής, της ανταρσίας.

Του οποίου κυνισμού, αξίζει να αναφέρουμε δύο έγγραφα. Την έκθεση του Dalla Chiesa του 1979 σχετικά με τη δραστηριότητα του ειδικού πυρήνα του, όπου επιδιώκεται με ωμά λόγια η επιτακτική απομάκρυνση »τουλάχιστον από την άσκηση της ποινικής δράσης» »εκείνων των στοιχείων που είναι ευρέως γνωστά ως εξωκοινοβουλευτικοί»: τους «έχοντες κουλτούρα» και τους «κομιστές» ως νομικούς εγγυητές και νομικίστικου χαρακτήρα – για «διευκολύνσεις» ή «συμβιβασμούς» » (pp. 178-79). Και μια επιστολή του Dino Sanlorenzo, ενός από τους δημιουργούς του διαβόητου ανώνυμου ερωτηματολογίου του τορινέζικου PCI-ΚΚΙ για την τρομοκρατία, σχετικά με την παρουσία του Segio και της Ronconi σε έναν κοινωνικό συνεταιρισμό το 1988: «Ο Δήμος ας τους δώσει και παραγγελίες, […] για παράδειγμα να γυαλίζουν και να τακτοποιούν τους τάφους εκείνων που σκότωσαν, φέρνοντας λουλούδια σε εκείνους που δολοφονήθηκαν από την Πρώτη γραμμή. Θα μπορούσαν να αφιερώσουν τον εαυτό τους σε άτομα με ειδικές ανάγκες ή να φτυαρίζουν χιόνι όταν υπάρχει» (σ. 326): όπου η εξίσωση των «ατόμων με ειδικές ανάγκες» με τις εργασίες στα νεκροταφεία, ή σε κάθε περίπτωση στα απόβλητα, λέει τα πάντα. Όμως πρέπει να υπογραμμιστεί, δίπλα στην υπερεκτίμηση της θέλησης του κοινωνικού εργάτη να κατέβει στο έδαφος του εμφυλίου πολέμου, η υποτίμηση της στρατιωτικής και κοινωνικής δύναμης της εξουσίας έναντι της οποίας οι διάφορες επιλογές του ένοπλου αγώνα διαρρήχθηκαν: ένα ακόμη σοβαρότερο πολιτικό σφάλμα σε ένα σχηματισμό ο οποίος είχε μια πολύ καλή διαίσθηση σχετική με τη μοριακή και δικτυωτή δομή της εξουσίας.

Αλλά αν τελείωσε η επανάσταση, αν το εργοστάσιο, την παραμονή των γιγαντιαίων αντιποίνων πρώτα με τις 61 πολιτικές απολύσεις, και στη συνέχεια με τους 14.500 που εκδιώχθηκαν (που ήταν και αυτές πολιτικές απολύσεις), ήδη έλαμπε από το πικρό φως που φωτίζει τα ερείπια: ήταν δυνατόν να σταματήσουν επάνω σε εκείνο τον δρόμο που θα είχε οδηγήσει σε ενέργειες, καταστροφικές τόσο σε πολιτικό όσο και σε ανθρώπινο επίπεδο, στη δολοφονία του Alessandrini, του Emanuele Iurilli και του William Waccher; Το στιγμιότυπο της κηδείας της Barbara «Carla» Azzaroni, στην οποία συμμετείχαν χιλιάδες σύντροφοι και συντρόφισσες, μπορεί να είναι ενδεικτικό μιας κατάστασης αναστολής που θα μπορούσε ίσως να ήταν εφικτή: «Μια ήρεμη ματιά στην κατάσταση και σε εκείνη την κηδεία θα ήταν αρκετή για να παραιτηθούμε από τα αντίποινα, για να ψυχράνουμε τον θυμό και να ξεκινήσει μια σοβαρή εξέταση του τι πρέπει να κάνουμε. Αλλά ήταν λες και μπροστά σε κάθε σφάλμα και κάθε επιχειρησιακό πλήγμα να αυξάνονταν το πέπλο μπροστά στα μάτια και η θέα να θολώνονταν όλο και περισσότερο» 7. Λες και με τη δολοφονία του Emanuele Iurilli, του αθώου θύματος μιας ενέργειας αντιποίνων, « διαρρηγνύεται οριστικά το λεπτό νήμα μεταξιού που ακόμα μας έδενε στο κίνημα και στην πραγματικότητα» (Bruno Laronga, σ. 333), και διότι εκείνη η σχέση με την πραγματικότητα ήταν ήδη λεπτή σαν μια κλωστή.

Στις αναπαραστάσεις των διαφορετικών εκδηλώσεων του ανταγωνιστικού κινήματος της δεκαετίας του ’70, εμφανίζεται πάντα μια στιγμή στην οποία θα πρέπει να πούμε, και μερικές φορές το λέμε, 8 πως «δεν υπάρχει πλέον χρόνος». Ότι οι πιθανοί έχουν εξαντληθεί, και εν απουσία του δυνατού η ζωή, το κίνημα, το είναι, ασφυκτιά. Είναι αυτό το αίσθημα ασφυξίας που κλείνει αυτόν τον πρώτο τόμο: στο κατώφλι εκείνων των χρόνων Ογδόντα από τα οποία όχι λίγοι βγήκαν πλέον ζωντανοί. «Δεν αρκεί να είσαι σωστός, δεν φτάνει να έχεις δίκιο: πρέπει να σου το δώσουν το δίκιο «, είπε κάποιος, λόγια που ταιριάζουν επίσης στην ιστορία της Πρώτης γραμμής, στους πεσόντες αγωνιστές της (ο καθένας έχει το δικό του Spoon River, η καθεμιά από αυτές αξίζει σεβασμό) και στους πολλούς που έχουν ξαναρχίσει, με νέες μορφές, τους αγώνες που διακόπηκαν από την κράτηση: ένα μεγάλο μέρος εκείνων των εγκάρσιων αγώνων για το περιβάλλον, την αναγνώριση, το δικαίωμα στη ζωή των κρατουμένων, των τοξικομανών,των διαφορετικά κρατουμένων που οι σκέψεις και η εξυπνάδα της Pl είχε διαισθανθεί. Εμφανείς αντιφάσεις, οι οποίες βρίσκουν σε μια ιστορία που σήμερα φαίνεται μακρινή (αρκετά για να μπορεί να ιστοριοποιηθεί) καρστικές ρίζες και διαδρομές.

*****

a] continuismo Τάση μιας συγκεκριμένης ιστορικής κριτικής να υπογραμμίζει μια ουσιαστική συνέχεια μεταξύ στιγμών, φάσεων, ιστορικών εποχών που κανονικά θεωρούνται εντελώς διαφορετικές και διαφοροποιημένες

[β] in vitro  «Στο γυαλί», σχετικά με τη βιολογική διαδικασία που αναπαράγεται στο εργαστήριο εκτός του οργανισμού.»καλλιέργειες in vitro»

Note

  1. Σε σύγκριση με τους 911 καταδικασθέντες των Br, υπάρχουν 923 της Pl, στους οποίους προστίθενται οι 149 των οργανωμένων Κομμουνιστών για την προλεταριακή απελευθέρωση (Colp) και τους δεκάδες μαχητές άλλων μικρών ακρωνυμίων (βλέπε Renato Curcio, La mappa perduta, Ο χαμένος χάρτης Sensibili Alle Foglie 1994- Giorgio Galli, Κόκκινο Μολύβι, Piombo Rosso La storia completa della lotta armata dal 1970 a oggi Η πλήρης ιστορία του ένοπλου αγώνα από το 1970 μέχρι σήμερα, Baldini Castoldi Dalai 2004- Sergio Segio, Μια ζωή στην πρώτη γραμμή Una vita in Prima linea, Rizzoli 2006). Για την περίοδο των «εκτελεστών των φυλακών» βλέπε τη νέα έκδοση του Sergio Segio, Miccia corta. Una storia di Prima linea, Κοντό φυτίλι. Μια ιστορία της Πρώτης γραμμής Milieu 2017, σελ. 206-219; και Toni Negri, Galera ed esilio, Φυλακή και Εξορία με την επιμέλεια του G. De Michele, Ponte alle Grazie 2017, σελ. 41-43. Nella pagina facebook dedicata al libro Στην σελίδα facebook αφιερωμένη στο βιβλίο μπορείτε να βρείτε πολλά αρχειακά έγγραφα και άλλες πηγές (πρωτοβάθμιες και δευτεροβάθμιες) που ο εκδοτικός οίκος του βιβλίου του Andrea Tanturli, DeriveApprodi, θέτει στη διάθεση των αναγνωστών.
  2. Η αναφορά αφορά στην κατάθεση του Michele Viscardi κατά τη διάρκεια της δίκης του Τορίνο στην Pl (συγκεκριμένα, σχετικά με την υπόθεση ενός «ποντικού» στο γραφείο του Εισαγγελέα του Τορίνο που παρέσχε πληροφορίες σχετικά με τον δικαστή Alessandrini: υπόθεση που δεν βρήκε επαλήθευση) (σ. 302).
  3. Adriano Prosperi, «ιταλική Τρομοκρατία. Οι πόρτες εισόδου και εξόδου » Terrorismo italiano. Le porte di entrata e di uscita, στο Παρελθόν και παρόν, Passato e presente, n. 96, 2015, σελ. 164, Ο Prosperi μιλά για την Monica Galfré, Ο πόλεμος τελείωσε. Ιταλία και η έξοδος από την τρομοκρατία 1980-1987, La guerra è finita. LʼItalia e lʼuscita dal terrorismo 1980-1987.
  4. “Susanna Ronconi. Una vita da film” Μια ζωή σαν ταινία», in Rossella Simone, Donne oltre le armi, Γυναίκες πέρα από τα όπλα Derive e approdi, 2017, σ. 98.
  5. Luca Rastello, Piove allʼinsù, Βρέχει προς τα επάνω Boringhieri 2006, σ. 156.
  6. Παραδειγματική, π.χ. η γένεση της Senza Tregua-Δίχως ανακωχή, μέσα στο εργοστάσιο Magneti Marelli του Sesto San Giovanni (σελ. 71-85), που ανακατασκευάστηκε επάνω στο ρυθμό των αγώνων και τις μάχες της αυτονομίας μέσα στην εργοστασιακή σύγκρουση.
  7. Sergio Segio, Una vita in Prima linea, Μια ζωή στην Πρώτη γραμμή, Rizzoli 2006, σ. 168.
  8. Δείτε το εισαγωγικό δοκίμιο των De Lorenzis, Guizzardi, Mita στο Avete pagato caro non avete pagato tutto. La rivista «Rosso» »πληρώσατε ακριβά δεν πληρώσατε τα πάντα. περιοδικό »Κόκκινο»(1973-1979), Derive e Approdi 2008, σ. 69.

Πηγή: Girolamo De Michele, Il lavoro culturale η πολιτιστική δουλειά

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

a Ronconi e Marina Premoli). Colmare questa lacuna nella storia dei movimenti rivoluzionari post-68 in Italia non è solo questione di completezza storiografica: si tratta di riconoscere che ogni rappresentazione storica è sempre parziale, sempre mediata dai documenti disponibili e dalla selezione che su di essi si opera.

Non è casuale che, nell’immaginario che si è affermato, di Prima linea si siano data una serie di rappresentazioni in buona parte distorte: un’organizzazione minoritaria rispetto alle Brigate rosse, “predisposta” al pentimento in ragione delle soggettività che la componevano (laddove nessuno dei suoi fondatori si è pentito), priva di una salda linea politica e di una conseguente elaborazione teorica – a dispetto della constatazione che una salda ortodossia ha per contro prodotto l’aberrazione dei boia nelle carceri e il divenire Caino della parte maggioritaria dei brigatisti detenuti1. Anche il paragone, a volte evocato da alcuni militanti, con Il Mucchio selvaggio di Sam Peckinpah, contribuisce a dare un colore picaresco alla storia di Pl, ma rischia di confermare quel tacito accordo nella storiografia dominante sui cosiddetti “anni di piombo” che riconduce l’intera eversione armata alle sole BR. Una ricostruzione che fa apparire la sovversione armata come un fenomeno unico, una sorta di UFO, con reciproca soddisfazione di chi vuole negarne la natura diffusa e il radicamento sociale, e di chi vuole ricostruirsi una legittimazione storica a posteriori.

Basterebbe questo a rendere meritevole la ricerca di Andrea Tanturli, una tesi di dottorato dalla quale è tratto questo primo volume di Prima linea. L’altra lotta armata (1974-1981), che va dalle origini alla fine del 1979. Ci sono però anche specifici aspetti del lavoro storiografico che meritano di essere messi in luce. Come ogni vero storico, Tanturli si è chiesto quali documenti e quadri interpretativi accettare o rifiutare: la sua scelta costituisce una piccola lezione di metodo. Tanturli ha in prima battuta tenuto a distanza le ricostruzioni “continuistiche” – dai Quaderni Rossi agli omicidi BR senza fermate intermedie – inaugurate da Angelo Ventura, i complottismi alla Flamigni, e certe avventate ricostruzioni di Gotor. Al tempo stesso, Tanturli mette in guardia dallʼ«affidarsi alla sola stampa quotidiana per ricostruire la cronaca degli episodi» (p. 340), essendo i giornali «costellati da errori e imprecisioni», e comunque «una fonte estremamente piatta, poco incline allʼapprofondimento e di difficile verifica» (p. 19).

Più complesso lʼuso degli atti processuali e delle memorie: se lʼautore sceglie di «prestare fede, con le necessarie cautele, alle dichiarazioni dei militanti, anche di quelli pentiti, convinto che alcuni di essi abbiano restituito un quadro tutto sommato fedele della vita dellʼorganizzazione» (p. 19), è altresì vero che nel vagliare le singole dichiarazioni emerge un evidente sospetto verso una particolare tipologia di pentitismo che, invece di ricostruire o interpretare, «si nutre di condizionali, tende a venire incontro alle domande degli inquirenti»2. Siamo qui sul crinale che separa due diverse realtà, quella inquisitoria e giudiziaria, e quella politica e morale. Se infatti «le parole “pentiti” e “dissociati” si imposero allora a definire categorie diverse e misure di legge che senza accorgersene ripresero dal fondo più buio del passato italiano categorie di origine religiosa come il pentimento»,3 la dissociazione è stata espressione di un tentativo di fare i conti con la propria storia e i propri errori, nel quadro di una sconfitta delle ipotesi armate di cui solo una parte dei militanti hanno voluto prendere atto. Con le parole di Susanna Ronconi: «la dissociazione ha aperto uno spazio, nei modi che la situazione ha reso possibili, e anche chi allʼepoca non lʼha condivisa oggi dovrebbe, col senno di poi, capirlo. Siamo stati i primi a ricostruire la nostra storia collocandola nella storia di questo paese, dicendo che se non abbiamo avuto ragione avevamo delle ragioni, e chi dice che abbiamo “svenduto” una storia mente sapendo di farlo».4

Esplorata la cassetta degli attrezzi dello storico, veniamo allʼoggetto della sua costruzione. Su Prima line Tanturli è chiaro: «gli appartenenti a Pl prima di essere militanti clandestini furano militanti autonomi». Ma Pl non era «sic et simpliciter una sigla di copertura per il cervello centrale di una presunta Autonomia organizzata; è necessario quindi uscire dallo schema dellʼinnocenza o della colpevolezza, categorie non storiografiche, più adatte a giudici che si fanno storici e storici col complesso dei giudici» (p. 8). Il che significa riconoscere la natura plurale, variegata, desiderante e schizometropolitana, per dirla col linguaggio dellʼepoca, dellʼautonomia: «Ci furono aree dellʼautonomia, che, pur non rifiutando la violenza politica, furono relativamente immuni da sviluppi organizzati nel senso della lotta armata, altre che ci rimasero invischiate più o meno volontariamente, altre ancora che evolveranno, non senza lacerazioni, in formazioni clandestine» (p. 8). E dunque riconoscere quel carattere molteplice, moltitudinario dellʼarea della sovversione sociale e politica che non può essere ridotta ad unità. Dunque un libro come questo non può essere la parola che tutto squadri su Pl, ma un contributo, con gli strumenti propri della ricerca storica, che dovrebbe – è un auspicio, oltre che unʼesigenza – favorire una proliferazione di narrazioni, forse meno scientifiche e più soggettive, in grado di dar ragione «dellʼircocervo che per una volta soltanto si è unito per le teste in piazza Solferino: è morto per insufficienza funzionale del suo organismo mostruoso, come certe povere creature nate nei laboratori, troppo o troppo poco dotate per vivere, respirare, nutrirsi, come fanno quotidianamente organismi meno ambiziosi»5.

Un poʼ come Tristam Shandy, Prima linea impiega molto a nascere, pur parlando da lungo tempo. Non si tratta di un processo lineare e teleologico che da Lotta continua e Potere Operaio, attraverso Senza tregua, conduce a Pl, ma di una serie di attraversamenti, nel corso dei quali ciascun passaggio comporta acquisti e perdite, che forse avrebbero meritato un maggiore approfondimento (penso soprattutto alla figura di Mario Dalmaviva). E, vale ricordarlo, dove ogni passaggio non è dettato da unʼastrazione teorica, ma dallʼinterpretazione soggettiva del concreto darsi delle lotte e degli antagonismi.6 Il che rende difficile proporre una ricostruzione che distingua «una prima e una seconda Pl, a cui distribuire etichette di spontaneismo e di efferatezza» [p. 8]: ovvero, il mito dellʼorigine cui segue inevitabilmente una rovinosa caduta. Di fatto, è la stessa categoria di “origine” che va sottoposta a dura critica: come se la cacciata dal Giardino dellʼEden fosse il frutto di un tradimento dellʼoriginaria purezza, ovvero fosse già inscritta nellʼatto di nascita. Cattiva mitologia, in ambedue i casi. È invece vero che ogni processo manifesta una molteplicità di possibili, e che ogni decisione comporta la loro riduzione, ma anche il sorgere di nuove possibilità. Ma i processi e gli eventi non accadono in vitro, bensì allʼinterno di contesti popolati e imprevedibili, dalla cui interazione lo slancio del possibile può essere rilanciato oppure irrigidirsi fino allʼarresto. Detta così, una questione che risuona nel protagonista di Piove allʼinsù – «Certo, piacerebbe anche a me rintracciare un punto preciso lungo quei giorni, e vedere dove si è decisa la guerra dei vivi e dei morti» – è destinata a rimanere inevasa per assenza, e al tempo stesso per eccesso di risposte: piazza Fontana? Feltrinelli? Calabresi? Varalli? Più sensatamente, vale la pena di seguire il corso degli eventi, per verificare in quali momenti la molteplicità dei possibili è stata recisa dalla Grande Falciatrice della storia, sino a rendere irreversibile il percorso. Ad esempio, quando è stato oltrepassato il limite della vita umana, facendo dellʼomicidio politico un atto ordinario, se non inevitabile: e qui, più di ogni altra considerazione, vale la progressiva militarizzazione dei linguaggi, lʼassunzione della lingua di quello Stato che allʼinsubordinazione aveva dichiarato una guerra senza scrupoli e senza quartiere. Pl non nasce con lʼidea di calare sul proletariato la linea di partito cui le masse, incapaci di iniziativa autonoma, avrebbero dovuto docilmente assoggettarsi (per replicare un viaggio in treno già visto che dalla festosa partenza in Ottobre avrebbe avuto per destinazione lʼinverno siberiano). Neanche si riconosce nelle teorizzazioni dellʼoperaio sociale, un «neo-movimentismo» nel quale, come in un effetto-notte, lʼoperaio di fabbrica e il giovane operaio mobile del lavoro marginale, il disoccupato e lo studente proletario sono tutti bigi.

Volendo fissare due direttrici, potremmo tracciarle a partire dalla necessità di una «ricomposizione politica della classe guidata dai settori organizzati (e armati) della classe, un progetto di egemonia della fabbrica sui nuovi strati emergenti di proletariato»; e la proposta di una struttura che si metta al servizio del movimento, articolata su più livelli – lʼorganizzazione vera e propria, le squadre, le ronde – per attraversare quella «porta stretta» che è la «guerra civile di lunga durata». Al tempo stesso, viene esaltato «lʼantagonismo totale tra il sistema dei bisogni del proletariato» e la «necessità del capitale di imporre le proprie regole a tutta lʼorganizzazione sociale». Se lʼoffensiva va orientata contro «la proliferazione incredibile di figure di comando», per Tanturli «risulta spontaneo pensare a una sorta di “microfisica del potere”, ulteriore elemento che pone Pl in una seppur precaria comunicazione con il retroterra culturale alla base della riflessione sulla modernità» (p. 133). Nelle enunciazioni di Pl risuonano, non importa quanto consapevoli (come del resto in larga parte dellʼautonomia) le pagine del Foucault di Sorvegliare e punire e della Microfisica del potere. Ma se le ricerche di Foucault si radicavano nelle prassi delle nuove lotte trasversali, mancava alle pratiche e alle teorizzazioni del tempo una piena comprensione della complessa relazione fra assoggettamento e soggettivazione. Resta che «lʼindicazione di terreni conflittuali come quello della sanità, della psichiatria, della nocività ambientale sottintende un discorso sulla qualità della vita velleitario nella sua applicazione, ma in grado di cogliere le contraddizioni del mondo contemporaneo e del suo modello di sviluppo» (p. 337).

È altresì vero che lʼintera ipotesi che sorregge la galassia di Pl e delle squadre si basa su presupposti che la dura realtà dei fatti si incaricherà di smentire. In primo luogo, lʼaver sottovalutato la profondità dei processi di ristrutturazione in atto, che ridefiniscono in modo radicale la stessa soggettività operaia. Lʼautomazione, lʼallungamento delle linee di produzione sul territorio, lʼesternalizzazione erano processi già in corso, contro i quali le irruzioni nei luoghi del lavoro nero, o la violenza contro le singole figure del “comando dʼimpresa” si rivelano impotenti. Il capitale dava lʼavvio ai processi di globalizzazione, in risposta al potente ciclo di lotte che innerva il ʼ68 e gli anni successivi in buona parte dellʼOccidente: contro i quali mancava la capacità di immaginare una prassi allʼaltezza dellʼoffensiva.

Il rifluire dellʼoperaio sociale, che rimaneva ripiegato su se stesso – anche per lʼincapacità delle diverse realtà di movimento di dispiegarlo – determinò il progressivo restringimento di quellʼarea della sovversione dalla quale la “guerra civile di lunga durata” avrebbe dovuto trarre linfa. A ben guardare, dentro Pl la mancata affermazione di un’interpretazione chiara del rapporto fra organizzazione e squadre, e la mancata fusione con altre formazioni combattenti, hanno la loro radice nellʼesaurimento della spinta proveniente dalle lotte. Ormai in procinto di sfilacciarsi, Pl «consumerà le residue energie tornando nellʼambiente da cui tutto era cominciato, la fabbrica, ormai pressoché rasa al suolo nella sua architettura conflittuale» (p. 357). Ma «arroccarsi» nellʼassunzione di una sorta «di delega, di supplenza a quella che avrebbe dovuto essere la forza di un movimento sociale» (Susanna Ronconi, p. 356) è, di fatto, lʼammissione di una sconfitta.

La diffusione dellʼeroina, con esiti ben più devastanti delle bombe nelle banche e nelle piazze e sui treni – che lʼautore sottolinea più volte, inquadrando le azioni delle squadre contro gli spacciatori allʼinterno del «sorgere di nuovi terreni e nuove forme di antagonismo» (p. 200) – è, al pari della ristrutturazione della produzione, qualcosa che non poteva essere contrastata con la sola forza delle armi (e che attraverserà la stessa Pl). E attesta il cinismo dello Stato nello scatenare una guerra contro unʼintera generazione per prosciugare il mare della sovversione.

Del quale cinismo, vale la pena citare due documenti. La relazione del 1979 di Dalla Chiesa sullʼattività del proprio nucleo speciale, dove si richiede con crude parole lʼimperativo allontanamento «almeno dallʼesercizio dellʼazione penale» di «quegli elementi notoriamente indicati quali extraparlamentari»: gli «acculturati» e i «portatori – in veste di legalitari o garantisti – di “benevolenze” o “compromissioni”» (pp. 178-79). E una lettera di Dino Sanlorenzo, uno degli ideatori del famigerato questionario anonimo del Pci torinese sul terrorismo, sulla presenza di Segio e Ronconi in una cooperativa sociale nel 1988: «Il Comune gli dia pure delle commesse, […] per esempio lucidare e tenere in ordine le tombe di quelli che hanno accoppato, portare i fiori a quelli assassinati da Prima linea. Potrebbero dedicarsi agli handicappati o a spalare neve quando cʼè» (p. 326): dove lʼequiparazione degli «handicappati» a lavori cimiteriali, o comunque di scarto, dice tutto. Va però sottolineata, accanto alla sopravvalutazione della volontà dellʼoperaio sociale di scendere sul terreno della guerra civile, la sottovalutazione della forza militare e sociale del potere contro il quale le diverse opzioni di lotta armata si sono infrante: un errore politico ancor più grave in una formazione che aveva intuito più di qualcosa sulla struttura molecolare e reticolare del potere.

Ma se la rivoluzione era finita, se la fabbrica, alla vigilia della gigantesca rappresaglia dapprima dei 61 licenziati politici, e poi dei 14.500 espulsi (che erano anchʼessi licenziamenti politici), già riluceva della livida luce che illumina le macerie: era possibile arrestarsi su quella strada che avrebbe portato alle azioni, catastrofiche sul piano politico oltre che umano, dellʼassassinio di Alessandrini, di Emanuele Iurilli e di William Waccher?Lʼistantanea del funerale bolognese di Barbara “Carla” Azzaroni, cui parteciparono migliaia di compagni e compagne, può essere indicativa di uno stato di sospensione che sarebbe forse stato possibile: «Sarebbe bastato uno sguardo calmo alla situazione e a quel corteo funebre per rinunciare alla rappresaglia, per raffreddare la rabbia e cominciare un serio esame sul che fare. Ma era come se a ogni errore e a ogni smacco operativo crescesse il velo davanti agli occhi e la vista si appannasse sempre di più»7. Se con lʼassassinio di Emanuele Iurilli, vittima innocente di unʼazione di rappresaglia, «si rompe definitivamente il sottile filo di seta che ancora ci legava al movimento e alla realtà» (Bruno Laronga, p. 333), è perché quel rapporto con la realtà era già sottile come un filo.

Nelle ricostruzioni delle diverse manifestazioni del movimento antagonista degli anni ʼ70, compare sempre un momento nel quale si dovrebbe dire, e talvolta lo si dice,8 che «non cʼè più tempo». Che i possibili si sono esauriti, e in assenza del possibile la vita, il movimento, lʼessere, soffoca. È su questa sensazione di soffocamento che chiude questo primo volume: alle soglie di quegli anni Ottanta dai quali non nessuno è mai più uscito vivo. «Non basta avere ragione: bisogna che la ragione te la diano», ha detto qualcuno; un motto che si attaglia anche alla storia di Prima linea, ai suoi militanti caduti (ciascuno ha le proprie Spoon River, e ciascuna di esse merita rispetto), e ai molti che hanno ripreso, con nuove forme, le lotte interrotte dalla detenzione: in buona parte quelle lotte trasversali per lʼambiente, il riconoscimento, il diritto alla vita dei detenuti, dei tossicodipendenti, dei diversamente reclusi che le ragioni di Pl aveva intuito. Contraddizioni apparenti, che trovano in una storia che oggi sembra lontana (abbastanza da poter essere storicizzata) radici e percorsi carsici.

*****

Note

  1. A fronte dei 911 condannati delle Br, vi sono 923 di Pl, a cui si aggiungono i 149 dei Comunisti organizzati per la liberazione proletaria (Colp) e le decine di militanti di altre sigle minori (cfr. Renato Curcio, La mappa perduta, Sensibili Alle Foglie 1994; Giorgio Galli, Piombo Rosso. La storia completa della lotta armata dal 1970 a oggi, Baldini Castoldi Dalai 2004; Sergio Segio, Una vita in Prima linea, Rizzoli 2006). Sul periodo dei “boia delle carceri” si vedano la nuova edizione di Sergio Segio, Miccia corta. Una storia di Prima linea, Milieu 2017, pp. 206-219; e Toni Negri, Galera ed esilio, a cura di G. De Michele, Ponte alle Grazie 2017, pp. 41-43. Nella pagina facebook dedicata al libro si possono trovare molti documenti archivistici e altre fonti  (primarie e secondarie) che la casa editrice del libro di Andrea Tanturli, DeriveApprodi, mette a disposizione dei lettori.
  2. Il riferimento è alla deposizione di Michele Viscardi durante il processo di Torino a Pl (nello specifico, sull’ipotesi di una “talpa” nella Procura di Torino che abbia fornito informazioni sul giudice Alessandrini: ipotesi che non ha trovato riscontri) (p. 302).
  3. Adriano Prosperi, “Terrorismo italiano. Le porte di entrata e di uscita”, in Passato e presente, n. 96, 2015, pp. 164; Prosperi sta recensendo Monica Galfré, La guerra è finita. LʼItalia e lʼuscita dal terrorismo 1980-1987.
  4. “Susanna Ronconi. Una vita da film”, in Rossella Simone, Donne oltre le armi, Derive e approdi, 2017, p. 98.
  5. Luca Rastello, Piove allʼinsù, Boringhieri 2006, p. 156.
  6. Esemplare ad es. la genesi di Senza Tregua allʼinterno della Magneti Marelli di Sesto San Giovanni (pp. 71-85), ricostruita sul ritmo delle lotte e del farsi dellʼautonomia allʼinterno del conflitto di fabbrica.
  7. Sergio Segio, Una vita in Prima linea, Rizzoli 2006, p. 168.
  8. Vedi il saggio introduttivo di De Lorenzis, Guizzardi, Mita a Avete pagato caro non avete pagato tutto. La rivista «Rosso» (1973-1979), Derive e Approdi 2008, p. 69.

Fonte: Girolamo De Michele, Il lavoro culturale

αυτονομία, autonomia

Ο ΜΑΥΡΟΣ ΜΗΝΑΣ ΤΟΥ ΜΑΙΟΥ.

Μετά τις ημέρες της μανιασμένης εξέγερσης, το κίνημα βρίσκεται στην κατάσταση να διώκεται έντονα από την κατασταλτική πρωτοβουλία των αστυνομικών δυνάμεων και του δικαστικού σώματος, ποινικοποιημένο από τον επίσημο τύπο και από τις δηλώσεις «ομόφωνης καταδίκης» των θεσμικών πολιτικών δυνάμεων. Αλλά αυτό που επηρεάζει με αρνητικούς όρους μέσα σε αυτό είναι οι διαφορετικές εκτιμήσεις που προκύπτουν σε σχέση με τις κρίσεις που αφορούν τις συγκρούσεις.Αρχίζει να ραγίζει εκείνη η πολιτική ομοιογένεια που τους προηγούμενους μήνες είχε εξασφαλίσει συνοχή στις πρωτοβουλίες των αγώνων. Οι διαχωρισμοί μεταξύ των στρατευμένων τομέων που αναφέρονται στα διάφορα σχέδια της εργατικής αυτονομίας και των άλλων συνιστωσών του κινήματος, ιδιαίτερα των γυναικών και των δημιουργικών, επισημοποιούνται. Στο κενό της μαζικής πρωτοβουλίας που προκύπτει, εντάσεις και πρακτικές των μικρών στρατιωτικοποιημένων ομάδων βρίσκουν ώθηση. Η συνεχής επανάληψη μικρών και μεγάλων επιθέσεων (στο τέλος του έτους θα μετρηθούν πάνω από δύο χιλιάδες) αναγκάζουν το κίνημα να λάβει σαφείς και οριστικές θέσεις σχετικά με το πρόβλημα της χρήσης της βίας στους πολιτικούς αγώνες.

Στις 16 μαρτίου, το πανεπιστήμιο της Ρώμης ανοίγει εκ νέου, παραμένει πολιορκημένο από μεγάλες αστυνομικές δυνάμεις. Στο εσωτερικό όμως η διαμαρτυρία βρίσκει συνεχείς μορφές έκφρασης που απευθύνονται κυρίως στους εκπαιδευτικούς που συνδέονται με το κομμουνιστικό Κόμμα. Ως αντίδραση το πανεπιστήμιο κλείνει εκ νέου, αλλά όταν ξανανοίγει βρίσκει τους φοιτητές αποφασισμένους αμέσως να υποβάλουν εκ νέου στις συνελεύσεις τους μια πλατφόρμα αιτημάτων ευθυγραμμισμένων με τους αγώνες των προηγούμενων μηνών: απομάκρυνση της αστυνομίας από το πανεπιστήμιο, πανεπιστήμιο ανοιχτό από τις 8 έως τις 22, 27 εγγυημένο, ελεύθερη επιλογή του θέματος προς εξέταση, βραδινά πανεπιστημιακά μαθήματα για τους εργαζόμενους κλπ. AΣτα μέσα απριλίου και το κίνημα στη Μπολόνια παίρνει ανάσα: αφού τα τεθωρακισμένα οχήματα της αστυνομίας έφυγαν από τις πλατείες, πολλές σχολές επανακαταλαμβάνονται. Αλλά στη Ρώμη στις 21 απριλίου ανάβει εκ νέου η σύγκρουση με την αστυνομία. Το πρωί οι φοιτητές καταλαμβάνουν το πανεπιστήμιο με βάση τα αιτήματα που υποβλήθηκαν στην αρχή του μήνα. Ο πρύτανης Ruberti για τρίτη φορά από την αρχή του ακαδημαϊκού έτους ζητά την επέμβαση της αστυνομίας. Η εκκένωση είναι άμεση και πραγματοποιείται σε σχετικά ήρεμη κατάσταση, αλλά το απόγευμα οργανώνονται ομάδες φοιτητών και νεαρών προλετάριων στην κοντινή συνοικία του San Lorenzo. όπου έχουν έδρα οι πιο οργανωμένες αυτόνομες ομάδες.Τα αστυνομικά τμήματα στο εσωτερικό του πανεπιστημιακού χώρου που μόλις εκκενώθηκε δέχονται επίθεση με την εκτόξευση αντικειμένων και κοκτέιλ molotov.

Η αντίδραση της αστυνομίας είναι δυσανάλογη: πυροβoλισμοί με τουφέκια και ριπές αυτομάτων στο ύψος του ανθρώπου, από την άλλη πλευρά ανταπαντούν στη φωτιά. Πέφτουν στην άσφαλτο τρεις αστυνομικοί, ένας από αυτούς είναι νεκρός, άλλος ένας τραυματίζεται σοβαρά. Αυτό το επεισόδιο σηματοδοτεί την αρχή μιας κλιμάκωσης δράσης-αντίδρασης στη χρήση των όπλων στους δρόμους που θα αποδειχθεί καταστροφική για το μαζικό κίνημα.
Σχετική εικόνα
Την ημέρα μετά το θάνατο του αστυνομικού Settimio Passamonti εξαπολύεται μια πρωτοφανής εκστρατεία ποινικοποίησης. Το κίνημα βρίσκεται, εκτός από πολύ απομονωμένο, δραματικά διχασμένο και μπερδεμένο στο εσωτερικό του. Στις συνελεύσεις που θα έπρεπε να αποφασίσουν τη θέση που πρέπει να ληφθεί σε σχέση με το γεγονός ξεσπούν καυγάδες και παράγονται μη αναστρέψιμες πληγές.Η κατασταλτική παράταξη επωφελείται από αυτό δηλώνοντας ότι «το κράτος θα απαντήσει στο εξής με τα όπλα», ενώ η αστυνομική διεύθυνση στη Ρώμη απαγορεύει όλες τις διαδηλώσεις μέχρι τις 31 μαΐου. Στις 2 Μαΐου το πανεπιστήμιο ανοίγει ξανά.
Σχετική εικόνα
Στο Τορίνο, παράλληλα με την έναρξη της δίκης εναντίον των μαχητών των ερυθρών Ταξιαρχιών, ένας πυρήνας της παράνομης οργάνωσης σκοτώνει τον δικηγόρο Croce, πρόεδρο της τάξης. Στη Μπολόνια, το πανεπιστήμιο είναι και πάλι κλειστό για να αποτραπεί η διεξαγωγή ενός συνεδρίου του κινήματος.Ο μήνας μάϊος είναι ο πιο μαύρος για το κίνημα.Οι πολιτικές δυνάμεις ενθαρρύνουν, ομόφωνα, την φρενήρη καταστολή κάθε συλλογικής επίδειξης πολιτικού ανταγωνισμού. Η αστυνομία, οι καραμπινιέροι και η εισαγγελία αισθάνονται νομιμοποιημένοι να χρησιμοποιούν τις βαριές μεθόδους.
fulvio croce
Την 1η μαΐου, στη Ρώμη, κατά τη διάρκεια της εθνικής θεσμικής διαδήλωσης, το κίνημα έρχεται σε σύγκρουση με τις ομάδες περιφρούρησης του συνδικάτου, η αστυνομία παρεμβαίνει με ξυλοδαρμούς και συλλήψεις. Ο δικαστής της Μπολόνια, Catalanotti, συλλαμβάνει δεκάδες μέλη του κινήματος, με την κατηγορία πως οργάνωσαν τη «συνωμοσία» του μαρτίου. Και στην Πάντοβα, με πρωτοβουλία του εισαγγελέα Calogero, εντάλματα σύλληψης και καταγγελίες για εγκληματική οργάνωση κατά εκπαιδευτικών και φοιτητών του ινστιτούτου πολιτικών επιστημών του Πανεπιστημίου. Ξεκινά η εκστρατεία για την επανεισαγωγή της αστυνομικής κράτησης Στις 12 μαΐου το κίνημα επιχειρεί μια ειρηνική διαδήλωση για να γιορτάσει τη νίκη του δημοψηφίσματος για το διαζύγιο του ’74. Η διαδήλωση διοργανώνεται από το ριζοσπαστικό Κόμμα. Στην Piazza Navona η αστυνομία παρενέβη αμέσως ξυλοκοπώντας μερικούς από τους κοινοβουλευτικούς βουλευτές της, μετά ξεσπούν οι επιθέσεις εναντίον όλων των ομάδων που περνούν κοντά στην πλατεία. Η διαδήλωση δεν ήταν οργανωμένη, δεν υπήρχαν ομάδες περιφρούρησης ούτε εργαλεία για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους. Πολλές από αυτές τις ομάδες υποχωρούν προς την Campo dei Fiori, όπου σηκώνονται οδοφράγματα και ο δρόμος ξηλώνεται για να προμηθευτούν πέτρες. Η αστυνομία ρίχνει τις ειδικές μονάδες της στη μάχη: αστυνομικοί με πολιτικά μεταμφιεσμένοι σε «εξτρεμιστές» πυροβολούν στο ύψος ανθρώπου.
Αποτέλεσμα εικόνας για giorgiana masi, 1977
Οι συγκρούσεις συνεχίζονται για ώρες, αργά το βράδυ στο Ponte Garibaldi πεθαίνει, σκοτωμένη από την αστυνομία με ένα χτύπημα στην πλάτη ενώ διέφευγε, η Giorgiana Masi, είκοσι χρονών, συμπαθούσα το ριζοσπαστικό Κόμμα. Η συνειδητοποίηση ότι το επίπεδο που επιτεύχθηκε από τη σύγκρουση θέτει σε κίνδυνο την ύπαρξη όποιου τολμά να κατέβει στους δρόμους αρχίζει να αποδίδει καρπούς από την άποψη του τρομοκρατικού αποτρεπτικού αποτελέσματος. Την ημέρα μετά το θάνατο της Giorgiana Masi δεν υπάρχει αντίδραση παρόμοια με εκείνη που συνέβη τον μάρτιο μετά τον θάνατο του Francesco Lorusso. Η μαζική συμμετοχή ολοένα μειώνεται με την αύξηση της σκληρότητας της σύγκρουσης, της κατασταλτικής πρωτοβουλίας των ανεπίλυτων αντιφάσεων στο εσωτερικό του κινήματος.
Αποτέλεσμα εικόνας για giorgiana masi, 1977
Παρόλα αυτά, οι πιο οργανωμένοι τομείς της ρωμαϊκής εργατικής αυτονομίας είναι σε θέση να οργανώσουν μια αντεπίθεση σε πολλές γειτονιές της πόλης. Σκληρότατες συγκρούσεις με ανταλλαγές πυροβολισμών πραγματοποιούνται σε Garbatella, Prati, Appio, Montesacro. Στις 14 στη Ρώμη η αστυνομία εφορμά και διασκορπίζει με τα γκλομπ ένα ειρηνικό sit-in οργανωμένο από τις φεμινίστριες στην περιοχή όπου σκοτώθηκε η Giorgiana Masi.
Αποτέλεσμα εικόνας για Antonino Custrà, 1977,
Την ίδια μέρα στο Μιλάνο, κατά τη διάρκεια μιας πορείας της εργατικής αυτονομίας που διασχίζει τους δρόμους του κέντρου διαμαρτυρόμενοι για την καταστολή, μια ομάδα αποσπάται και ανοίγει πυρ εναντίον της αστυνομίας.
Σχετική εικόνα
Δύο αστυνομικοί τραυματίζονται σοβαρά, ενώ ένας τρίτος, ο υπαξιωματικός Antonino Custrà, πεθαίνει από ένα χτύπημα που διαπερνά το κεφάλι του. Αυτό το γεγονός που θα δυσφημίσει την εργατική αυτονομία στο Μιλάνο σε όλο το κίνημα είχε ήδη επωαστεί δύο μήνες νωρίτερα με αφορμή την πορεία της 12 μαρτίου.
Αποτέλεσμα εικόνας για Antonino Custrà, 1977,
Αποτέλεσμα εικόνας για Antonino Custrà, 1977,
Αποτέλεσμα εικόνας για Antonino Custrà, 1977,Αποτέλεσμα εικόνας για Antonino Custrà, 1977,
αυτονομία, autonomia

Lucia Martini e Oreste Scalzone: ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΟΠΛΗΣ ΠΑΛΗΣ ΠΛΑΙ ΚΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΙΝΗΜΑ

Το «Εξήντα οκτώ των εργατών» είναι ο θρίαμβος της μη αναγώγιμης ζωής στην οικονομία, στους κανόνες της συμβατότητας. Είναι εκεί που ξεκινά η εμφάνιση μιας απαίτησης για κοινωνικό μετασχηματισμό σε πολύ υψηλό επίπεδο, χωρίς να δίνεται διέξοδος. Τότε, οι κουλτούρες του κινήματος «θέλουμε τα πάντα» ήταν το αίτημα όλης της εξουσίας, της εξουσίας και της δύναμης να μετασχηματιστεί ριζικά η ζωή της κοινωνίας και των ατόμων.

Σχετική εικόνα

Σήμερα ίσως μπορούμε να πούμε ότι ο αγώνας για την εξουσία είναι μια παγίδα που οδηγεί στον σοσιαλισμό, δηλαδή σε έναν τρόπο κρατικής παραγωγής (καπιταλιστικό κρατικό), που αρνείται την απαίτηση για κομμουνιστική απελευθέρωση που υπάρχει μέσα στους αγώνες.Σήμερα ίσως μπορούμε να πούμε ότι το μέγιστο της επανάστασης που είναι ιστορικά δυνατή ήταν εκείνη, εκείνη η υπέροχη αταξία κάτω από τον ουρανό, εκείνη η εργατική και προλεταριακή εξουσία σαν δύναμη άρνησης και απόρριψης. Αλλά τότε ψάχναμε το σημείο μη επιστροφής, ζητούσαμε την διέξοδο μιας εξουσίας ακόμη και εξωτερικής, τυπικής.

Σχετική εικόνα

Καμιά μεταρρυθμιστική πολιτική μετάφραση ελάχιστα επαρκής όλου αυτού υπήρξε.Ο «ένοπλοςαγώνας» ήταν επομένως η επιδίωξη, η συνέχιση – παρεξηγημένη – αυτής της τροχιάς. Όχι πως ήθελαν όλοι τον εμφύλιο πόλεμο, αλλά «όλοι» προκαθόρισαν τις πολιτιστικές και πραγματικές του προϋποθέσεις. Και κάποιοι – όχι λίγοι – υπέστησαν τις συνέπειες. Και επάνω σε αυτό το πρόβλημα της «διεξόδου» έχει το αποτελείωμα της η εξωκοινοβουλευτική εμπειρία. Σε κάποιο σημείο, υπήρχαν είτε το P.C.I. και το συνδικάτο, ή οι ερυθρές Ταξιαρχίες. Στη μέση, η κρίση, που βιώθηκε με διαύγεια, της εργατικής Εξουσίας, di Potere operaio, ή η ανεύθυνη λεκτική δημαγωγία των άλλων ομάδων. Κ.Κ.Ι. και συνδικάτο πήγαν στην κρίσιμη καμπή του Eur, στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας, δηλαδή στο «να γίνουν κράτος». Σε πολλούς, δεν έμεινε παρά η πολιτική διαμαρτυρία του «ένοπλουαγώνα» . Παρανοημένη διέξοδος, γιατί; Επειδή η ριζοσπαστική κριτική της πολιτικής δεν είχε καταναλωθεί, Της πολιτικής ακόμη και στη μορφή της «επαναστατικής έκτακτης ανάγκης». Της πολιτικής και σαν θεωρίας των σταδίων μετάβασης.

Σχετική εικόνα

Της πολιτικής και σαν μια θεωρία του ημικράτους. Της πολιτικής και σαν ακολουθία: ρήξη της μηχανής του κράτους / εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου / μετάβαση στο σοσιαλισμό / σοσιαλιστική μετάβαση.Μετά την πετρελαϊκή κρίση και τον καπιταλιστικό ελιγμό που επάνω σε αυτήν νευρώνεται, ξεκινά η αντεπανάσταση. Μια επανάσταση από τα πάνω που, στα σημεία κλειδιά, όπως η Fiat, θα θέσει επικεφαλής το μετατεϊλοριστικό εργοστάσιο της αυτοματοποίησης. Ο εργατικός εξτρεμισμός εμπλέκεται σε έναν αγώνα για να αντισταθεί μέχρι θανάτου ενάντια στην αναδιάρθρωση. Θεωρούμε ότι ο αγώνας αυτός είναι στρατηγικά υπολειμματικός και χάνει, οδηγείται στον φετιχισμό των ριζοσπαστικών μορφών δράσης, αλλά στείρου αμυντικού περιεχομένου. Παρόλα αυτά, υπάρχει η σκέψη ότι εκεί μπορεί να διαμορφωθεί μια επαναστατική εργατική τάξη η οποία στη συνέχεια θα μπορέσει να επανακαταρτίσει ποιοτικά τα περιεχόμενα της. Το πολικό αστέρι αυτής της διαδικασίας οργάνωσής μας – οι κομμουνιστικές Επιτροπές για την εργατική εξουσία – είναι η Magneti Marelli του Sesto San Giovanni. Αξίζει να διηγηθούμε κάποιες στιγμές ιστορίας.

Το 1976, μετά έναν σκληρό αγώνα ενάντια στην αναδιάρθρωση που είδε την εισβολή των γραφείων της διοίκησης, τέσσερα μέλη της Επιτροπής απολύονται από την εταιρεία. Ξεκινά ένας αγώνας αντοχής μεταξύ των εργατών και της διοίκησης.Κάθε πρωί, οι τέσσερις απολυμένοι σύντροφοι μεταφέρονται μέσα, στο εργοστάσιο, από μια πορεία που σχηματίζεται στην είσοδο.Ταυτόχρονα, υπάρχει η συζήτηση για τη διαφορά στο δικαστήριο εργασίας. Σε κάθε βαθμό κρίσης, η ετυμηγορία αλλάζει: διατάγματα επαναπρόσληψης και επιβεβαιώσεις της απόλυσης αλληλοδιαδέχονται.Οι τέσσερις σύντροφοι, ωστόσο, συνεχίζουν να εισέρχονται κάθε μέρα μεταφερόμενοι από την πορεία. Σε μια συγκεκριμένη στιγμή, οι τέσσερις σύντροφοι συλλαμβάνονται στη Valgrande ενώ ασκούνται στα όπλα. Η Επιτροπή «διαχειρίζεται» τη συζήτηση για τη σύλληψή τους, διανέμοντας ένα φυλλάδιο σε ένα συλλαλητήριο του Trentin στην Piazza Castello στο Μιλάνο. Λέει, το φυλλάδιο, πως τα στρώματα της μικρής και μεσαίας εμπορικής μπουρζουαζίας οπλίζονται, ότι τα αφεντικά διαθέτουν τα δικά τους ιδιωτικά ένοπλα σώματα, και ότι ως εκ τούτου είναι νόμιμο να κάνουν το ίδιο οι εργάτες. Κατά τη συζήτηση για την υπόθεση της εργασίας, το δικαστήριο δέχεται κανονική εισβολή από εργατικές πορείες. Υπάρχουν συγκρούσεις με τους καραμπινιέρους στο εσωτερικό του δικαστηρίου, ενώ στην ποινική διαδικασία για την υπόθεση με τα όπλα η αίθουσα είναι γεμάτη από συντρόφους που φωνάζουν συνθήματα αλληλεγγύης. Λίγο μετά τη δίκη πραγματοποιούνται στο εργοστάσιο οι εκλογές για το συμβούλιο των εκπροσώπων. Ο Enrico Baglioni, ένας από τους απολυμένους και συνελήφθησαν στην Valgrande είναι μεταξύ των πρώτων εκλεγμένων.

Αποτέλεσμα εικόνας για Enrico Baglioni, anni 70

Η διαμάχη για τις απολύσεις θα συνεχιστεί, και μετά την απελευθέρωση των συντρόφων, έως ότου η εταιρεία πληρώσει για να αποδεχτούν την απόλυση – που είχε ήδη δηλωθεί εκτελεστική από την τελευταίo βαθμό του εργατικού Δικαστηρίου – 25 εκατομμύρια στον καθένα, τα οποία θα δωρηθούν για την κατασκευή ενός νηπιαγωγείου για τα παιδιά των εργατριών. Μέσα στην περίπτωση αυτή υπάρχει μια ολόκληρη κοινωνική, πολιτιστική και πολιτική εμπειρία. Ήταν ο λόγος, η συζήτηση επάνω στα «εργατικά διατάγματα», επάνω στην ικανότητα ενός δικτύου επαναστατικών ταξικών πρωτοποριών να εκφράσουν την αντιεξουσία τους στην επικράτεια, σε ολόκληρη την κοινωνική οργάνωση. Η μείωση του χρόνου εργασίας και ο κοινωνικός μισθός, το εγγυημένο εισόδημα για όλους όπως και το δικαίωμα στη ζωή: με δεδομένους αυτούς τους δύο άξονες αξιώσεων το ζήτημα ήταν να γίνουν μέρος στις μορφές του αγώνα. Αγώνας ενάντια στον τρόπο με τον οποίον διοικούνταν η επιχείρηση, ενάντια στην πειθαρχία του εργοστασίου, την αύξηση της παραγωγικότητας, ενάντια στις αυξήσεις των τιμών, των τιμολογίων, των ενοικίων.

Αποτέλεσμα εικόνας για autonomia operaia organizzata

Είναι κάτι διαφορετικό, πιο σκληρό και πιο πικρό από το «τα θέλουμε όλα» του ’69: πρόκειται για την επιβεβαίωση ενός είδους νέας «citoyenneté», μιας νέας ‘ιθαγένειας’, η εισαγωγή μη αναστρέψιμων τροποποιήσεων στην κοινωνική κατάσταση των πραγμάτων. Όταν, το ’76, μια ένοπλη ομάδα επιδράμει στην είσοδο του εργοστασίου και πυροβολεί στα πόδια τον αρχηγό των «φρουρών», Matteo Palmieri, η Επιτροπή μποϊκοτάρει την ώρα απεργίας για διαμαρτυρία που καλέστηκε από τα συνδικάτα. «Ούτε ένα δάκρυ, ούτε ένα λεπτό απεργίας για τον επικεφαλής των φρουρών», γράφει το φυλλάδιο της Επιτροπής.

Αλλά η Magneti είναι η αιχμή ενός πολύ μεγαλύτερου και βαθύτερου παγόβουνου.Tο Μιλάνο τοy 1977 του νεαρού προλεταριάτου της επισφαλούς πνευματικής εργασίας και της ανεργίας προκαταβλήθηκε από τους Κύκλους του νεανικού προλεταριάτου, από τις καταλήψεις των σπιτιών, από τις ελεύθερες εισόδους στον κινηματογράφο, από τα «riots» στα σούπερ μάρκετ. Το μιλανέζικο ’77 θα είναι μάλλον η στιγμή έκφρασης και έκρηξης μιας «σπαρτακιστικής» εργατικής αριστεράς. Με την ευκαιρία της γενικής απεργίας της 18ης μαρτίου, μια εργατική πορεία παρελαύνει στην πλευρά της πλατείας Duomo και στη συνέχεια ξεδιπλώνει την «πολεμική διαδρομή» της που θα πλήξει πολλούς «στόχους», από το κτίριο της διοίκησης της Marelli στα γραφεία μιας επιχείρησης (της Bassani Ticino) που εκμεταλλεύεται το χαμηλόμισθο έργο των κρατουμένων της φυλακής San Vittore. Είναι στα τέλη του ’77, που αρχίζει την έξοδος από το εργοστάσιο.

Μας έρχεται να σκεφτούμε τους αμερικανούς επαναστατικούς συνδικαλιστές που περιγράφονται στον «Δυναμίτη», in»Dynamite» του Adamich. Ευρισκόμενοι σε αναστολή από την εργασία, απολυμένοι, σε cassa integrazione [α], τα εργατικά »στελέχη» αρχίζουν να εγκαταλείπουν το εργοστάσιο. Ξεκινούν οι αυτοαπολύσεις. Εμφανίζεται μια εξαιρετική όσμωση μεταξύ αυτών των υποκειμένων και των άλλων στρωμάτων που αποτελούν την πολυμορφική και πρωτεϊκή μορφή του κοινωνικού εργάτη. Και οι τυπικές οργανώσεις διαλύονται. Δίπλα στου πολλούς αγωνιστές που συγκεντρώνονται μέσα στην Πρώτη γραμμή- in Prima linea, στις Ερυθρές Ταξιαρχίες ή σε άλλες ομάδες μάχης, δίπλα σε εκείνους που αγωνίζονται στα Συντονιστικά της εργατικής αντίθεσης, nei Coordinamenti dell’opposizione operaia ή στις επαναστατικές κομμουνιστικές Επιτροπές,Comitati comunisti rivoluzionari ή στις εργατικές πολιτικές Κολεκτίβες,nei Collettivi politici operai – οργανωμένη Αυτονομία – υπάρχουν πολλοί που δίνουν ζωή σε μικρές συγγενείς συσσωματώσεις. Δημιουργούνται μικρές ομάδες «μαχόμενης αυτοσυνείδησης». Η απώλεια της συλλογικής πολιτικής διάστασης σπρώχνει σε μια πρακτική άμεσης αυτοαξιολόγησης.

image

Δεν υπάρχει διαδικασία «ποινικοποίησης» αυτών των ανθρώπων, αλλά μια ακύρωση, μια αδυναμία διάκρισης των συνόρων μεταξύ επαναστατικής πολιτικής δράσης και παραβατικής δράσης, εκτός νόμου, ατομικής ή μικρής ομαδικής δράσης. Λιγάκι σαν τους αναρχικούςτης ομάδας Bonnot, σαν τους wobbly επιζήσαντες μετά την Κρίση, σαν τους αμερικανούς επαναστάτες συνδικαλιστές στην δεκαετία του 1930, οι ομάδες αυτές πιστεύουν ότι θα εκμηδενίσουν τη διάκριση ανάμεσα στην «απαλλοτρίωση» και τη «ληστεία». Το νεφέλωμα αυτών των συγγενών μικροοργανισμών θα κρατήσει τη σκηνή μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70.

image

a] cassa integrazione  το ταμείο παροχών ανεργίας είναι ένας από τους κύριους κοινωνικούς απορροφητές κραδασμών που προβλέπει το νομικό σύστημα και συνίσταται, σε γενικές γραμμές, στην καταβολή από το INPS χρηματικού ποσού υπέρ των εργαζομένων των οποίων ο εργοδότης έχει μειώσει την αμοιβή τους ως αποτέλεσμα μιας μείωσης (ή μια ριζικής αναστολής) της εργασίας λόγω πολλαπλών αιτιών

ανατρεπτική τέχνη, arte ribelle

Το μεγάλο επειδή – Il grande perché

του Sandro Moiso

Marina Premoli, Questa è già la mia vita, Αυτή είναι η ζωή μου, Quodlibet, Macerata 2018, pp.240, € 18,00

“Ogni attimo avrà il suo bivio, κάθε στιγμή θα έχει το σταυροδρόμι της” (Louis-Auguste Blanqui)

Για τα χρόνια του ένοπλου αγώνα, έχουν δημιουργηθεί, μέχρι στιγμής, πολλές αφηγήσεις και αναπαραγωγές, οι οποίες συχνά διεξήχθησαν στο νήμα της ατομικής μνήμης, των οποίων οι συγγραφείς ανήκαν στις γραμμές της εργατικής τάξης, στους φοιτητές τέκνα της μικρής και μεσαίας αστικής τάξης ή στα πιο πολιτικοποιημένα στρώματα του υποπρολεταριάτου. Η Marina Premoli προσθέτει σε όλες εκείνες, που εδώ βιαστικά αναφέρθηκαν σαν μεγάλες κατηγορίες, μια άλλη φωνή: εκείνη αυτής που προέρχονταν από ένα αριστοκρατικό και φιλελεύθερο-αστικό περιβάλλον. Έτσι, δεν είναι τυχαίο, στο κείμενο η συγγραφέας θα φθάσει να ορίσει τον εαυτό της ως μια «κοινωνική αναρριχήτρια προς την αντίθετη πλευρά”.

Γεννημένη στη Γένοβα κατά τα πρώτα χρόνια του Δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, η Μαρίνα αναπαράγει σχολαστικά τα γεγονότα της ζωής της και της οικογένειάς της σε ένα είδος προυστικής αναζήτησης για χαμένο χρόνο, όπου όμως η αποκαλυπτική γεύση της κλασικής madeleine αντικαθίσταται μερικές φορές από την ξινή του αλκοόλ, πράγμα που συχνά δεν μπορεί παρά να φέρει στο μυαλό σκληρές, δυσάρεστες και οδυνηρές αναμνήσεις.

Μια αναζήτηση του «μεγάλου επειδή» μιας επιλογής που, πέρα από κάθε ιδεολογική και πολιτική εξήγηση και χωρίς να ξεχνά καθόλου το κοινωνικό και συλλογικό πλαίσιο, την συγκυρία, μέσα στην οποία αναπτύχθηκε, παρέμενε ακόμη ένα προσωπικό και άλλοτε περιστασιακό γεγονός. Μια συνέπεια των βημάτων που ακολουθήθηκαν αναπόφευκτα το ένα μετά το άλλο σε χρόνια κατά τη διάρκεια των οποίων, σαν τις πέτρες που κατρακυλούσαν στο τραγούδι του Ντύλαν, σχεδόν όλοι όσοι ξεκίνησαν εκείνη την περιπέτεια και εκείνη την ιστορία της αναμφισβήτητης ήττας παρασύρθηκαν από γεγονότα, μεγάλα και μικρά, στην διάρκεια των οποίων η βούληση των ατόμων κατέληξε να προορίζεται συχνά να είναι μόνο μία από τις πολλές πιθανές μεταβλητές και να μετρά αποφασιστικά λιγότερο από ό, τι αργότερα αφηγήθηκε.

Είναι θαρραλέα, μερικές φορές αδίστακτη, η αυτοβιογραφία της Marina Premoli, στην οποία δεν αναζητούνται a priori αιτιολογήσεις ή δικαιολογίες για μια διαδρομή που πληρώθηκε στη συνέχεια πολύ σκληρά. Χωρίς εκείνη τη ρητορική και εκείνη την υπερβολική έμφαση, που πολλές φορές ακόμη ζωντανεύουν την αφήγηση των ηττημένων, οδηγεί τον αναγνώστη σε ένα ιδιωτικό σύμπαν, το οποίο καταφέρνει να είναι και συλλογικό, στο οποίο, τουλάχιστον για μία φορά, οι μακρές και πεισματικές πολεμικές ανάμεσα στους δύο κύριους και μεγαλύτερους σχηματισμούς της εποχής, Brigate Rosse και Prima Linea, παραμένουν σχεδόν εξ ολοκλήρου αποκλεισμένες.

Μια παγίδα απ’ την οποίαν το βιβλίο δραπετεύει με εξαιρετική αξιοπρέπεια, ανοίγοντας αντιθέτως κάθε δωμάτιο σε ένα σπίτι, ίσως ένα μέγαρο αν σκεφτεί κανείς πως έζησε σε ένα αγρόκτημα ή το οικογενειακό κάστρο, όπου τίποτα δεν πρέπει να παραμείνει κρυμμένο, εκτός από τα πραγματικά ονόματα χαρακτήρων μερικές φορές πάρα πολύ γνωστών και εδώ, όλα, αντικαταστάθηκαν σαφώς από άλλα.

Παππούδες, γιαγιάδες, φίλοι, φίλες, αισθήματα, ευτυχισμένοι έρωτες, αγάπες που απογοήτευσαν, οι πρώτοι κραδασμοί της νεανικής διαμαρτυρίας, οι προδοσίες και τα αποδεικτικά της πιστότητας συνοδεύουν την αναζήτηση της Μαρίνα. Ταξίδια, παραμονές στο εξωτερικό σε πόλεις όπως το Λονδίνο, το Παρίσι και οι Βρυξέλλες κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και της προ-εφηβίας συνοδεύουν το χρονικό της ζωής ενός ζευγαριού, αυτού των δύο γονέων, πολύπλοκης που θα αφήσει στην ψυχή της νεαρής μια παραμορφωμένη αίσθηση της αγάπης. Αν και, στη συνέχεια, διαβάζοντας, μας έρχεται να αναρωτηθούμε αν δεν είναι πραγματικά η έννοια της «αγάπης του ζευγαριού» από μόνη της που συνιστά κάτι παραμορφωμένο σε σχέση με την ανθρώπινη φύση.

Μια μητέρα με αναρχικό χαρακτήρα, λάτρης της περιπέτειας, και ένας πατέρας που αργότερα εξελέγη εκπρόσωπος του Φιλελεύθερου Κόμματος, προερχόμενοι και οι δυο από ευγενείς οικογένειες, πολύ εύπορες, κατέχουν κεντρική θέση στις αναμνήσεις που ανακτά η συγγραφέας, μέσα από ένα ταξίδι φτιαγμένο από όνειρα, ακριβείς αναμνήσεις και στενές επαφές με το υψηλό και το χαμηλό της ιταλικής κοινωνίας στις αρχές της δεκαετίας του 50 και στα τέλη της δεκαετίας του ’70.

Ένα πνευματικό και φυσικό ταξίδι ταυτόχρονα, στο οποίο παραμένει η νοσταλγία ορισμένων χαμένων φιλιών (που στη συνέχεια ευτυχώς ξαναβρέθηκαν), ξέγνοιαστα καλοκαίρια στη θάλασσα και στα βουνά κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και στιγμές συλλογικής και εντελώς κοινής ζωής όπως αυτή που δημιουργήθηκε γύρω από και μέσα στην κομούνα των αγωνιστών της Αυτόνομης Συνέλευσης της Alfa Romeo στην οποία και με την οποία η Μαρίνα θα μοιραζόταν μια σημαντική στιγμή της ζωής τους. Ένα ευτυχές πείραμα, όπως το ορίζει η ίδια, μαρτυρία για «έναν ανταγωνισμό που δεν θέλει να είναι μόνο ενάντιος, αλλά που προσπαθεί να είναι εναλλακτικός, να έχει πρόταση, να είναι παραγωγικός από πολλές απόψεις ».

Και η συγκεκριμένη μνήμη της «ένοπλης» περιόδου είναι ακριβής και λεπτομερής: οι συζητήσεις, οι αβεβαιότητες, οι πράξεις, οι αυτοχρηματοδοτικές ληστείες, τα παραποιημένα έγγραφα, οι τολμηρές αποδράσεις, η μοναξιά του φυγόδικου, τα βασανιστήρια, οι ομολογίες των μετανιωμένων, οι δεύτερες σκέψεις, οι στιγμιαίοι έρωτες, τα περιστασιακά θύματα, το τέλος του εθισμού στο αλκοόλ και η φυλάκιση.
Όλα περιγραφόμενα και αφηγημένα με μια γραφή που, το καταλαβαίνουμε πολύ νωρίς στην πορεία της ανάγνωσης, είναι την ίδια στιγμή οδυνηρή και απελευθερωτική.

Η αντιπαράθεση, η σύγκριση μεταξύ των δύο κοινωνιών, εκείνης της αστικής από την οποία η συγγραφέας σταδιακά απομακρύνεται και εκείνης της ανταγωνιστικής και προλεταριακής που προσεγγίζει και στην οποίο ενώνεται χωρίς να εξαρτάται από αυτήν, φαίνεται να μην έχει νικητές, αν και η πρώτη φαίνεται να διατηρεί μια πιο υψηλή διανοητική ικανότητα σε σύγκριση με τη δεύτερη.
Αλλά, προφανώς, αυτή η διανοητική υπεροχή δεν μπορούσε να είναι αρκετή για τη σωματικότητα της πρωταγωνίστριας. Σωματικότητα της αναζήτησης για μια πλήρη και ποτέ πλήρως ικανοποιούμενη ζωή, που κληρονόμησε από τη μητέρα που τόσο θαύμαζε όσο διφορούμενα αγαπούσε, η οποία συνοδεύεται από αναζήτηση ηθικής και κοινωνικής δέσμευσης-στράτευσης που όμως, από όταν ήταν ακόμη νεαρή, η συγγραφέας δεν καταφέρνει να αναγνωρίσει πλήρως ούτε στην φιγούρα του πατέρα, που αγαπούσε με τη σειρά του, αλλά θεωρούσε θύμα μεγάλο στις ιδιοτροπίες της συζύγου, ούτε στους παλαιότερους εραστές (στους οποίους φαίνεται να αναζητά έμμεσα μια υποκατάστατη πατρική φιγούρα ) και ακόμη λιγότερο στην πολιτική και μαχόμενη οργάνωση στην οποία βρίσκεται στρατευμένη.

Ένα ταξίδι στην αμφιβολία στο οποίο η μόνη αλήθεια, έτοιμη να εκραγεί στις τελευταίες σελίδες, είναι εκείνη πως «αυτή είναι ήδη η ζωή [μου]» και ότι δεν θα υπάρχει πλέον ο χρόνος ούτε η ευκαιρία να διορθωθούν οι επιλογές, οι δρόμοι και τα προηγούμενα σφάλματα.
Με αυτό τον τρόπο η συγγραφέας, αντί να απομακρυνθεί από τους αναγνώστες της, καταλήγει να πλησιάζει σε καθέναν από αυτούς, καταφέρνοντας να κάνει αυτό να είναι ένα από τα πιο εγκάρδια και ειλικρινή βιβλία επάνω σε μια εποχή που, όπως η συγγραφέας συνεχίζει να επιβεβαιώνει σχετικά με το δικό της παρελθόν, θα χρειαζόταν αργά ή γρήγορα να ξεπεραστεί χωρίς αναγκαστικά να καταργείται εντελώς. Προκειμένου να μπορέσουμε επιτέλους να στρέψουμε το βλέμμα γεμάτο ακόμη προσδοκίες για το αβέβαιο μέλλον που έτσι κι αλλιώς μας περιμένει.

https://www.carmillaonline.com/2018/05/10/il-grande-perche/

ένοπλη πάλη, lotta armata

Sergio Segio: “Να γιατί ξεκίνησε (και τέλειωσε) η ένοπλη πάλη”

 

“Η ιστορία του ένοπλου αγώνα αναφέρεται σε συγκρούσεις και όχι σε μηχανισμούς εξαπάτησης, συνωμοσιολογία. Όσο αφορά την Prima Linea δεν υπήρξαν ποτέ υπόνοιες, έτσι όπως και Br δεν ήταν σίγουρα ένα φαινόμενο που κατευθύνονταν από ψηλά ”

 

Συνελήφθη το 1983: προετοίμαζε μια επίθεση στην ειδική φυλακή της Fossombrone. Εξέτισε μια ποινή 22 ετών, ο Sergio Segio, τελευταίος που βγήκε από τη φυλακή μεταξύ των πρώην μαχητών της Front Line, Πρώτης Γραμμής, μεταξύ των κυριότερων ιταλικών τρομοκρατικών οργανώσεων (της οποίας υπήρξε ένας από τους ιδρυτές), συμμετέχει πλέον στην κοινωνική εργασία, όσον αφορά τα ζητήματα του σωφρονιστικού συστήματος και της δικαιοσύνης, των ναρκωτικών και της τοξικομανίας, του εθελοντισμού και των νέων κινημάτων. Είναι δημοσιογράφος, δημιουργός και συντάκτης της Έκθεσης για τα Global Rights, που δημοσιεύεται ετησίως από τις εκδόσεις Ediesse. Είχε την ευθύνη της επικοινωνίας του Abele Group και μεταξύ των στενότερων συνεργατών του don Luigi Ciotti. Σχεδίασε και δημιούργησε το Social Yearbook, το οποίο δημοσιεύθηκε για μερικά χρόνια από τον εκδοτικό οίκο Feltrinelli και διηύθηνε τα περιοδικά Narcomafie και Fuoriluogo. Συνεργάζεται με το συνδικάτο CGIL και άλλες εμπειρίες του συνεταιρίζεσθαι. Και μόλις δημοσίευσε ένα βιβλίο: «Μια ζωή στην πρώτη γραμμή» (εκδοτικός οίκος Rizzoli, 400 σελίδες, € 18.50).

Γιατί αυτό το βιβλίο;
«Για να κατανοήσουμε τα μονοπάτια και τους λόγους που οδήγησαν στην επιλογή να πάρουμε στα χέρια τα όπλα. Στη συνέχεια προσπάθησα επίσης να κρατήσω μαζί το παρελθόν με το παρόν για να επεξεργαστώ την περίπτωση, την υπόθεση «.

Η διάθεση σας τώρα που σκέφτεστε τα χρόνια της στράτευσης;
«Είμαι ήρεμος σε σχέση με αυτά, πράγμα που δεν σημαίνει ότι δεν λυπάμαι για εκείνο που έκανα».  

Είκοσι χρόνια στη φυλακή. Σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα …
«Δίνουν την αίσθηση της αλλαγής. Αυτή είναι η τρίτη ζωή μου. Υπήρξε η στράτευση, η φυλακή (μια μεγάλη αναμονή) και τώρα το μετά τη φυλακή ».

Il libro/ Το βιβλίο, Διοικητής Sirio, O μύθος του. Comandante Sirio. Il suo mito: Simon Wiesenthal. Ο Sergio Segio ξεκινά την πολιτική στράτευση του στην Lotta Continua στις αρχές των χρόνων Εβδομήντα, έξω από τα εργοστάσια του Sesto S. Giovanni, τo »Στάλινγκραντ της Ιταλίας» –  “Stalingrado d’Italia” (segue…)  ακολουθεί…

Πότε ξεκίνησε η περιπέτεια της Prima Linea;
«Επισήμως το 1976, αλλά το στρατευμένο σώμα ήταν ενεργό από τα προηγούμενα χρόνια. Η έκρηξη έγινε την εποχή του κινήματος του ’77. Οι Br δεν προσαρμόστηκαν στις αλλαγές εκείνων των ετών. Έτσι, η στράτευση στην Pl εξαπλώθηκε, η οποία ήταν προγραμματιστικά μέσα στο εκκολαπτόμενο κίνημα, του οποίου είχε σκοπό να βρίσκεται «στην πρώτη γραμμή» «.

Ποιοι ήταν οι πρώτοι μαχητές;
»Οι πρώτοι προέρχονταν από τη Lotta Continua και, σε μικρότερο βαθμό, από το Potere Operaio».

Οι Br και η Pl δεν σχετίστηκαν ποτέ, αντίθετα. Ποιες ήταν οι διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων;
«Οι Br είχαν την τάση να θεωρούν τους εαυτούς τους ως την πολιτική διεύθυνση των κινημάτων, ενώ αντίθετα, η Pl υποστήριζε και διεκδικούσε τη δική της αποστολή σε μια εσωτερική διασύνδεση και σχέση με το κίνημα».

Ποιο είναι το επεισόδιο που σηματοδοτεί το τέλος της Pl;
«Ο θάνατος των συντρόφων Κάρλα και Τσάρλι, Carla e Charlie, που εξαπέλυσε εκείνη που εγώ αποκαλώ μανία του ταύρου στην αρένα. Έκτοτε υπήρξε ένα παιχνίδι ανύψωσης των επιπέδων σύγκρουσης. Έτρεχε το 1979. Όλοι ήθελαν να μπουν στη μάχη και κανείς πλέον δεν νοιαζόταν για την πολιτική παρέμβαση στην επικράτεια, τη διεύρυνση της συναίνεσης σε συγκεκριμένες καταστάσεις, στην καθημερινότητα, το έργο της έρευνας »

Πώς είναι ο κόσμος στον οποίον ζείτε;                                                                                «Ένας εντελώς διαφορετικός κόσμος. Έχουμε περάσει από έναν κόσμο χωρισμένο σε δύο μπλοκ σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο. Δεν υπάρχει πλέον ο ψυχρός πόλεμος, τα αντιτιθέμενα μπλοκ, το συγκρουσιακό κίνημα των φοιτητών και των εργατών εναντίον της αστυνομίας και των θεσμών ».

Το τείχος του Βερολίνου έπεσε ενώ ήσασταν στη φυλακή. Ποια ιστορική σημασία αποδίδετε στο γεγονός;
«Η πτώση του τοίχου είναι το σύμβολο της πτώσης των αξιών του ‘900».

Αφήσατε το Μιλάνο στη δεκαετία του ’80 για να το δείτε ξανά μετά από 22 χρόνια φυλάκισης στον εικοστό πρώτο αιώνα. Πώς το βρήκατε;
«Εντελώς διαφορετικό: από αρχιτεκτονική, πολεοδομική και κοινωνική σκοπιά. Οι μοναξιές έχουν αυξηθεί. Στη δεκαετία του ’70 και του ’80, το Μιλάνο είχε τη διάσταση μιας κοινότητας, παρά τις διαμάχες του και τις πληγές. Το Μιλάνο που βρήκα ξανά είκοσι χρόνια αργότερα έγινε ένα συγκρότημα κατοικιών, μια συνύπαρξη, συγκατοίκηση που πλέον δεν συνδέεται με μια υπόθεση κοινού ενδιαφέροντος. Βρίσκω τον εαυτό μου σε αυτό που είπε ο αρχιεπίσκοπος Tettamanzi δηλαδή ότι υπάρχει κίνδυνος μιας υπαρξιακής εκριζωμένης κατάστασης για όσους ζουν σε αυτή την πόλη ».

Η αστυνομία της δεκαετίας του ’70 για την οποίαν μιλάτε στο βιβλίο σας είναι ένας μη δημοκρατικός θεσμός. Και αυτή του σήμερα;
«Τότε οι περισσότεροι αρχηγοί της αστυνομίας προέρχονταν από τις τάξεις του φασισμού. Το παρόν είναι ένα άλλο πράγμα. Έχω αλλάξει εγώ. Ο κόσμος έχει αλλάξει. Και η αστυνομία άλλαξε έντονα. Αλλά θα έλεγα ότι δεν έχει αλλάξει τελείως. Ο καραμπινιέρος που πυροβόλησε στη Γένοβα, σκοτώνοντας τον Carlo Giuliani στη G8, μας θύμισε, για παράδειγμα, ότι όταν επέστρεψε στο στρατόπεδο, υπήρχαν εκείνοι που γιόρταζαν το νεκρό αγόρι. Προφανώς υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να βελτιωθούν …

Μετά από 22 χρόνια φυλάκισης, μόλις αποκτήσατε το διαβατήριο, ποια ήταν τα πρώτα ταξίδια;
«Έκανα τα πρώτα ταξίδια μου στο Νταχάου, στο Μαουτχάουζεν, στο Gusen και στο Harteim. Χρειαζόμουν να ξαναβρώ εκείνες τις αλήθειες, σήμερα απομακρυσμένες και ανείπωτες, και εκείνα τα θεμελιώδη κομμάτια της συλλογικής ταυτότητας που κατέληξαν στην άλεση των συνοπτικών κρίσεων. Αμέσως μετά τα ταξίδια στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, επισκέφθηκα το γκουλάγκ του Τίτο, στο Goli Otok. Υπάρχουν τα ερείπια από τις παράγκες και τα εργαστήρια, ενώ η φύση έχει πάρει το πάνω χέρι παντού. Δεν γνωρίζουμε πόσοι ήταν εδώ οι εκτοπισμένοι, οι επίσημοι αριθμοί είναι σίγουρα μικρότεροι. Αλλά οι μαρτυρίες των βετεράνων μετριούνται στα χέρια. Ακόμα, αναρωτιέμαι γιατί, δεν μπορεί να είναι λόγω του φόβου για βεντέτες ή λόγω της τήρησης των ενδείξεων της PCI του Togliatti, οι οποίες επέβαλαν απόλυτη σιωπή και ομερτά ».

Δίχως να εντάσσουμε τον ένοπλο αγώνα μέσα στη σιδερένια λογική του πολέμου, δεν μπορούμε να καταλάβουμε εκείνο το κομμάτι της ιστορίας, γράφετε. Αλλά ενοχές όταν σκοτώνατε δεν αιστανθήκατε ποτέ;
«Τη στιγμή εκείνη όχι. Σιγά σιγά καθώς διαχωριζόμασταν από τη λογική της βίας και εγκαταλείψαμε τα όπλα, άρχισε να αναδύεται η συνείδηση, να εμφανίζεται. Στη δεκαετία του ’70 δεν είχαμε καθαρό μυαλό, και με αυτό δεν ψάχνω δικαιολογίες. Πιστεύω όμως ότι σε κάθε πόλεμο καταλήγουμε να γινόμαστε θύματα μιας αναπόφευκτης δυναμικής που κάνει τους ανθρώπους να χάνουν την αίσθηση της ανθρωπιάς. Για να σκοτώσεις πρέπει να αρνηθείς την ανθρωπιά του άλλου ανθρώπου, ώστε να μην τον αναγνωρίζεις ως άτομο. Έτσι δεν έχεις τύψεις «.

Κάποιος είπε ότι ο ένοπλος αγώνας χρησιμοποιήθηκε-χειραγωγήθηκε από την εξουσία. Τι νομίζεις;
«Η ιστορία του ένοπλου αγώνα αναφέρεται σε συγκρούσεις και όχι σε εξαπάτηση, μηχανορραφίες. Όσον αφορά την Prima Linea, δεν υπήρξαν ποτέ υπόνοιες, όπως ακριβώς οι Br δεν ήταν σίγουρα ένα φαινόμενο που κατηύθυναν από ψηλά. Αλλά στην ιστορία των Br υπάρχουν αναπάντητα σημεία που πρέπει να εξερευνηθούν. Αυτές είναι λεπτομέρειες, όμως «.

Τι ρόλο είχαν οι μετανοούμενοι στην ήττα της τρομοκρατίας;
«Σχετικό. Οι μετανιωμένοι έγιναν ένα εργαλείο της διερεύνησης, των ερευνητικών αρχών, έχουν συμβάλει ίσως στην αποφυγή νέων επιθέσεων. Αλλά παραδόξως προκάλεσαν την αύξηση επίσης της διάρκειας και της τελικής έντασης του αγώνα. Εκείνοι που λένε ότι έπαιξαν σημαντικό ρόλο δίνουν μια στρατιωτική ανάγνωση στο τέλος της τρομοκρατίας. Αλλά η πραγματική ήττα ήταν η πολιτική και πολιτιστική. Η στρατιωτική υπήρξε πράγματι προσωρινή «.

Ποια είναι η ήττα του ένοπλου αγώνα συνεπώς, που οφείλεται;
«Στη διάσταση, στον διαχωρισμό, ο οποίος προκάλεσε μια αναθεώρηση των μύθων από τους οποίους γεννήθηκε ο ένοπλος αγώνας, με αποτέλεσμα να υπονομεύσει τα θεμέλιά του».  

Στη δεκαετία του 60 γίνονταν αγώνες για το διαζύγιο. Σήμερα για τα Pacs ..
«Ναι. Είμαστε μια νέα κοινωνία που χρειάζεται νέα δικαιώματα. Εκατομμύρια άνθρωποι ζουν μαζί και προσποιούμαστε ότι δεν το βλέπουμε. Σε αυτά τα εκατομμύρια των ανθρώπων πρέπει να δοθεί αντιθέτως μια νομική αναγνώριση ».

Ποια είναι η γνώμη σου για την αριστερά του Πρόντι;                                                     «Δεν είμαι ο καλύτερος άνθρωπος για να μιλήσω για την πολιτική, αλλά μπορώ να πω ότι μπροστά στα προβλήματα των περιθωριοποιημένων, αυτό η αριστερά έχει ακόμα πολλά να κάνει». 

Nicole Cavazzuti

 

https://www.micciacorta.it/2015/09/sergio-segio-ecco-perche-inizio-e-fini-la-lotta-armata/

ανατρεπτική τέχνη, arte ribelle

Συνέβη ένα εξήντα οκτώ! – E’ successo un sessantotto!

του Sandro Moiso

Guido Viale, il 68, Interno 4 Edizioni 2018, pp. 328, € 22,00

Εδώ και λίγο καιρό βλέπουμε το βιβλίο αυτό στα ράφια των βιβλιοπωλείων, όλα μοιάζουν να είναι έτοιμα να γιορτάσουν μέσα στο 2018 ένα ’68 κάλπικο του οποίου οι πρωταγωνιστές δεν φαίνονται πλέον να είναι οι εργάτες και οι νέοι, φοιτητές ή όχι, που το ταρακούνησαν αλλά μόνο οι διανοούμενοι, οι συγγραφείς, οι εκπρόσωποι του Νόμου και της Κουλτούρας, άνδρες και γυναίκες καλοί για όλες τις εποχές, όλοι σημερινοί εκπρόσωποι του πολιτικού, πολιτιστικού και επικοινωνιακού establishment, με των οποίων βαρετές και κακοήθεις μαρτυρίες ορισμένα περιοδικά έχουν ήδη γεμίσει τις σελίδες αφιερωμένες στην τρέχουσα πεντηκοστή επέτειο ενός κινήματος που ξεκίνησε στην πραγματικότητα πολύ πριν και από τελείως διαφορετικές ακτές. Έτσι όπως έχει ήδη υπογραμμίσει ο Valerio Evangelisti τις τελευταίες ημέρες ακριβώς στην Carmilla.

Για το λόγο αυτό, η σημερινή τέταρτη έκδοση του κειμένου του Guido Viale «Το εξήντα οκτώ μεταξύ επανάστασης και αποκατάστασης-επαναφοράς», “Il sessantotto tra rivoluzione e restaurazione”, που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1978 για τις εκδόσεις Mazzotta, θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη και αναγκαία, δεδομένου ότι προστέθηκε στο ίδιο μια νέα εισαγωγή από τον συγγραφέα, 64 έγχρωμες σελίδες που αναπαράγουν φυλλάδια, αφίσες, δημοσιεύματα και βιβλία της εποχής εκτός από το βασικό μανιφέστο της φοιτητικής εξέγερσης «Ενάντια στο πανεπιστήμιο», “Contro l’università”, που γράφτηκε από τον Viale και δημοσιεύθηκε τον φεβρουάριο του ίδιου εκείνου έτους στις σελίδες του αριθ. 33 των Quaderni Piacentini. Ενώ για τους λάτρεις των γραφικών και της μνήμης υπάρχει και η εκτύπωση του μανιφέστου που διαδόθηκε από την Κόκκινη Βοήθεια, Soccorso Rosso, τα επόμενα χρόνια, για την υπεράσπιση του Pietro Valpreda και για την καταγγελία των τρομοκρατικών συνωμοτικών σχεδίων του Κράτους, που σχεδίασε ο Guido Crepax.

Ο Guido Viale (τάξη 1943) ζει επί του παρόντος στο Μιλάνο και μετά από τα χρόνια της στράτευσης του που αναφέρονται στη νέα εισαγωγή του στο κείμενο, εργάστηκε ως δάσκαλος, μεταφραστής, δημοσιογράφος, ερευνητής και σύμβουλος σε θέματα διαχείρισης αποβλήτων, περιβάλλοντος, αστικής κινητικότητας και των μεταναστών.
Όπως ο ίδιος λέει στην εισαγωγή, αυτή που αναδημοσιεύθηκε τώρα από τις Εκδόσεις Interno 4:

“ Είναι μια εργασία με την οποία προσπάθησα να «κάνω τον απολογισμό» για το νόημα και την έκταση εκείνων των αγώνων που πέρασαν, την ώρα ακριβώς που έπαιρνα άδεια, που αποχωρούσα από μια δεκαετή έντονη και αδιάκοπη στράτευση πρώτα στο φοιτητικό κίνημα, στη συνέχεια στην συνέλευση εργατών φοιτητών της Φίατ Mirafiori και τέλος στην ομάδα Lotta continua. Σε αυτό το βιβλίο προσπαθούσα να προβάλω τα περιεχόμενα που ήταν ακόμα ζωντανά από αυτά που εκείνα τα δέκα χρόνια στράτευσης μας είχαν διδάξει: υπήρξαν ένα είδος «πανεπιστημίου του δρόμου» από το οποίο όσοι δεν είχαν συμμετάσχει σε αυτό δεν θα μπορούσαν ποτέ ξανά να αντλήσουν τις διδασκαλίες που εμείς είχαμε πάρει, είχαμε συναγάγει. “1

Η πρόθεση από την πρώτη κιόλας έκδοση ήταν στην πραγματικότητα να κινηθεί προς μια κατεύθυνση αντίθετη προς τους δύο δρόμους που αναλήφθηκαν, μόλις δέκα χρόνια αργότερα, από τις εορταστικές εκδηλώσεις για εκείνο του έτος και οι οποίες βασικά είναι εκείνες που εξακολουθούν και σήμερα να ζωντανεύουν προθέσεις της κάλπικης πεντηκονταετίας για την οποίαν ήδη αναφερθήκαμε παραπάνω.

Από τη μία πλευρά τίθετο, και τίθεται και τώρα, ο τεράστιος, o εξαιρετικός χαρακτήρας εκείνων των χρόνων, με την πρόθεση να θεωρηθεί μυθικό το γεγονός τοποθετώντας το σε έναν υψηλό χώρο, με αποτέλεσμα πλέον να το καθιστά αφενός με αυτό τον τρόπο μη εφικτό, απλησίαστο, αφ ετέρου, ακόμη λιγότερο, αδύνατο να χρησιμοποιηθεί στο πολιτικό, κοινωνικό και συγκρουσιακό πλαίσιο και την συγκυρία που ήρθαν να ενεργοποιηθούν στις επόμενες δεκαετίες, τόσο ως κριτήριο και μέτρο σύγκρισης όσο και ως πρότυπο αναφοράς, κι ας είναι άξιο κριτικής και συζητήσιμο.

Από την άλλη πλευρά υπογραμμίζονταν η »τρομοκρατική» μετατόπιση εκείνου του κινήματος, καταλήγοντας με την ισοπέδωση όλων των αγώνων της δεκαετίας που ακολούθησε το 1968 σε σχέση με τις επιλογές που ανέλαβαν στη συνέχεια οι πολυάριθμοι πολιτικο-στρατιωτικοί σχηματισμοί που θα οδηγούσαν, που θα έδιναν ζωή στον ένοπλο αγώνα στην Ιταλία. Μια εμπειρία η οποία, είναι πάντοτε καλό να το θυμίζουμε, θα αποτελούσε, θα συνιστούσε την πιο πυρακτώδη μορφή της κοινωνικής σύγκρουσης στη δυτική Ευρώπη και είδε έναν απίστευτα μεγάλο αριθμό εργατών, γυναικών και νεαρών να κατατάσσονται στις γραμμές της.

Η τρέχουσα πεντηκοστή επέτειος, η οποία με τη σειρά της διασταυρώνεται με τα σαράντα χρόνια από την απαγωγή του Moro που πραγματοποίησαν οι ερυθρές Ταξιαρχίες το 1978, φαίνεται να τονίζει ξανά με ιδιαίτερη έμφαση αυτή τη δεύτερη πτυχή με δηλώσεις που αφήνουν έκπληξη, ειδικά για την επιφανειακή τους αντιμετώπιση και για την εγγενή και αποκλίνουσα ιστορική αρνητικότητα με την οποίαν αντιμετωπίζουν τις ευθύνες του Κράτους, και των στρατιωτικών και αστυνομικών του μηχανισμών καθώς και των κομματικών, στην επιδίωξη μιας αυθεντικής στρατηγικής τρόμου που ξεκίνησε από το φθινόπωρο του 1969 και από τη σφαγή της Piazza Fontana και μετά.

Αρκεί να αναφέρουμε, ως παράδειγμα αυτού, την πρόσφατη δήλωση του σημερινού πρωθυπουργού σε κατάσταση αναστολής ζωτικότητας που στις 16 μαρτίου του τρέχοντος έτους ανέφερε ότι η δράση των ερυθρών Ταξιαρχών πριν από σαράντα χρόνια αποτέλεσε «την πιο σοβαρή επίθεση ενάντια στη Δημοκρατία «.2 Μια δήλωση που από μόνη της αρκεί για να δείξει το ψεύδος του επιτηδευμένου αντιφασισμού, με μοναδικό σκοπό την εκλογική ευκολία, από τις κυβερνητικές δυνάμεις και την θεσμική «αριστερά» πριν την πρόσφατη πρόσκληση στις κάλπες.

Τόσο το κείμενο όσο και οι δύο συνεντεύξεις προς τον συγγραφέα, που το συνοδεύουν στο παράρτημα, εκφράζουν αντιθέτως

“έναν τρόπο αντιπαράθεσης σε εκείνες τις αντίθετες απόψεις τον ουσιαστικό πυρήνα μιας δυνατής ανάκαμψης του πνεύματος του ’68 μέσα σε ένα εντελώς μεταβαλλόμενο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο και συγκυρία<. Με κάθε έννοια, και με όλες τις αισθήσεις, μια άλλη εποχή”.3

Σύμφωνα με τον Guido Viale, ωστόσο, αυτό που χαρακτηρίζει την ουσία του ’68, το απόσταγμα αυτού ήταν ένα είδος παγκοσμιοποίησης των αγώνων σε διεθνές επίπεδο και από τα «χαμηλά» που άρχισε να ξεκινά, πάντα κατά τη γνώμη του συγγραφέα, από ένα ενοποιητικό χαρακτήρα σε παγκόσμιο επίπεδο:

“ο αγώνας ενάντια σε όλες τις ιεραρχίες, μέσα σε όλα τα θεσμικά όργανα που τις εδραιώνουν και τις νομιμοποιούν: οικογένεια, Πανεπιστήμιο, σχολείο, εργοστάσιο, δημόσια διοίκηση, νοσοκομεία (συμπεριλαμβανομένων πολύ σημαντικών τότε των ψυχιατρικών), δικαστήρια, φυλακή, ένοπλες δυνάμεις, συνοικίες και αστικές δομές”4

Ο προβληματισμός ξεκίνησε από εκείνους που θα ήταν οι δύο κινητήριοι πόλοι της σύγκρουσης σε παγκόσμια κλίμακα: το εργοστάσιο και το σχολείο. Εδώ στην Ιταλία από τους πρώτους μήνες, ίσως ακόμη και πριν από εκείνο το έτος, μπήκαν στο προσκήνιο ορισμένοι βασικοί κόμβοι αυτής της οικονομικής έκρηξης για την οποίαν γίνονταν πολύς λόγος, αλλά που είχε στο κέντρο της μια έντονη εσωτερική μετανάστευση, μισθούς και χρόνους εργασίας επαίσχυντους και μια μεταρρύθμιση του μέσου σχολείου, που από το 1963 φαινόταν να έχει ανοίξει τις πόρτες του ανελκυστήρα για την κοινωνική χειραφέτηση ακόμη και για τις λιγότερο ευκατάστατες τάξεις. Φαινόταν, στην πραγματικότητα, επειδή από τις πρώτες καταλήψεις πανεπιστημιακών κτιρίων και σχολείων ο προβληματισμός των σπουδαστών σε εξέγερση μπορούσε :

“να διαπιστώσει πώς το σχολείο και η εκπαίδευση δεν προσέφεραν ούτε εγγυόταν οποιαδήποτε εξαργύρωση, κάποια αληθινή χειραφέτηση, κάποια προοπτική μιας πιο ελεύθερης και πιο ικανοποιητικής ζωής, καταστρέφοντας έτσι όλες τις άλλες ιεραρχίες που βρίσκονται κάτω από αυτήν: από το εργοστάσιο έως τη δημόσια διοίκηση και σε όλα αυτά που οι γνώσεις που μεταδίδονταν στο Πανεπιστήμιο θα πρέπει να μπορούσαν να παρέχουν μια νομιμοποίηση.”5

Αλλά ακόμα κι αν ο Viale ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές της κατάληψης του Palazzo Campana στο Τορίνο, που από τις 27 νοεμβρίου 1967 θα συνέβαλε στην ανάφλεξη των άλλων ιταλικών πανεπιστημίων και προλαμβάνοντας τον γαλλικό μάιο, είναι το εργοστάσιο και ο μετασχηματισμός κοινωνικών, πολιτικών, εργατικών και εξουσίας μεταξύ εργατών και εργατών, μεταξύ εργαζομένων και συνδικαλιστικών οργανώσεων, μεταξύ πολιτικών αγωνιστών και κομμάτων και μεταξύ υπαλλήλων και εταιρειών που αποτέλεσαν και καθόρισαν τον «πυρήνα» του βιβλίου και ουσιαστικά των γεγονότων της δεκαετίας που ακολούθησε το ’68.

Στις έρευνες που άρχισαν να κυκλοφορούν οι νεαροί πανεπιστημιακοί και φοιτητές μεταξύ των εργαζομένων στις εταιρείες του Τορίνο, αυτό που διακρίνονταν περισσότερο ήταν το μίσος για την εργασία. Γίνονταν λόγος για «καταναγκαστική εργασία», που ήταν απαίσια, άφθονη και κακοπληρωμένη, είμαστε κρατούμενοι όπως ένας αθώος στη φυλακή, [Fiat] ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης για τις ψυχές με ανάγκες, πως η εργασία εξευγενίζει τον άνθρωπο, αλλά η Fiat τον κάνει σκλάβο, αν σκεφτώ τη δουλειά μου δεν δουλεύω πλέον » και ούτω καθεξής  6

Είναι η αρχή της εργατικής αυτονομίας που προορίζεται να ανατρέψει και να συντρίψει την οργάνωση της εργασίας, τις εργασιακές και συνδικαλιστικές σχέσεις, τα θεσμικά κόμματα και τις εταιρικές ιεραρχίες. Ο Viale αναφέρει τα πρακτικά εργατικών συνελεύσεων της Mirafiori, που δημοσιεύθηκαν την εποχή εκείνη από το Monthly Review το 1969):

“Πιστεύω – είναι η εισαγωγική αναφορά ενός εργάτη της Mirafiori – ότι πέρα από την αντικειμενική σημασία που έχουν οι αυτόνομοι αγώνες απέναντι στην παραγωγή, την οποία κατάφεραν να μπλοκάρουν, η πραγματική επιτυχία αυτών των αγώνων έγκειται στο γεγονός ότι σήμερα οι εργάτες της Fiat είναι πολύ ανοικτοί στο να συγκρίνουν τις ιδέες τους, να συζητήσουν, στο γεγονός ότι εδώ σήμερα μπορούμε να συζητήσουμε όλα τα προβλήματα που μας απασχολούν […] Αυτά είναι τα αποφασιστικά μας βήματα προς τα εμπρός, το ότι έχουμε φέρει τον αγώνα μέσα στο εργοστάσιο. Όλοι μας γνωρίζουμε ότι το εργοστάσιο είναι ο τόπος όπου είμαστε ενωμένοι καθημερινά, αλλά μόνο για να παράγουμε και να μας εκμεταλλευτούν. Οι ρυθμοί εργασίας, οι γενικές συνθήκες εργασίας, οι εκβιασμοί της αστυνομίας των αφεντικών συχνά μας εμποδίζουν να μιλήσουμε μεταξύ μας […] Αλλά αν για το αφεντικό το εργοστάσιο πρέπει να λειτουργεί με αυτό τον τρόπο, για τους εργάτες γίνεται, αντίθετα, ο τόπος όπου χτίζουν την ενότητα τους για να μην παράγουν αλλά να αγωνίζονται, να συζητούν μαζί, να οργανώνονται. Η Fiat, η οποία δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο ιταλικό εργοστάσιο, αλλά και το πιο απαίσιο στρατόπεδο συγκέντρωσης αυτές τις μέρες μεταμορφώθηκε από τις στάσεις, τις πορείες, τις συνελεύσεις, από τη δύναμη των εργατών που έστειλαν στο διάβολο τη διαίρεση και το φόβο […] Τώρα είμαστε εμείς που αποφασίζουμε όχι μόνο τη μορφή του αγώνα, αλλά και τους στόχους του, τον τρόπο να τον καθοδηγήσουμε, να τον οργανώσουμε, να τον επεκτείνουμε. Και αυτό είναι το πράγμα που φοβίζει τα συνδικάτα και τα αφεντικά […] Η παραγωγικότητα είναι ένα πρόβλημα των αφεντικών, οι μισθοί είναι ένα πρόβλημα των εργατών […] Κανένας εργαζόμενος δεν παραπλανά πλέον τον εαυτό του. Ο συνδικαλιστής καυχήθηκε για την ένδοξη Fiom του ’48, αλλά σήμερα είμαστε στο ’69. Έχουν περάσει είκοσι ένα χρόνια, ο εργάτης είναι ενήλικας και δεν χρειάζεται πλέον τα συνδικάταi”.7

 Η κουβέντα θα μπορούσε να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και το κείμενο παρέχει άφθονα στοιχεία και επιχειρήματα, αλλά πριν κλείσουμε αυτή τη σύντομη περίληψη, πρέπει να θυμηθούμε ένα άλλο σημαντικό στοιχείο πολιτικής και πολιτιστικής ανάπτυξης που έφερε μαζί του το ’68 και το οποίο συνεχίζει ακόμη και σήμερα να συγκρούεται με τις ερμηνείες των γεγονότων εκείνων των ετών και, ακόμη και σημερινών, όπως έχουμε δει νωρίτερα: τη γέννηση της αντιπληροφόρησης.

Ο συγγραφέας υπογραμμίζει έτσι τον ρόλο που είχε από την αρχή, που προωθήθηκε και αναπτύχθηκε από τις οργανώσεις εκείνης που αργότερα θα ονομαζόταν επαναστατική αριστερά:

“ακριβώς ξεκινώντας από την καταγγελία της κρατικής και φασιστικής μήτρας και των ανατρεπτικών στόχων της σφαγής της Piazza Fontana και της δολοφονίας του Pino Pinelli. Χρόνια αργότερα, η αρχικά απομονωμένη καταγγελία που την σνόμπαραν πολλοί αποδείχθηκε ακριβής, τόσο ιστορικά όσο και και αντικειμενικά, αλλά πιστεύω επίσης ότι διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην αποτροπή του υποκείμενου σχεδιασμού στην στρατηγική της έντασης. Εάν για πολλά χρόνια […] οι βασικοί θεσμοί της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας έχουν κατοχυρωθεί κατά κάποιον τρόπο, είναι χάρη στην εξαιρετική στράτευση στον τομέα αυτό των «επαναστατών» αγωνιστών της εποχής εκείνης, και ασφαλώς όχι εξαιτίας του δικαστικού σώματος και ακόμη λιγότερο από τις λεγόμενες δυνάμεις επιβολής της τάξης, ούτε χάρη στην εφησυχαστική στάση, όταν δεν ήταν συνένοχη, της πλειοψηφίας των πολιτικών δυνάμεων που κάθονταν – και εξακολουθούν να κάθονται, έχοντας αλλάξει τα ρούχα τους – στο Κοινοβούλιο”.8

Όπως μπορούμε να δούμε, λοιπόν, μια εξαιρετική και επίμονη ανάγνωση για να αρχίσουμε σοβαρά τις εορταστικές εκδηλώσεις των πενήντα χρόνων χωρίς να βυθίζουμε τη μνήμη στην γελοιοποίηση, στο θέαμα και στη ρητορική. Αντιθέτως…


  1. Viale, il 68, σελ. 7  
  2. Si veda repubblica.it del 16 marzo 2018  ↩ δείτε εφημερίδα repubblica της 16 μαρτίου 2018
  3. Viale, op.cit. pag. 8  
  4. Viale pag. 9  
  5. Viale, pag. 9  
  6. Viale, pag. 198  
  7. Viale, pp. 202 – 205  
  8. pag. 10  
ιστορία, storia

16 μαρτίου 1978, μια ομάδα εργατών και επισφαλών απαγάγει τον Moro. Ήταν οι Brigate rosse, οι ερυθρές Ταξιαρχίες

Σαράντα χρόνια απόσταση από το φαντασιακό που αναπαράγεται από τις συνωμοτικές αφηγήσεις το πρωινό της 16ης μαρτίου 1978 η via Fani εμφανίζεται ως ένας τόπος φάντασμα που φυλάσσεται από τις μυστικές υπηρεσίες, ένα κομμάτι πόλης που στερείται αστικής ζωής όπου περιπλανώνται μυστηριώδεις παρουσίες. Ωστόσο, η ιστορική τεκμηρίωση που έχουμε στην κατοχή μας λέει ότι η πραγματικότητα εκείνου του πρωινού είναι πολύ διαφορετική. Περίπου στις εννέα, αυτό το μικρό οικιστικό τετράγωνο της Ρώμης διέσχιζαν πολλοί περαστικοί και στο δρόμο κυκλοφορούσαν πολλά οχήματα, τόσο ώστε τις διάφορες φάσεις της δράσης των ταξιαρχιτών, προσέγγιση, επίθεση και απαγκίστρωση, παρακολούθησαν από διαφορετικές θέσεις περισσότεροι από τριάντα μάρτυρες.  Στη συντριπτική πλειοψηφία επιβεβαιώνουν την αναπαράσταση που έκαναν οι μαχητές των Ερυθρών Ταξιαρχιών που συμμετείχαν. Ακολουθεί η διήγηση εκείνου του πρωινού που ελήφθη από το κεφάλαιο 6 του βιβλίου, Κόκκινες Ταξιαρχίες, από τα εργοστάσια έως την εκστρατεία της άνοιξης, Derviveapprodi, Μάρτιος 2017, Brigate rosse, dalle fabbriche alla campagna di primavera

από Campagnadiprimavera.wordpress.com

Br frontale

Ήταν ακόμα αυγή όταν στη Ρώμη, στις 16 μαρτίου 1978, μια ομάδα δέκα ταξιαρχιτών βυθίστηκε στην κυκλοφορία για να φτάσει στον τόπο του ραντεβού. Ήταν ένας αγρότης, ένας τεχνικός, ένας βοηθός υποστήριξης, ένας τεχνίτης, ένας φοιτητής, δύο άνεργοι, ένας έμπορος και δύο εργάτες. Ανήκαν στους Φάλαγγες της Ρώμης, του Μιλάνο και του Τορίνο και ήθελαν να πραγματοποιήσουν μια άνευ προηγουμένου ένοπλη δράση: την απαγωγή του Aldo Moro ως την καλύτερη επεξήγηση μέσω παραδείγματος της «επίθεσης στην καρδιά του Kράτους». Το ραντεβού ήταν στο σταυροδρόμι μεταξύ της οδού Mario Fani και της οδού Stresa. Το σχέδιο περιλάμβανε την εξολόθρευση της συνοδείας του Moro αποτελούμενης από τρεις αστυνομικούς και δύο καραμπινιέρους: τους αστυνομικούς Raffaele Iozzino, Giulio Rivera και τον αρχηγό της συνοδείας Francesco Zizzi, τον επιλοχία Oreste Leonardi και τον λοχία Domenico Ricci (1).
Τα πάντα είχαν σχεδιαστεί σχολαστικά σε μήνες και μήνες προετοιμασίας. Αυτό το κομάντο δέκα μαχητών, ηλικίας 20 έως 32 ετών, έδειξε μια αξιοσημείωτη αποφασιστικότητα στην ολοκλήρωση μιας επιχείρησης που σηματοδότησε την ιστορία της Χώρας, μια επιχείρηση της οποίας η οικονομική επένδυση, παραδόξως, δεν ξεπέρασε τις 700.000 λιρέτες, μόλις το ισοδύναμο τριών μισθών τότε ενός μεταλλουργού (2).

Ο σχεδιασμός
Μια ταξιαρχίτισσα που βρίσκεται στην κορυφή της Via Fani θα έπρεπε να σημάνει την άφιξη του κονβόι του Moro σηκώνοντας μια δέσμη λουλουδιών και στη συνέχεια να απομακρυνθεί από τον τόπο. Ως αποτέλεσμα ένας άλλος ταξιαρχίτης, σταματημένος με το αυτοκίνητό του αμέσως μετά τη διασταύρωση με την οδό San Gemini αμέσως θα μετακινούνταν για να τοποθετηθεί μπροστά από το αυτοκίνητο που μετέφερε τον Moro και εκείνο της συνοδείας που ακολουθούσε. Στο στοπ με τη Via Stresa θα σταματούσε κανονικά. Εκείνη τη στιγμή άλλοι τέσσερις ταξιαρχίτες χωρισμένοι σε δύο υπομονάδες θα έμπαιναν σε δράση πυροβολώντας ξαφνιάζοντας για να εξαλείψουν τους αστυνομικούς που προστάτευαν τον Μόρο. Ενώ μια ταξιαρχίτισσα μεταξύ της Via Stresa και της Via Fani θα απέκλειε την πρόσβαση στο χώρο της επίθεσης (την «κατώτερη πύλη»), ένας άλλος ταξιαρχίτης έπρεπε να μπει με την όπισθεν από τη Via Stresa στη Via Fani για να φορτώσει τον όμηρο. Οι δυο τελευταίοι έπρεπε να κλείσουν την οδό Φάνι στο πάνω μέρος, επιχειρώντας στην λεγόμενη «ανώτερη πύλη», για να κρατήσουν μακριά από τη δράση όποιον έφθανε εκεί. Οι υποομάδες της ομάδας φωτιάς είχαν προκαθορισμένα καθήκοντα: η πρώτη έπρεπε να χτυπήσει τους καραμπινιέρους που συνοδεύονταν τον Μόρο, τον επιλοχία Λεονάρντι, ο οποίος θεωρούνταν επικίνδυνος λόγω της εμπειρίας του, και τον οδηγό, λοχία Ρίτσι. Η δεύτερη υποομάδα έπρεπε να επιτεθεί στην συνοδεία της Δημόσιας ασφάλειας που βρίσκονταν στο δεύτερο αυτοκίνητο (Zizzi, Iozzino και Rivera). Την ίδια στιγμή, ο οδηγός του αυτοκινήτου που ήταν σταματημένο στο stop θα κατέβαινε για να ενισχύσει την «κατώτερη πύλη». Στο τέλος της μάχης οι ταξιαρχίτες θα είχαν πάρει τον Μόρο και αμέσως θα έφευγαν από την περιοχή σε τρία αυτοκίνητα προς την ίδια κατεύθυνση. Το αυτοκίνητο που ήταν σταματημένο στο στοπ θα το εγκατέλειπαν στη διασταύρωση της μάχης μαζί με ένα πέμπτο αυτοκίνητο της οργάνωσης, το οποίο χρησίμευε ως αποθεματικό, σταθμευμένο λίγο πιο μπροστά στη Via Stresa.

Το πρώτο σχέδιο
Αρχικά οι ερυθρές Ταξιαρχίες σκέφτονταν να αρπάξουν τον Μόρο μέσα στην εκκλησία της Santa Chiara, στην piazza dei Giochi Delfici. Το σχέδιο, «στο οποίο ήταν πολύ προσκολλημένος ο Morucci» (3), απορρίφθηκε επειδή ο κίνδυνος πυροδότησης μιας σύγκρουσης με τα όπλα σε μια περιοχή που έβλεπε την παρουσία ενός δημοτικού σχολείου θεωρήθηκε υπερβολικά υψηλός. Η συνοδεία στην πραγματικότητα έδειχνε να είναι πολύ επιφυλακτική και έτοιμη για άμεση αντίδραση όταν ο Μόρο ήταν έξω από το αυτοκίνητό του. Κατά τη διάρκεια της έρευνας μια από τους μαχητές της οργάνωσης που μετέπειτα συμμετείχε στη δράση της via Fani είχε εισέλθει στον τόπο της λατρείας προσποιούμενη ότι ήταν μια πιστή που ήρθε να προσευχηθεί. Γονατίζοντας λίγα βήματα από τον Πρόεδρο του εθνικού Συμβουλίου της χριστιανοδημοκρατίας DC, είχε τη δυνατότητα να παρατηρήσει τη συμπεριφορά των αστυνομικών που προστάτευαν τον Μόρο. Φεύγοντας από τα έδρανα της προσευχής για να κερδίσει την έξοδο συνειδητοποίησε ότι ο αστυνομικός στην είσοδο του ναού είχε αμέσως κινήσει το χέρι του στο όπλο. Ενεργώντας σε αυτό το μέρος οι ταξιαρχίτες δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού.
Αν και έβαλαν κατά μέρος το αρχικό σχέδιο, όπως θα δούμε αργότερα, οι ταξιαρχίτες διατήρησαν το ίδιο κριτήριο που είχε εμπνεύσει την πρώτη τους υπόθεση της διαδρομής διαφυγής: επιλογή μιας διαδρομής έξω από τους κύριους δρόμους, από δρόμους που χρησιμοποιούνται μόνο από την τοπική κίνηση ή ακόμη και ιδιωτικούς. Η απαγκίστρωση θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί διατρέχοντας την οδό Riccardo Zandonai, ενός δρόμου κλειστού από ένα συγκρότημα κατοικιών με δύο πύλες και ένα εσωτερικό δρόμο, που θα επέτρεπε να εξαφανιστούν τα αυτοκίνητα του commando από την κοινή θέα, φτάνοντας μετά τη δεύτερη πύλη στην είσοδο με τη via della Camilluccia , «περίπου πενήντα μέτρα από το πλάτωμα μεταξύ του Γαλλικού Νεκροταφείου και της οδού dei Colli della Farnesina» και από εκεί να φθάσουν στη συνέχεια στην οδό Trionfale, ακολουθώντας μια διαδρομή αντίθετη προς εκείνη που θεωρούσαν πιθανή να ακολουθήσουν αυτοί που ίσως τους κυνηγούσαν   (4).

Via Fani, μια παλιά γνώριμη (το σχέδιο επίθεσης στον Pino Rauti)
Το οδικό σημείο που επιλέχθηκε στη συνέχεια για τη δράση, η διασταύρωση μεταξύ της via Fani και της via Stresa, ήταν γνωστή από δύο μαχητές της ρωμαϊκής Φάλαγγας που ήταν παρόντες το πρωί της 16ης μαρτίου 1978, οι οποίοι είχαν την ευκαιρία να το μελετήσουν κάτι λιγότερο από τέσσερα χρόνια νωρίτερα κατά τη διάρκεια μια έρευνας που διεξήχθη εναντίον του Pino Rauti, εξέχουσας φιγούρας της νεοφασιστικής δεξιάς της πρωτεύουσας. Τον ιούνιο του 1974, μια ομάδα μαχητών που προέρχονταν από τη ρωμαϊκή εργατική Εξουσία, Potere operaio romanο, και οι οποίοι έκαναν τα πρώτα τους βήματα στον ένοπλο αγώνα, σχεδίαζαν να επιτεθούν στον Rauti. Η δράση θεωρήθηκε ως αντίποινα της σφαγής που πραγματοποιήθηκε στις 28 του προηγούμενου μαΐου στην Piazza della Loggia της Μπρέσια, κατά τη διάρκεια μια αντιφασιστικής διαδήλωσης που κάλεσαν τα συνδικάτα και η τοπική αντιφασιστική Επιτροπή, που κόστισαν τη ζωή 8 ανθρώπων και τον τραυματισμό 102 (5). Ο φασίστας ζούσε στην οδό Stresa, κοντά στη διασταύρωση με την οδό Fani, έτσι ώστε στις 16 μαρτίου 1978 ήταν από τους πρώτους που τηλεφώνησε στο αστυνομικό τμήμα για να δώσει τον συναγερμό: στις 9.15 είπε ότι άκουσε κάποιες ριπές από αυτόματο όπλο και είδε δύο άνδρες σε στολή αξιωματικών των αεροπορικών δυνάμεων και ένα μπλε Fiat 132 που απομακρυνόταν από τον τόπο της ενέδρας (6). Παρατηρώντας τις κινήσεις του Rauti, η ομάδα είχε προσέξει ότι όταν έφευγε από το σπίτι του διέσχιζε την οδό Stresa στο σύντομο διάστημα που οδηγεί στη Via della Camilluccia, όπου λόγω ενός stop το αυτοκίνητό του αναγκάζονταν να σταματήσει. Μπροστά από το stop, στην απέναντι πλευρά του δρόμου, υπήρχε μια μεγάλη διαφημιστική πινακίδα πίσω από την οποία ένας από τα μέλη της ομάδας θα στέκονταν με ένα τουφέκι ακριβείας Sig Sauer. Η επίθεση, η οποία είχε προγραμματιστεί στη μικρότερη λεπτομέρεια, είχε φτάσει στο επιχειρησιακό στάδιο, αλλά την προγραμματισμένη ημέρα, φτάνοντας στον τόπο συνάντησης στην συνοικία Prati, ο στρατιωτικός υπεύθυνος του κομάντο πληροφόρησε τα υπόλοιπα μέλη ότι η δράση είχε ακυρωθεί. Δεν ξέρουμε ποια ήταν η σημασία της έρευνας του 1974 στην οικονομία του σχεδίου για την απαγωγή του Μόρο, αλλά είναι γεγονός ότι τα στελέχη της ρωμαϊκής φάλαγγας ήταν ήδη πρακτικοί της περιοχής.

Η προετοιμασία

Schizzo Moretti

Το απόγευμα της 15ης μαρτίου 1978, τα απαραίτητα αυτοκίνητα για την αλλαγή των μέσων είχαν διαταχθεί κατά μήκος της επιλεγμένης διαδρομής διαφυγής, συν τα δύο φορτηγάκια που προβλεπόταν για τη μεταφόρτωση του απαχθέντος. Το μπεζ φορτηγάκι Fiat 850, furgoncino 850 Fiat color beige με διπλή πλαϊνή πόρτα (για να καλυφθεί κάθε πιθανότητα φόρτωσης του απαχθέντα και από τις δύο πλευρές), που σχεδιάστηκε για την πρώτη μεταφόρτωση που θα εκτυλίσσονταν στην Piazza Madonna del Cenacolo, κλέφτηκε από τον Bruno Seghetti στην piazza dell’Orologio (Ο Morucci στο «Memorial» του διαπράττει ένα σφάλμα μνήμης και μιλά για την Piazza San Cosimato, ένα μέρος όπου αφέθηκε μετά τη δράση). Το φορτηγάκι αυτό σταθμεύθηκε στη via Bitossi, στη γωνία της via Bernardini, δρόμο που διασχίζει κάθετα την via dei Massimi. Είναι ένα τεταρτημόριο που είναι ακόμα εξαιρετικά απομονωμένο και ήσυχο με κυρίως τοπική κυκλοφορία. Το blue Citroën Dyane, Citroën Dyane azzurra που έπρεπε να ανοίξει το δρόμο στο φορτηγάκι Fiat 850 με τον Moro φορτωμένο σταθμεύτηκε στην αριστερή πλευρά της via dei Massimi, μετά τη διασταύρωση με τη via Bitossi. Το βαν για τη δεύτερη μεταφόρτωση, πιθανώς ένα ανοιχτόχρωμο Fiat 238, Fiat 238 di colore chiaro σταθμεύτηκε στο δεύτερο τμήμα της διαδρομής διαφυγής, στην περιοχή Valle Aurelia, σε ανοιχτό χώρο μεταξύ της οδού Moricca, της οδού Gaudino και της οδού Vitelli. Και τα δύο Fiat 128 (ένα λευκό και ένα μπλε),  due Fiat 128 (una bianca ed una blu) αφέθηκαν επίσης στην οδό Fani το απόγευμα πριν από τη δράση, επειδή υπήρχε ο κίνδυνος να μην μπορέσουν να τα βάλουν στη σωστή θέση το επόμενο πρωί (7). Το βράδυ της 15ης μαρτίου διανεμήθηκαν τα αλεξίσφαιρα γιλέκα, τα πανωφόρια πιλότου, τα διακριτικά, τα καπέλα και τα όπλα  (8). Ο Seghetti και ο Fiore πήγαν κάτω από το σπίτι του ανθοπώλη Antonio Spiriticchio, στην οδό Brunetti 42, για να σκάσουν τα ελαστικά του βαν Ford Transit ώστε να τον εμποδίσουν με αυτό τον τρόπο να είναι παρόν στην οδό Fani, κοντά στη γωνία με την οδό Stresa κατά τη διάρκεια της επιχείρησης. Η Braghetti, περιμένοντας στη βάση της οδού Montalcini που θα γίνει η φυλακή του Moro, έγραψε ότι δεν της είχε κοινοποιηθεί κανένα εναλλακτικό σχέδιο:

«[…] απλά ήξερα ότι έπρεπε να μείνω σπίτι και να βρίσκομαι σε ετοιμότητα. Αλλά αισθανόμουν ότι, σε περίπτωση μερικώς καταστροφικού αποτελέσματος για εμάς, κάποιος, ο Valerio Morucci ή ο Bruno Seghetti, θα είχαν φορτώσει τον Moro σε ένα αυτοκίνητο και θα τον είχαν οδηγήσει σε άλλο διαμέρισμα της οργάνωσης, λιγότερο ασφαλές από το δικό μας, αλλά όμως «υπό κάλυψη» » αρκετά ώστε να κρατήσει μια μέρα και μία νύχτα. Το επόμενο πρωί θα με συναντούσαν στο γραφείο, όπου μου είχε ειπωθεί να επιστρέψω σε όλες τις περιπτώσεις, και ο Μόρο θα έφτανε τελικά εκεί που βρίσκονταν τώρα. Όταν ο Μόρο θε είχε κρυφτεί, θα έρχονταν κάποιος από το ταξιαρχίτικο εκτελεστικό για την πλήρωση των κενών θέσεων» (9).

Η αναπληρωματική βάση
Στην πραγματικότητα, ένα τέτοιο σχέδιο υπήρχε. Η βάση ήταν αυτή της οδού Chiabrera 74 (με το παρατσούκλι «το Γραφείο»), το διαμέρισμα όπου πραγματοποιήθηκαν όλες οι συναντήσεις της Φάλαγγας κατά τη διάρκεια της απαγωγής. (10).

Η προσέγγιση
Οι ταξιαρχίτες έφτασαν στην οδό Fani από διαφορετικούς δρόμους. Το Autobianchi A112 με το οποίο ο Morucci και ο Bonisoli πήγαν στον τόπο πάρθηκε μετά από μια αλλαγή αυτοκινήτου στην περιοχή πίσω από την αγορά της οδού Andrea Doria, όπου είχαν έρθει ξεκινώντας από τη βάση της οδού Chiabrera επάνω σε ένα αυτοκίνητο  Φίατ 127.  (11). Το A112, το οποίο παρέμεινε χωρίς άτομα επάνω του, χρειάζονταν ως εφεδρικό μέσο σε περίπτωση εμφάνισης προβλήματος με τα άλλα αυτοκίνητα που προβλέπονταν για την απαγκίστρωση. Το λευκό Giardinetta Fiat 128 με διπλωματική πινακίδα φέρθηκε από τους Moretti και Balzerani γύρω στις 7.00 (12). Αφήνοντας τη βάση της Via Gradoli πέρασαν μπροστά από το σπίτι του Moro για να βεβαιωθούν ότι η συνοδεία ήταν στη θέση της, τότε το αυτοκίνητο σταθμεύτηκε με τον Moretti στο τιμόνι «στα δεξιά της οδού Fani αμέσως μετά από την οδό Sangemini, ερχόμενοι από την via Trionfale και με το ρύγχος του αυτοκινήτου προς την κατεύθυνση της τομής με την οδό Stresa » (13). Από εκείνο το σημείο παρατήρησης η είσοδος στην οδό Fani είναι ορατή, διότι μετά την οδό Sangemini ο δρόμος πηγαίνει προς τα κάτω. Οι Seghetti και Fiore από τη βάση του Borgo Pio έφτασαν με το μπλε Fiat 132 που έπρεπε να πάρει μαζί του τον Moro. Το αυτοκίνητο είχε κλαπεί τις προηγούμενες ημέρες μεταξύ των οδών Cola di Rienzo και της οδού Crescenzio. Ο Fiore κατέβηκε πρώτος και ο Seghetti τοποθετούσε το 132 στη Via Stresa στην αριστερή γωνία, λίγα μέτρα από τη διασταύρωση της via Fani, μπροστά από το μπαρ Olivetti, με τη θέση οδήγησης στραμμένη προς τα πάνω της οδού Stresa, έτοιμο να οδηγηθεί με έναν ελιγμό αναστροφής δίπλα στο Fiat 130 του Moro. Μετά τις πρώτες ριπές κατάφερε να δει τον Morucci να προσπαθεί να ξεμπλοκάρει το αυτόματο και τον οδηγό του Fiat 130 που προσπαθούσε να βρει ένα διέξοδο μέσα από επαναλαμβανόμενους ελιγμούς, οπότε έριξε τη θανατηφόρα ριπή (14). Το λευκό Fiat 128 με τον Casimirri στο τιμόνι και τον Loiacono στο πλευρό του ήταν τοποθετημένο στη δεξιά πλευρά της οδού Fani, ακριβώς μπροστά από το Fiat 128 με πινακίδα διπλωματικού Σώματος, με κατεύθυνση οδήγησης στραμμένη προς τα κάτω της οδού για να μπορέσει να ενεργοποιήσει τη θέση της «ανώτερης πύλης» κατά τη στιγμή της επίθεσης (15). Οι δύο δεν ήταν τακτά μέλη και έφθασαν χωριστά επιτόπου με τη δημόσια συγκοινωνία. Το μπλε Fiat 128 βρίσκονταν στη δεξιά πλευρά της οδού Fani, στο κάτω μέρος, κοντά στο στοπ «έχοντας ξεπεράσει τη διασταύρωση με την οδό Stresa και προς την αντίθετη κατεύθυνση, με τη μούρη του αυτοκινήτου στραμμένη προς την κατεύθυνση της προέλευσης των αυτοκινήτων του Moro »  (16). Μέσα σε αυτό ήταν η Balzerani, έτοιμη να βγει τη στιγμή που γίνονταν η επιχείρηση για να ενεργοποιήσει την «κατώτερη πύλη». Και ο Gallinari έφτασε επιτόπου με τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι για την επίθεση και την πρώτη απομάκρυνση χρησιμοποιήθηκαν μόνο ιταλικά αυτοκίνητα Fiat, καθώς και ένα πιθανής συνοδείας μοντέλο Autobianchi. Από τη στιγμή της μεταφόρτωσης στην πλατεία Madonna del Cenacolo, τα αυτοκίνητα που χρησιμοποιούνταν για τη συνέχιση της επιχείρησης, εκτός από τα φορτηγάκια που δεν βρίσκονταν στην οδό Fani, θα ήταν μόνο γαλλικά μοντέλα: ένα Citroën Dyane και ένα Ami 8. Το πράγμα σχεδιάστηκε για να βγάλει εκτός πίστας πιθανές αναφορές μαρτύρων.

Η έφοδος, η επίθεση
Via Fani, λίγο μετά τις 9.00. Η «Marzia» (όνομα μάχης της Rita Algranati) είδε τα δύο αυτοκίνητα να φτάνουν μαζί με τον Moro και τη συνοδεία (Fiat 131 και ένα Alfa Romeo). Ειδοποίησε τους συντρόφους της για την άφιξη του στόχου με τη συμφωνημένη χειρονομία – την κίνηση ενός μπουκέτου λουλουδιών – και άφησε τη θέση της επάνω σε μία Vespa 50. Ο «Maurizio» (Mario Moretti) μπήκε με το αυτοκίνητό του όπως αναμενόταν [ένα Fiat 128 Giardinetta με διπλωματική Πινακίδα) στην λωρίδα, τοποθετώντας το αυτοκίνητο στην κορυφή της πομπής του Moro η οποία έφτασε εν τω μεταξύ. Κατεβαίνοντας προς την οδό Fani, βρήκε μπροστά του ένα Fiat 500, κινούμενο αργά. Πριν από τα αυτοκίνητα της συνοδείας, που συνήθιζαν να ταξιδεύουν με μικρή ταχύτητα, αποφασίσουν να προσπεράσουν και τα δύο, ο «Maurizio» έκανε τον ελιγμό προσπέλασης και το ίδιο έκαναν τα δύο Κρατικά αυτοκίνητα. Αυτή η κίνηση ίσως διευκόλυνε την επιτυχία της δράσης: η φυσικότητα αυτής της προσπέρασης εξαπάτησε την συνοδεία, διαλύοντας την υποψία για την πραγματική λειτουργία που θα έπαιζε η Giardinetta κάποια στιγμή αργότερα. Το αποτέλεσμα έκπληξη, αιφνιδιασμός ήταν καθοριστικό (17). Φτάνοντας στο στοπ ο «Maurizio» σταμάτησε, όπως και το Fiat 131 και η Alfa Romeo. Αμέσως οι τέσσερις ταξιαρχίτες σε αναμονή, οι «Matteo» (Valerio Morucci), «Marcello» (Raffaele Fiore), «Giuseppe» (Prospero Gallinari) και «Luigi» (Franco Bonisoli) » άνοιξαν πυρ, ενώ η ταξιαρχίτισσα που της είχε ανατεθεί η «κατώτερη πύλη», η « Sara » (Barbara Balzerani) σταματούσε με ένα αυτόματο ένα Fiat 500 που μόλις έφτασε από το κάτω μέρος της οδού Fani οδηγημένο, αυτό μαθεύτηκε στη συνέχεια, από τον αστυνομικό Giovanni Intrevado, εκείνη τη στιγμή εκτός υπηρεσίας. Ταυτόχρονα, στο επάνω μέρος του δρόμου σχηματίζονταν η «ανώτερη πύλη»: ο «Camillo» (Alessio Casimirri) και ο «Otello» (Alvaro Loiacono) – που είχε καλύψει το πρόσωπο του με μια κουκούλα τύπου «mephisto» επειδή στο παρελθόν είχε συλληφθεί και το πρόσωπό του ήταν γνωστό στην φωτοσήμανση – μπλόκαραν με ένα Fiat 128 κάθε πρόσβαση οπλισμένοι με τουφέκι M1 Winchester. Οι πρώτες βολές έπληξαν τον οδηγό της Alfetta που πήδηξε προς τα εμπρός για να την καρφώσει επάνω στο 131. Ο λοχίας Ricci, οδηγώντας το 131, άρχισε να κορνάρει στο αυτοκίνητο του «Maurizio» που ήταν σταματημένο μπροστά από το δικό του για να φύγει. Εν τω μεταξύ, το αυτόματο που έπρεπε να πυροβολήσει τον Ricci είχε κολλήσει (18), έτσι όπως μπλόκαρε και το άλλο που λίγες στιγμές πριν είχε σκοτώσει τον επιλοχία Λεονάρντι. Ο Ricci είχε τον χρόνο να επιχειρήσει έναν ελιγμό απελπισίας για να οδηγήσει σε ασφάλεια το αυτοκίνητο, προσπαθώντας να περάσει απ’τα δεξιά του 128. Για να εμποδίσει αυτή την προσπάθεια ο «Maurizio», αντί να κατέβει από το αυτοκίνητο όπως είχε σκοπό για να ενισχύσει την «κατώτερη πύλη», έμεινε στο αμάξι πιέζοντας το πόδι στο φρένο και εμποδίζοντας έτσι το 131 να ελευθερωθεί από τη λαβή στην οποία είχε καταλήξει. Στη συνέχεια, και ο Ricci δέχτηκε κάποιες σφαίρες. Εν τω μεταξύ, μπλόκαρε επίσης ένα τρίτο αυτόματο, το οποίο πυροβολούσε ενάντια στην Alfetta και αυτό επέτρεψε σε ένα μέλος της συνοδείας, τον αστυνομικό Iozzino, πιθανότατα ήδη τραυματισμένο, να κατέβει και να δοκιμάσει μια αντίδραση. Πυροβόλησε προς έναν ταξιαρχίτη, αλλά χτυπήθηκε επανειλημμένα και έπεσε (19). Όταν έπαψαν οι πυροβολισμοί, ο «Maurizio» κατέβηκε από το 128 και πήρε τον Moro μαζί με τον Matteo από το 131 (σύμφωνα με το σχέδιο έπρεπε μόνο ο «Matteo» να το κάνει) και έπειτα τον μετέφεραν στο αυτοκίνητο που γυρνούσε με την όπισθεν από τη via Stresa που οδηγούσε ο «Claudio» [Bruno SeghettiQ (20).

Από εκείνη τη στιγμή άρχισε η δεύτερη φάση της επιχείρησης, η φυγή, της οποίας ο σχεδιασμός είχε ανατεθεί στη ρωμαϊκή Φάλαγγα που είχε επεξεργαστεί μια διαδρομή έξω από τους κύριους δρόμους, σε δρόμους με μικρή κίνηση, δρομάκια, ιδιωτικούς δρόμους.

1/συνεχίζεται

Note, Σημειώσεις

1 Ο επιλοχίας Oreste Leonardi, ο λοχίας Domenico Ricci, οι αστυνομικοί Raffaele Iozzino και Giulio Rivera πέθαναν στην οδό Fani. Ο επικεφαλής συνοδείας Francesco Zizzi νοσηλεύτηκε σοβαρά τραυματισμένος, αλλά κατέληξε στις 12.35 στο Gemelli Polyclinic. Βλ. Δείτε την ιατρική έκθεση στην Επιτροπή Moro 1, τομ. 30, σελ. 327, f.to Giuliano Pelosi. Ο Mario Moretti, ο Bruno Seghetti και η Barbara Balzerani έχουν ανακατασκευάσει τις στιγμές της απαγωγής με τους συντάκτες του βιβλίου την στιγμή της απαγωγής στη διάρκεια μιας σειράς συνομιλιών μεταξύ του 2010 και του 2016.

2 Valerio Morucci, Memorial Morucci, ACS, MIGS, φάκελος 20, σ. 34: «Το κόστος της δράσης στην οδό Fani, εξαιρουμένου του κόστους του διαμερίσματος στην οδό Montalcini, που ήδη ανήκε στις Κόκκινες ταξιαρχίες, μπορεί να φτάσει περίπου στις 700.000 λίρες. Αυτό προκύπτει εν μέρει από το σημείωμα, που βρέθηκε στην οδό Gradoli στο όνομα του Fritz. Το σημείωμα αυτό δείχνει τα έξοδα που έγιναν για τις σειρήνες, τις τσιμπίδες, τις τσάντες, τα αδιάβροχα, τους μπερέδες και τα υπόλοιπα που χρειάστηκαν για τη δράση ». Fritz ήταν το συμβατικό όνομα που υποδείκνυε τον Moro μεταξύ εκείνων που συμμετείχαν στην απαγωγή.

3 Barbara Balzerani, συνομιλία με τους συγγραφείς.

4 Ακολουθεί η λεπτομερής αφήγηση του σχεδίου από τον Valerio Morucci, Memorial, op. cit., σελ. 22: «Το αυτοκίνητο με το Moro και εκείνο υποστήριξης θα έπρεπε να διασχίσει την οδό Zandonai, ο οποίος είναι ένας αδιέξοδος δρόμος (ή καλύτερα, ο οποίος έχει ένα τυφλό τέλος μετά από μία ή δύο πλευρικές διασταυρώσεις). Στο τέλος της οδού Zandonai υπάρχει ένα συγκρότημα κατοικιών με ηλεκτρική μεταλλική συρόμενη πόρτα που επέτρεπε τη διέλευση μέσα στο συγκρότημα και την επόμενη έξοδο στη via della Camilluccia, περίπου πενήντα μέτρα από το πλάτωμα μεταξύ του γαλλικού Νεκροταφείου και της οδού Colli della Farnesinaν. Για την πρόσβαση στο residence φτιάχτηκε ένα ψεύτικο κλειδί, που προέρχονταν από ένα κλειδί λουκέτο τηλεφώνου. Το κλειδί χρειάζονταν για να ανοίξει η αυτόματη πόρτα του συγκροτήματος. Μόλις θα ξεπερνούσαμε, με τα δύο αυτοκίνητα, την είσοδο του συγκροτήματος από την πλευρά της οδού Zandonai, η πύλη θα έκλεινε αυτόματα εμποδίζοντας τη διέλευση των διωκτών, και θα φτάναμε (μόλις βγαίναμε από την άλλη πύλη του residence) διασχίζοντας την οδό della Camilluccia, στην οδό Trionfale, σε μια κατεύθυνση αντίθετη προς την προβλεπόμενη (από οποιονδήποτε μας καταδίωκε, και που λογικά θα υπήρχε) οδό Zandonai, οδό del Nuoto, οδό Nemea, συνεχίζοντας μέχρι το ponte Milvio».

5 Συνoμιλία με τον Bruno Seghetti στις 3 μαΐου 2016. Πρόκειται για τον πολιτικό χώρο ο οποίος τους επόμενους μήνες θα είχαν οδηγήσει σε συντομογραφίες όπως οι Fca (ένοπλοι κομμουνιστικοί Σχηματισμοί) και Lapp (ένοπλος αγώνας για την προλεταριακή εξουσία) που λειτουργούσε υπό τη σκιά της κομμουνιστικής Επιτροπής centocelle (Cococe).

6 Σε μια κοινοβουλευτική επερώτηση, την ν. 3-02549, που κατατέθηκε στις 17 μαρτίου 1978 στην Κάμερα των αντιπροσώπων, ο Pino Rauti δήλωσε ότι ήταν μάρτυρας μετά τη λήξη των πυροβολισμών της «διαφυγής» ενός αυτοκινήτου με υψηλή ταχύτητα κατά μήκος της via Stresa, ενός αυτοκινήτου στο οποίο στη συνέχεια – όπως έγινε γνωστό αμέσως μετά – ο αξιότιμος Moro είχε «φορτωθεί», και στη συνέχεια διαμαρτυρήθηκε για τη δυσκολία που αντιμετώπισε όταν προσπάθησε να έρθει σε επαφή με το 113 και την αίθουσα επιχειρήσεων της αστυνομίας , φραγμένη από τις πολυάριθμες κλήσεις που κατέφθαναν εκείνη τη στιγμή.

7 Για το μπλε Fiat 128 ο Valerio Morucci παρέχει μια διαφορετική εκδοχή, όπως μπορείτε να διαβάσετε περαιτέρω, V. Morucci, Memorial, cit., σ. 27.

8 Επίσης, σελ. 28, «Κάθε μέλος του πυρήνα έφτασε στην οδό Fani οπλισμένο με το προσωπικό του πυροβόλο όπλο και το αυτόματο. Στους δύο μη τακτικούς συμμετέχοντες στη δράση τα όπλα παραδόθηκαν το ίδιο το πρωί της 16ης μαρτίου (από τον Σεγκέτι) ». Η εκδοχή αυτή επιβεβαιώνεται και από τα υπόλοιπα στελέχη της ενέργειας.

9 Η Anna Laura Braghetti με την Paola Tavella στο, Il prigioniero, ο κρατούμενος, Feltrinelli 2003 (prima edizione, πρώτη έκδοση Mondadori1998), σελ. 8-9.

10 Συνομιλία του Bruno Seghetti με τους συγγραφείς.

11 Συγκεκριμένα, δείτε την ανακατασκευή του Valerio Morucci: «Μετακινηθήκαμε με το 127 λευκό, το οποίο είχα εγώ, με πινακίδα και έγγραφα που αντιγράφτηκαν από ένα αυτοκίνητο που ανήκε στις εμπορικές υπηρεσίες της SIP. Τα πρώτα νούμερα της πινακίδας ήταν R2 … Με αυτό το αυτοκίνητο φτάσαμε στην περιοχή πίσω από την αγορά στη via Andrea Doria. Εδώ αφήσαμε το 127, πήραμε το A 112 με το οποίο πήγαμε κατευθείαν στην οδό Stresa «, V. Morucci, op. cit., σελ. 27.

12 Ο Valerio Morucci αναφέρει μια αντιφατική έκδοση διορθωμένη από την Balzerani: «Το n. 1 (ο Moretti) έφτασε στη via Fani με το μπλε Fiat 128 μαζί με την Barbara Balzerani και ανέβηκε με τα πόδια, χωρίς να κάνει κανένα νόημα και χωρίς να δείχνει ότι γνωρίζει τους άλλους, όλη την οδό Fani ελέγχοντας ότι όλα τα στελέχη του πυρήνα ήταν παρόντα », Valerio Morucci, Memorial, σελ. 27.

13 Barbara Balzerani, συνομιλία με τους συγγραφείς.

14 Δηλώσεις του Bruno Seghetti στους συγγραφείς.

15 Δηλώσεις του Bruno Seghetti στους συγγραφείς. Μια ανάλογη αναπαραγωγή έγινε από τον Valerio Morucci, Memoriale, σελ. 29.

16 Οι κοινοβουλευτικές εξεταστικές επιτροπές, μεταξύ των οποίων η τελευταία, για να εξηγήσει την επιτυχία της επίθεσης των Ταξιαρχιών έχουν κατά την κρίση μας, υπερεκτιμήσει την επίδραση του όγκου φωτιάς που προήλθε από ένα εκ των τεσσάρων αυτομάτων όπλων, το τελευταίο στην κορυφή, παρά την ανακρίβεια των πυροβολισμών από αυτό. Υποτέθηκε ότι, αυτή η λεπτομέρεια, θα αποδείκνυε την παρουσία στο κομάντο ενός επαγγελματία shooter, ενός «superkiller», του οποίου η ταυτότητα από καιρό σε καιρό έχει αποδοθεί στις Υπηρεσίες, στο οργανωμένο έγκλημα ή την γερμανική RAF (Φράξια Κόκκινος Στρατός). Το γεγονός ότι στην τελική φάση της επίθεσης, όταν οι τρεις πρώτοι ταξιαρχίτες είχαν σταματήσει το πυρ, το τέταρτο στέλεχος της ανώτερης υπο-ομάδας είχε οδηγήσει πίσω την Alfetta, οδηγώντας την στη δεξιά πλευρά της οδού Fani, όπου συνέχισε να πυροβολεί με το όπλο του, έχει επίσης οδηγήσει στην υπόθεση της παρουσίας ενός πέμπτου σκοπευτή μάλιστα «εκπαιδευμένου σε crossfire». Αντίθετα, στοιχεία όπως το φαινόμενο αιφνιδιασμός, το καμουφλάζ του Fiat 128 Giardinetta με διπλωματικές πινακίδες που μπλόκαρε το στοπ, το καμουφλάζ των τεσσάρων ανδρών του πυρήνα της φωτιάς [ντυμένοι αεροπόροι] έχουν υποτιμηθεί.

17 R. Fiore, L’ultimo brigatista, ο τελευταίος ταξιαρχίτης, με τον A. Grandi, Rizzoli, Milano 2007, σ. 121.

18 Μια λιμνούλα αίματος βρέθηκε στο κάθισμα όπου κάθονταν ο αστυνομικός.

19 Συζήτηση των συγγραφέων με τον Mario Moretti από το 2010 έως το 2014. Ένα σχέδιο της επιχείρησης της οδού Fani που έφτιαξε ο Moretti βρίσκεται στα πρκτικά της δεύτερης Επιτροπής έρευνας για την υπόθεση Μόρο. Άλλοι τρεις μαχητές είχαν βασικό ρόλο στην απαγωγή: η «Alexandra» (Adriana Faranda), η οποία εκτός από τις προπαρασκευαστικές φάσεις, την «έρευνα» και την υλικοτεχνική υποστήριξη, ήταν μαζί με τον Morucci «η ταχυδρόμος» που παρέδωσε τα Ανακοινωθέντα της οργάνωσης και τα γράμματα του Moro. Η «Camilla» (Anna Laura Braghetti), κάτοχος του διαμερίσματος στην οδό Montalcini 8, όπου ο Moro φυλακίστηκε τις 55 ημέρες της απαγωγής και ο «Gullive» (Germano Maccari), ο «τέταρτος άνδρας» που συμμετείχε στην εφοδιαστική της απαγωγής, φυλούσε το διαμέρισμα κατά τη διάρκεια των 55 ημερών ερμηνεύοντας το ρόλο του συζύγου της Braghetti, και έλαβε μέρος στην εκτέλεση του Προέδρου Dc στο γκαράζ του σπιτιού.

20 Δηλώσεις του Bruno Seghetti στους συγγραφείς.

https://campagnadiprimavera.wordpress.com/2018/03/16/16-marzo-1978-un-gruppo-di-operai-e-precari-rapisce-moro-erano-le-brigate-rosse/